تفاوت مرگ‌ومیر (Mortality) و بیماری‌زایی (Morbidity) چیست

تفاوت مرگ‌ومیر (Mortality) و بیماری‌زایی (Morbidity)

موربیدیتی (Morbidity) معمولاً به داشتن یک بیماری (illness) یا شرط سلامتی (health condition) خاص اشاره دارد، در حالی که مورتالیتی (mortality) به تعداد مرگ‌ومیر (deaths)ی اشاره دارد که توسط یک بیماری یا وضعیت سلامتی مشخص ایجاد شده است.

در جریان پاندمی کووید-۱۹ (COVID-19 pandemic)، احتمالاً با دو واژه مواجه شده‌اید: موربیدیتی (morbidity) و مورتالیتی (mortality). این اصطلاحات مرتبط، معمولاً در حوزه اپیدمیولوژی (epidemiology) کاربرد دارند.

موربیدیتی (morbidity) و مورتالیتی (mortality) میزان شیوع (frequency) و شدت (severity) بیماری‌ها یا شرایط خاص را توصیف می‌کنند.

به دلیل اینکه اغلب بین موربیدیتی (morbidity) و مورتالیتی (mortality) اشتباه گرفته می‌شود، این مقاله تفاوت بین آن‌ها را روشن می‌کند و چند مثال از هر یک ارائه می‌دهد.

بیماری‌زایی (Morbidity) چیست؟

موربیدیتی (Morbidity) به وضعیت داشتن یک بیماری (illness) یا شرط سلامتی (condition) خاص اشاره دارد. اگرچه موربیدیتی (morbidity) می‌تواند به یک وضعیت حاد (acute) مانند عفونت تنفسی (respiratory infection) اشاره داشته باشد، اغلب به شرایط مزمن (chronic, long-lasting) اطلاق می‌شود.

برخی از نمونه‌های رایج موربیدیتی‌ها (common morbidities) شامل موارد زیر هستند:

• دیابت (diabetes)
• فشار خون بالا (hypertension, high blood pressure)
• بیماری قلبی (heart disease)
• چاقی (obesity)
• بیماری‌های ریوی (lung diseases)، مانند آسم (asthma) و بیماری مزمن انسدادی ریه (chronic obstructive pulmonary disorder, COPD)
• سکته مغزی (stroke)
• بیماری مزمن کلیه (chronic kidney disease)
• عفونت‌ها (infections)، مانند آنفلوآنزا (flu)، کووید-۱۹ (COVID-19) و اچ‌آی‌وی (HIV)
• سرطان (cancer)
• بیماری آلزایمر (Alzheimer’s disease)
• اختلالات سلامت روان (mental health conditions)، مانند اضطراب (anxiety) و افسردگی (depression)

اغلب داده‌های مربوط به موربیدیتی (morbidity data) به دو شکل ارائه می‌شوند: شیوع (incidence) و گستردگی (prevalence). اکنون بیایید هر یک از این مفاهیم را عمیق‌تر بررسی کنیم.

بروز (Incidence)

بروز (Incidence) به وقوع موارد جدید (new cases) یک بیماری (illness) یا شرط (condition) در یک جمعیت (population) طی یک دوره زمانی مشخص (defined period of time) اشاره دارد. این مفهوم می‌تواند به صورت نسبت (proportion) یا نرخ (rate) بیان شود.

نسبت (Proportion)

نسبت شیوع (incidence proportion) می‌تواند برای برآورد ریسک (risk) ابتلا به یک شرط خاص (specific condition) در یک دوره زمانی معین (given time period) استفاده شود. این نسبت با تقسیم تعداد موارد جدید (number of new cases) در یک دوره مشخص بر جمعیت اولیه (population at the start of the period) محاسبه می‌شود.

به عنوان مثال، فرض کنید ۱۰ نفر پس از خوردن مرغ نیم‌پز (undercooked chicken) در یک باربیکیو (backyard barbecue) دچار مسمومیت غذایی (food poisoning) شده‌اند. اگر ۴۰ نفر از شرکت‌کنندگان مرغ خورده باشند، ریسک (risk) مسمومیت غذایی برابر با ۲۵ درصد خواهد بود.

نرخ (Rate)

نرخ شیوع (incident rate) تعداد موارد جدید (new cases) یک بیماری (disease) در یک جمعیت در معرض خطر (at-risk population) را نشان می‌دهد. این شاخص کمک می‌کند تا سرعت گسترش بیماری (disease spread) مشخص شود و اغلب با واحدهایی مانند “در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر (per 100,000 people)” بیان می‌شود.

به عنوان مثال، فرض کنید جمعیتی ۸۰۰,۰۰۰ نفری در معرض ابتلا به هپاتیت C (hepatitis C) مورد مطالعه قرار گرفته است. پس از یک سال، مشخص می‌شود که ۵۰۰ نفر از این جمعیت آزمایش مثبت (tested positive) برای بیماری داشته‌اند.

برای محاسبه نرخ شیوع (incident rate)، تعداد ۵۰۰ مورد را بر جمعیت ۸۰۰,۰۰۰ تقسیم می‌کنیم. در نتیجه می‌توان گفت که نرخ شیوع (incident rate) هپاتیت C در این جمعیت برابر با ۰.۰۰۰۶۲۵، یا ۶۲.۵ مورد در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر در سال است.

شیوع (Prevalence)

شیوع (prevalence) نسبت جمعیتی (proportion of a population) است که یک شرط یا بیماری (condition or illness) دارد. بر خلاف شیوع (incidence)، شیوع (prevalence) شامل موارد جدید و موجود (new and existing cases) می‌شود و می‌تواند در یک لحظه مشخص (specific point in time) یا طی یک دوره زمانی معین (specified period of time) محاسبه شود.

شیوع (prevalence) اغلب به صورت درصد (percentage) بیان می‌شود و می‌توان از واحدهای جمعیتی مانند “در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر (per 100,000 people)” نیز استفاده کرد.

آیا ممکن است همزمان بیش از یک موربیدیتی (morbidity) داشته باشید؟

شاید با اصطلاحی مرتبط با موربیدیتی (morbidity) نیز مواجه شده باشید: هم‌زمانی بیماری‌ها (comorbidity). این اصطلاح به این معناست که یک فرد بیش از یک بیماری یا وضعیت (illness or condition) را همزمان تجربه می‌کند.

بسته به نوع بیماری، برخی هم‌زمانی‌های بیماری (comorbidities) ممکن است رایج‌تر از دیگران باشند. به عنوان مثال، طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (Centers for Disease Control and Prevention, CDC)، آرتریت (arthritis) اغلب با سایر شرایط هم‌زمان (comorbid conditions) مانند چاقی (obesity) و بیماری قلبی (heart disease) همراه است.

آگاهی از وجود هم‌زمانی بیماری‌ها (comorbidities) در محیط‌های درمانی بسیار اهمیت دارد، زیرا می‌تواند در تشخیص (diagnosis)، درمان (treatment) و پیش‌آگهی (outlook) بیماری تأثیرگذار باشد.

کووید-۱۹ (COVID-19) نمونه‌ای قابل توجه و جاری از این موضوع است. اگر فردی دارای برخی شرایط سلامتی (health conditions/comorbidities) باشد و به کووید-۱۹ (COVID-19) مبتلا شود، ریسک بیماری شدید (risk of serious illness) افزایش می‌یابد. برخی از این هم‌زمانی‌های بیماری (comorbidities) شامل موارد زیر هستند:

• بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
• بیماری عروق کرونری (coronary artery disease)
• بیماری مزمن کلیه (chronic kidney disease)
• نارسایی قلبی (heart failure)
• چاقی (obesity)
• دیابت نوع ۲ (type 2 diabetes)

دانستن اینکه فردی که به کووید-۱۹ (COVID-19) مبتلا شده، آیا یکی از این شرایط هم‌زمان (comorbidities) را دارد یا خیر، به تیم درمانی (healthcare providers) کمک می‌کند تا طرح درمانی مناسب (appropriate treatment plan) را طراحی کرده و تلاش کنند از بیماری شدید (severe illness) جلوگیری کنند.

مورتالیتی (Mortality) چیست؟ 

مورتالیتی (Mortality) به تعداد مرگ‌ومیرها (number of deaths)ی اشاره دارد که به دلیل یک بیماری یا وضعیت خاص (specific illness or condition) رخ داده‌اند.

مورتالیتی (Mortality) اغلب به شکل نرخ مرگ‌ومیر (mortality rate) بیان می‌شود. این نرخ (rate) از تقسیم تعداد مرگ‌ها (number of deaths) ناشی از یک بیماری بر جمعیت کل (total population) در آن زمان به دست می‌آید.

مانند موربیدیتی (morbidity)، نرخ مرگ‌ومیر (mortality rate) نیز معمولاً با واحدهای جمعیتی بیان می‌شود، معمولاً به صورت “در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر (per 100,000 people)”. بیایید یک مثال ساده را بررسی کنیم.

فرض کنید در یک سال، ۵۰ مورد مرگ ناشی از سکته قلبی (heart attack deaths) در جمعیتی ۴۰,۰۰۰ نفری رخ داده است. برای محاسبه نرخ مرگ‌ومیر (mortality rate)، تعداد ۵۰ مرگ را بر ۴۰,۰۰۰ تقسیم کرده و سپس در ۱۰۰,۰۰۰ ضرب می‌کنید. در این جمعیت، نرخ مرگ‌ومیر ناشی از سکته قلبی (mortality rate due to heart attack) برابر با ۱۲۵ در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر برای آن سال خواهد بود.

شایع‌ترین علل مرگ‌ومیر (most common causes of death) در ایالات متحده چیست؟

بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (Centers for Disease Control and Prevention, CDC)، ۱۰ علت برتر مرگ‌ومیر (top 10 causes of death) در ایالات متحده برای سال ۲۰۱۸ شامل موارد زیر بودند:

• بیماری قلبی (heart disease)
• سرطان (cancer)
• صدمات غیرعمدی (unintentional injury)
• بیماری‌های مزمن تنفسی تحتانی (chronic lower respiratory diseases)
• سکته مغزی (stroke)
• بیماری آلزایمر (Alzheimer’s disease)
• دیابت (diabetes)
• آنفلوآنزا و ذات‌الریه (influenza and pneumonia)
• بیماری کلیه (kidney disease)
• خودکشی (suicide)

شایان ذکر است که برای سال ۲۰۲۰، کووید-۱۹ (COVID-19) به یک علت مهم مرگ‌ومیر (significant cause of mortality) تبدیل شد. طبق گزارش CDC اواخر اکتبر، پیش‌بینی می‌شود تعداد کل مرگ‌ومیرها ناشی از کووید-۱۹ (total mortality for COVID-19) در ایالات متحده تا اواسط نوامبر به ۲۵۰,۰۰۰ تا ۲۶۶,۰۰۰ نفر برسد.

اگر نرخ مرگ‌ومیر سایر علل (mortality rates from other causes) در سال ۲۰۲۰ مشابه اعداد سال ۲۰۱۸ باقی بماند، کووید-۱۹ (COVID-19) سومین علت مرگ‌ومیر (cause of death) در سال ۲۰۲۰ خواهد بود و درست پس از بیماری قلبی (heart disease) و سرطان (cancer) قرار می‌گیرد.

مرگ‌ومیر اضافی (Excess mortality) چیست؟

به طور کلی، تعداد مرگ‌ومیرها (number of deaths) در بسیاری از جمعیت‌ها از سالی به سال دیگر نسبتاً ثابت باقی می‌ماند. با این حال، این تعداد می‌تواند در مواقعی مانند شیوع بیماری‌ها (disease outbreaks)، فاجعه‌های طبیعی (natural disasters) یا جنگ‌ها (wars) افزایش یابد.

به زبان ساده، مرگ‌ومیر اضافی (excess mortality) مقایسه‌ای است بین تعداد مرگ‌های مورد انتظار (expected deaths) و تعداد مرگ‌هایی که واقعاً رخ داده‌اند (deaths that actually occurred).

در حال حاضر، کووید-۱۹ (COVID-19) یکی از عوامل ایجاد مرگ‌ومیر اضافی (excess mortality) در سراسر جهان است. یک مطالعه اخیر نشان داد که تعداد مرگ‌ومیرها (deaths) در ایالات متحده طی دوره مارس تا ژوئیه ۲۰۲۰ حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است و کووید-۱۹ (COVID-19) عامل ۶۷ درصد از این مرگ‌ها بوده است.

محققان فرض می‌کنند که مرگ‌های اضافی باقی‌مانده (remaining excess deaths) ممکن است ناشی از کووید-۱۹ تشخیص‌داده‌نشده (unrecognized COVID-19) یا سایر اختلالات ناشی از پاندمی (disruptions caused by the pandemic)، مانند قطع دسترسی به خدمات درمانی معمول (interrupted access to regular healthcare) باشد.

خلاصه نهایی (The bottom line)

موربیدیتی (Morbidity) و مورتالیتی (Mortality) دو واژه‌ای هستند که در اپیدمیولوژی (epidemiology) به طور گسترده استفاده می‌شوند. اگرچه این دو اصطلاح مرتبط هستند، اما به مفاهیم متفاوتی اشاره دارند. اغلب موربیدیتی (morbidity) و مورتالیتی (mortality) به صورت نسبت (proportion) یا نرخ (rate) بیان می‌شوند.

موربیدیتی (Morbidity) زمانی است که فرد یک بیماری یا وضعیت خاص (specific illness or condition) داشته باشد. برخی از نمونه‌های رایج موربیدیتی‌ها (common morbidities) شامل بیماری قلبی (heart disease)، دیابت (diabetes) و چاقی (obesity) هستند. ممکن است فرد همزمان بیش از یک موربیدیتی (morbidity) داشته باشد؛ در این صورت به آن هم‌زمانی بیماری‌ها (comorbidity) گفته می‌شود.

مورتالیتی (Mortality) تعداد مرگ‌ومیرها (deaths) ناشی از یک بیماری یا وضعیت خاص (specific illness or condition) را نشان می‌دهد. علل شایع مرگ‌ومیر (common causes of mortality) در ایالات متحده شامل بیماری قلبی (heart disease)، سرطان (cancer) و صدمات غیرعمدی (unintentional injuries) هستند. برای سال ۲۰۲۰، کووید-۱۹ (COVID-19) نیز به عنوان یک علت مهم مرگ‌ومیر (significant cause of mortality) مطرح شد.