سوال های تشریحی گفتار سوم فصل چهارم زیست شناسی دهم

در حال طرح پرسش

قدردان شکیبایی شما هستیم!

فصل گردش مواد در بدن

گفتار خون

پرسش‌های دو گزینه‌ای

▪️ در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید. 

الف) خون، نوعی بافت (پوششی – پیوندی) است که به‌طور منظم و (دوطرفه – یک‌طرفه) در رگ‌های خونی جریان دارد.

پیوندی – یک‌طرفه

خون دارای (سه – دو) بخش است.

دو

خوناب که حالت (نیمه‌جامد – مایع) دارد.

مایع

بخش یاخته‌ای خون، (گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده (پلاکت)ها – لنفوئیدی و میلوئیدی) را شامل می‌شود.

گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده (پلاکت)ها

اگر مقداری از خون را (گُریزانه [سانتریفیوژ] – درون‌بینی (آندوسکوپی) ) کنیم، دو بخش خون از هم جدا می‌شود و می‌توان درصد هر کدام را مشخص کرد.

گُریزانه [سانتریفیوژ]

معمولاً در فرد سالم و بالغ (55 – 45) درصد حجم خون را خوناب (پلاسما) و (55 – 45) درصد را بخش یاخته‌ای تشکیل می‌دهند. 

55 – 45

از کارهای خون، انتقال مواد مغذی، اکسیژن، کربن‌دی‌اکسید،(انتقال‌دهنده‌های عصبی – هورمون‌ها) و مواد دیگر است.

هورمون‌ها

بیش از (۸۰ – ۹۰) درصد خوناب، آب است.

۹۰

پروتئین‌های خوناب نقش‌های (یکسانی – گوناگونی) دارند.

گوناگونی

آلبومین، فیبرینوژن و گلوبولین از (کربوهیدرات – پروتئین)های خوناب‌اند.

پروتئین

آلبومین، در (انعقاد خون – حفظ فشار اسمزی خون) نقش دارد. 

حفظ فشار اسمزی خون

آلبومین، در (انعقاد خون – انتقال بعضی داروها) نقش دارد. 

انتقال بعضی داروها

فیبرینوژن، در (انعقاد خون – ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا) اهمیت دارد.

انعقاد خون

گلوبولین‌ها در (انتقال بعضی داروها – ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا) اهمیت دارند. 

ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا

(گویچه‌های قرمز و گویچه‌های سفید – گِرده‌ها)، قطعاتی از یاخته هستند.

گِرده‌ها

در یک فرد بالغ، تولید یاخته‌های خونی و گِرده‌ها در مغز (زرد – قرمز) استخوان انجام می‌شود.

قرمز

پرسش‌های سطر به سطر

▪️ جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید. 

الف) خون، نوعی بافت ……… است که به‌طور منظم و یک‌طرفه در رگ‌های ……….. جریان دارد.

پیوندی – خونی

خون دارای …… بخش است: ……… که حالت مایع دارد و بخش …….. که گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و ………… را شامل می‌شود.

خوناب – یاخته‌ای – گِرده (پلاکت)ها 

اگر مقداری از خون را ………. کنیم،……. بخش خون از هم جدا می‌شود و می‌توان …….. هر کدام را مشخص کرد.

گُریزانه (سانتریفیوژ) – دو – درصد

معمولاً در فرد سالم و…… 55 درصد حجم خون را ……… و 45 درصد را بخش ………. تشکیل می‌دهند. 

بالغ – خوناب (پلاسما) – یاخته‌ای

از کارهای خون، انتقال ………..، اکسیژن، کربن‌دی‌اکسید، ……….. و مواد دیگر است.

مواد مغذی – هورمون‌ها

خون ارتباط ………. بین یاخته‌های بدن را امکان‌پذیر می‌سازد و به تنظیم …….. بدن و یکسان کردن دما در نواحی مختلف بدن کمک می‌کند.

شیمیایی – دمای

خون در ……… و دفاع در برابر عوامل ………. نقش اساسی دارد.

ایمنی – خارجی

خون در هنگام ………، به کمک عواملی، از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کند.

خون‌ریزی

بیش از ……. درصد خوناب، ……. است و بقیه آن را موادی مانند ……..، مواد غذایی، یون‌ها و مواد …….. تشکیل می‌دهند.

۹۰ – آب – پروتئین‌ها – دفعی

آلبومین، ……….. و …….. از پروتئین‌های خوناب‌اند.

فیبرینوژن – گلوبولین

آلبومین، در حفظ ………. خون و انتقال بعضی داروها مثل ………. نقش دارد.

فشار اسمزی- پنی‌سیلین

فیبرینوژن، در ……….. و گلوبولین‌ها در ایمنی و مبارزه با عوامل ………. اهمیت دارند.

انعقاد خون – بیماری‌زا

وجود یون‌های …….. و ……… در خوناب، اهمیت زیادی دارد. 

پتاسیم – سدیم

یون‌های ……… و ……….. در فعّالیت یاخته‌های بدن نقش کلیدی دارند.

پتاسیم – سدیم

بخش دوم خون شامل ………………… هستند.

گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده‌ها

گویچه‌های قرمز و گویچه‌های سفید، ……….. و گِرده‌ها، ……….. هستند.

یاخته‌های خونی – قطعاتی از یاخته

در یک فرد ……….، تولید یاخته‌های خونی و گِرده‌ها در مغز …………. انجام می‌شود.

بالغ – قرمز استخوان

پرسش‌های توصیفی – تشریحی

خون، چه نوع بافتی است؟

پیوندی

خون به چه صورت در رگ‌های خونی جریان دارد؟ 

به‌طور منظم و یک‌طرفه در رگ‌های خونی جریان دارد.

خون دارای چند بخش است؟ نام ببرید.

دو بخش. خوناب و بخش یاخته‌ای

خوناب چه حالتی دارد؟ 

مایع

بخش یاخته‌ای خون کدام یاخته‌ها را شامل می‌شود؟ 

گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده (پلاکت)ها

چگونه می‌توان دو بخش خون را از هم جدا کرد؟ 

با گُریزانه (سانتریفیوژ) کردن مقداری خون

چگونه می‌توان درصد هر کدام از بخش‌های خون را مشخص کرد؟ 

اگر مقداری از خون را گُریزانه (سانتریفیوژ) کنیم، دو بخش خون از هم جدا می‌شود و می‌توان درصد هر کدام را مشخص کرد.

معمولاً در فرد سالم و بالغ درصد حجم هر یک از بخش‌های خون چقدر است؟ 

معمولاً در فرد سالم و بالغ 55 درصد حجم خون را خوناب (پلاسما) و 45 درصد را بخش یاخته‌ای تشکیل می‌دهند. 

معمولاً در فرد سالم و بالغ 55 درصد حجم خون را کدام بخش تشکیل می‌دهد؟ 

خوناب

معمولاً در فرد سالم و بالغ 45 درصد حجم خون را کدام بخش تشکیل می‌دهد؟ 

بخش یاخته‌ای

کارهای خون چیست؟ 

از کارهای خون، انتقال مواد مغذی، اکسیژن، کربن‌دی‌اکسید، هورمون‌ها و مواد دیگر است. خون ارتباط شیمیایی بین یاخته‌های بدن را امکان‌پذیر می‌سازد و به تنظیم دمای بدن و یکسان کردن دما در نواحی مختلف بدن کمک می‌کند. همچنین در ایمنی و دفاع در برابر عوامل خارجی نقش اساسی دارد و در هنگام خون‌ریزی، به کمک عواملی، از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کند.

انتقال مواد مغذی، اکسیژن، کربن‌دی‌اکسید، هورمون‌ها و مواد دیگر از کارهای کدام نوع بافت است؟ 

بافت پیوندی خون

کدام نوع بافت، ارتباط شیمیایی بین یاخته‌های بدن را امکان‌پذیر می‌سازد؟ 

بافت پیوندی خون

کدام نوع بافت به تنظیم دمای بدن و یکسان کردن دما در نواحی مختلف بدن کمک می‌کند؟ 

بافت پیوندی خون

کدام نوع بافت در ایمنی و دفاع در برابر عوامل خارجی نقش اساسی دارد؟

بافت پیوندی خون و بافت پوششی وـ.. 

کدام نوع بافت در هنگام خون‌ریزی، به کمک عواملی، از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کند؟ 

بافت پیوندی خون

چه موادی، خوناب را تشکیل می‌دهند؟ 
بیش از ۹۰ درصد خوناب، آب است و بقیه آن را موادی مانند پروتئین‌ها، مواد غذایی، یون‌ها و مواد دفعی تشکیل می‌دهند.

بیش از ۹۰ درصد خوناب را چه ماده‌ای تشکیل می‌دهد؟ 

ماده معدنی آب

کمتر از ۱۰ درصد خوناب را چه موادی تشکیل می‌دهند؟ 

پروتئین‌ها، مواد غذایی، یون‌ها و مواد دفعی

نقش پروتئین‌های خوناب چیست؟

پروتئین‌های خوناب نقش‌های گوناگونی دارند. آنها در حفظ فشار اسمزی خون، انتقال بعضی داروها مثل پنی‌سیلین، انعقاد خون، ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا نقش دارند. 

کدام مواد خوناب نقش‌های گوناگونی دارند؟ 

پروتئین‌های خوناب

چند پروتئین خوناب را نام ببرید. 

آلبومین، فیبرینوژن و گلوبولین

نوع ترکیب شیمیایی آلبومین چیست؟ 

پروتئین

نوع ترکیب شیمیایی فیبرینوژن چیست؟ 

پروتئین

نوع ترکیب شیمیایی گلوبولین چیست؟ 

پروتئین

 واحد ساختاری آلبومین، فیبرینوژن و گلوبولین به ترتیب چیست؟ 

آمینواسید، آمینواسید و آمینواسید. 

نقش آلبومین چیست؟ 

آلبومین، در حفظ فشار اسمزی خون و انتقال بعضی داروها مثل پنی‌سیلین نقش دارد.

نقش فیبرینوژن چیست؟ 

فیبرینوژن، در انعقاد خون نقش دارد. 

اهمیت گلوبولین‌ها چیست؟ 

گلوبولین‌ها در ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا اهمیت دارند.

کدام پروتئین خوناب در حفظ فشار اسمزی خون نقش دارد؟ 

 آلبومین

کدام پروتئین خوناب در انتقال بعضی داروها مثل پنی‌سیلین نقش دارد؟ 

 آلبومین

آلبومین خوناب در انتقال کدام داروها نقش دارد؟

بعضی از داروها مثل پنی‌سیلین

کدام پروتئین خوناب در انعقاد خون نقش دارد؟ 

فیبرینوژن

کدام پروتئین‌های خوناب در ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا اهمیت دارند؟ 

گلوبولین‌ها

اهمیت وجود یون‌های پتاسیم و سدیم در خوناب چیست؟ 
وجود یون‌های پتاسیم و سدیم در خوناب، اهمیت زیادی دارد؛ چون در فعّالیت یاخته‌های بدن نقش کلیدی دارند.

وجود کدام یون‌ها در خوناب، اهمیت زیادی دارد؟

یون‌های پتاسیم و سدیم

کدام یون‌ها در فعّالیت یاخته‌های بدن نقش کلیدی دارند؟ 

یون‌های پتاسیم و سدیم

وجود یون‌های پتاسیم و سدیم در خوناب، اهمیت زیادی دارد. علت چیست؟

چون در فعّالیت یاخته‌های بدن نقش کلیدی دارند.

بخش یاخته‌ای خون شامل چه اجزایی است؟

یاخته‌های خونی و قطعاتی از یاخته

یاخته‌های خونی را نام ببرید. 

گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید

کدام بخش یاخته‌ای خون، قطعاتی از یاخته هستند؟ 

گِرده (پلاکت)ها

آیا گرده (پلاکت)ها یاخته خونی است؟

خیر. گرده، قطعاتی از یاخته هستند.

در یک فرد بالغ، تولید کدام یاخته‌ها در مغز قرمز استخوان انجام می‌شود؟

یاخته‌های خونی و گرده

در یک فرد بالغ، تولید یاخته‌های خونی و گِرده‌ها در کجا انجام می‌شود؟ 

مغز قرمز استخوان

در کدام افراد، تولید یاخته‌های خونی و گِرده‌ها در مغز قرمز استخوان انجام می‌شود؟ 

افراد بالغ

پرسش‌های یادگیری موثر

▪️ درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارت‌های غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید. 

الف) خون، نوعی بافت پیوندی است که به‌طور منظم و یک‌طرفه در رگ‌های خونی جریان دارد.

درست

خون دارای دو بخش است: خوناب و بخش یاخته‌ای. 

درست

خوناب حالت مایع دارد.

درست

بخش یاخته‌ای خون، گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده (پلاکت)ها را شامل می‌شود.

درست

اگر مقداری از خون را گُریزانه (سانتریفیوژ) کنیم، دو بخش خون از هم جدا می‌شود و می‌توان درصد هر کدام را مشخص کرد.

درست

معمولاً در فرد سالم و بالغ 55 درصد حجم خون را بخش یاخته‌ای (پلاسما) و 45 درصد را خوناب تشکیل می‌دهند. 

نادرست (تصحیح: جابجایی بخش یاخته‌ای با خوناب) 

از کارهای خون، انتقال مواد مغذی، اکسیژن، کربن‌دی‌اکسید، انتقال‌دهنده‌های عصبی و مواد دیگر است.

نادرست (تصحیح: هورمون‌ها جایگزین انتقال‌دهنده‌های عصبی) 

خون ارتباط شیمیایی بین یاخته‌های بدن را امکان‌پذیر می‌سازد و به تنظیم دمای بدن و یکسان کردن دما در نواحی مختلف بدن کمک می‌کند.

درست

خون در ایمنی و دفاع در برابر عوامل خارجی نقش اساسی دارد و در هنگام خون‌ریزی، به کمک عواملی، از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کند.

درست

کمتر از ۹۰ درصد خوناب، آب است و بقیه آن را موادی مانند پروتئین‌ها، مواد غذایی، یون‌ها و مواد دفعی تشکیل می‌دهند.

نادرست (تصحیح: بیش جایگزین کمتر) 

پروتئین‌های خوناب نقش‌های گوناگونی دارند.

درست

آلبومین، فیبرینوژن و گلوبولین از لیپیدهای خوناب‌اند.

نادرست (تصحیح: پروتئین‌های جایگزین لیپیدهای) 

فیبرینوژن، در حفظ فشار اسمزی خون و انتقال بعضی داروها مثل پنی‌سیلین نقش دارد.

نادرست (تصحیح: آلبومین جایگزین فیبرینوژن) 

آلبومین، در انعقاد خون نقش دارد.

نادرست (تصحیح: فیبرینوژن جایگزین آلبومین) 

گلوبولین‌ها در ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا اهمیت دارند.

درست

وجود یون‌های پتاسیم و سدیم در خوناب، اهمیت زیادی دارد.

درست

یون‌های پتاسیم و سدیم در فعّالیت یاخته‌های بدن نقش کلیدی دارند.

درست

بخش دوم خون شامل گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید و گِرده‌ها هستند. 

درست

گویچه‌های قرمز، گویچه‌های سفید، یاخته‌های خونی  هستند.

درست

گِرده (پلاکت)ها، قطعاتی از یاخته هستند.

درست

در یک فرد بالغ، تولید یاخته‌های خونی و گِرده‌ها در مغز زرد استخوان انجام می‌شود.

نادرست (تصحیح: قرمز جایگزین زرد) 

پرسش‌های مقایسه‌ای

▪️ هر یک از نقش‌های زیر بر عهده کدام پروتئین خوناب است؟ 

الف) حفظ فشار اسمزی خون

آلبومین

ب) انتقال بعضی داروها مثل پنی‌سیلین

آلبومین

پ) انعقاد خون

فیبرینوژن

ت) ایمنی و مبارزه با عوامل بیماری‌زا

گلوبولین‌ها

تا قبل از تکمیل طراحی سوال‌های تشریحی با فونت و نگارش عالی و براساس کتابی جدید، پرسش‌های زیر را مطالعه فرمایید. 

۳۵- بخش یاخته ای خون در افراد بالغ چگونه تولید می‌شود؟

در مغز استخوان یاخته‌ی بنیادی وجود دارند که با تقسیمات خود، این بخش خون را تولید می‌کنند.

۳۶- کدام یاخته در مغز استخوان با تقسیمات خود، بخش یاخته ای خون را تولید می‌کنند؟

یاخته‌ی بنیادی

۳۷- در دوران جنینی، یاخته‌ی خونی در کدام اندام ساخته می‌شود؟

کبد، طحال و مغز استخوان

۳۸- ویژگی یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان چیست؟

یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان، یاخته‌‌هایی هستند که توانایی تقسیم و تولید چندین نوع یاخته را دارند.

۳۹- ابتدا یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان تقسیم می‌شوند و دو نوع یاخته را ایجاد می‌کنند. آنها کدامند؟

یاخته‌ی بنیادی لنفوئیدی و یاخته‌ی بنیادی میلوئیدی

۴۰- کدام نوع یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان در جهت تولید لنفوسیت عمل می‌کنند؟

لنفوئیدی

۴۱- یاخته‌ی بنیادی لنفوئیدی در جهت تولید کدام یاخته‌ی خونی عمل می‌کنند؟

لنفوسیت

۴۲- یاخته‌ی بنیادی میلوئیدی منشأ کدام یاخته‌ی خونی هستند؟

منشاء همه یاخته‌ی خونی به جز لنفوسیت.

۴۳- کدام نوع یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان منشاء گویچه‌ی قرمز هستند؟

یاخته‌ی بنیادی میلوئیدی

۴۴- کدام نوع یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان منشاء نوتروفیل هستند؟

یاخته‌ی بنیادی میلوئیدی

۴۵- کدام نوع یاخته‌ی بنیادی مغز استخوان منشاء ائوزینوفیل هستند؟

یاخته‌ی بنیادی میلوئیدی

۴۶- در انسان چند درصد یاخته‌ی خونی را گویچه‌ی قرمز تشکیل می‌دهند؟

بیش از ۹۹ درصد

۴۷- علت ظاهر قرمزرنگ خون چیست؟

در انسان بیش از ۹۹ درصد یاخته‌ی خونی را گویچه‌ی قرمز تشکیل می‌دهند که به خون، ظاهری قرمزرنگ می‌دهند.

۴۸- در انسان بیشترین درصد یاخته‌ی خونی را کدام یاخته تشکیل می‌دهند؟

گویچه‌ی قرمز

۴۹- ویژگی گویچه‌ی قرمز چیست؟

این یاخته‌ی کروی که از دو طرف، حالت فرو رفته دارند، در هنگام تشکیل در مغز استخوان، هسته خود را از دست می‌دهند و سیتوپلاسم آنها از هموگلوبین پر می‌شود.

۵۰- کدام یاخته خونی فاقد هسته است؟

گویچه‌ی قرمز

۵۱- گویچه‌ی قرمز چه هنگامی‌هسته خود را ازدست می‌دهند؟

در هنگام تشکیل در مغز استخوان، هسته خود را از دست می‌دهند.

۵۲- نقش اصلی گویچه‌ی قرمز چیست؟

نقش اصلی گویچه‌ی قرمز، انتقال گازهای تنفسی است.

۵۳- نقش اصلی کدام یاخته‌ی خونی، انتقال گازهای تنفسی است؟

گویچه‌ی قرمز

۵۴- متوسط عمر گویچه‌ی قرمز چند روز است؟

۱۲۰ روز

۵۵- چند درصد از گویچه‌ی قرمز، روزانه تخریب می‌شود و باید جایگزین شود؟

تقریباً یک درصد از گویچه‌ی قرمز، روزانه تخریب می‌شود و باید جایگزین شود.

۵۶- تخریب یاخته‌ی خونی آسیب دیده و مرده در کدام اندام انجام می‌شود؟

تخریب یاخته‌ی خونی آسیب دیده و مرده در طحال و کبد انجام می‌شود.

۵۷- سرنوشت آهن آزاد شده در فرایند تخریب گویچه‌ی قرمز آسیب دیده و مرده چیست؟

آهن آزاد شده در این فرایند یا در کبد ذخیره می‌شود و یا همراه خون به مغز استخوان می‌رود و در ساخت دوباره گویچه‌ی قرمز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۵۸- آهن آزاد شده در فرایند تخریب گویچه‌ی قرمز آسیب دیده و مرده ممکن است در کجا ذخیره شود؟

آهن آزاد شده در این فرایند ممکن است در کبد ذخیره می‌شود

۵۹- برای ساخته شدن گویچه‌ی قرمز در مغز استخوان وجود کدام ماده معدنی و کدام ویتامین لازم است؟

آهن – فولیک اسید و ویتامین B_۱۲

۶۰-  چرا برای ساخته شدن گویچه‌ی قرمز در مغز استخوان وجود آهن لازم است؟

آهن به صورت گروه هم به پروتئین گلوبین می‌چسبد و هموگلوبین را می‌سازد

۶۱- فولیک اسید چه نوع ویتامینی است؟

فولیک اسید، نوعی ویتامین از خانواده B است یعنی محلول در آب است.

۶۲- چرا برای ساخته شدن گویچه‌ی قرمز در مغز استخوان وجود فولیک اسید و ویتامین B_۱۲ لازم است؟

فولیک اسید برای تقسیم طبیعی یاخته ای لازم است. کمبود آن باعث می‌شود یاخته به ویژه در مغز استخوان، تکثیر نشوند و تعداد گویچه‌ی قرمز کاهش یابد. کارکرد صحیح فولیک اسید به وجود ویتامین B_۱۲ وابسته است.

۶۳- کدام ویتامین برای تقسیم طبیعی یاخته ای لازم است؟

فولیک اسید برای تقسیم طبیعی یاخته ای لازم است و کارکرد صحیح آن به وجود ویتامین B_۱۲ وابسته است.

۶۴- کمبود کدام ویتامین باعث می‌شود یاخته به ویژه در مغز استخوان، تکثیر نشوند و تعداد گویچه‌ی قرمز کاهش یابد؟

فولیک اسید کارکرد صحیح فولیک اسید به وجود ویتامین B_۱۲ وابسته است

۶۵- کارکرد صحیح فولیک اسید به وجود کدام ویتامین وابسته است؟

ویتامین B_۱۲

۶۶- کدام مواد غذایی از منابع آهن و فولیک اسیدند؟

سبزیجات با برگ سبز تیره، حبوبات، گوشت قرمز و جگر از منابع آهن و فولیک اسیدند.

۶۷- کدام ویتامین فقط در غذاهای جانوری وجود دارد؟

ویتامین B_۱۲

۶۸- کدام ویتامین در روده بزرگ تولید می‌شود؟

ویتامین B_۱۲

۶۹- ویتامین B_۱۲ در کدام اندام تولید می‌شود؟

روده بزرگ

۷۰- در بدن ما تنظیم میزان گویچه‌ی قرمز، به ترشح کدام هورمون بستگی دارد؟

اریتروپویتین

۷۱- در بدن ما تنظیم میزان کدام یاخته، به ترشح هورمونی به نام اریتروپویتین بستگی دارد؟

گویچه‌ی قرمز

۷۲- اریتروپویتین توسط یاخته‌ی کدام اندام اندام ترشح می‌شود؟

این هورمون توسط گروه ویژه ای از یاخته‌ی کلیه و کبد به درون خون ترشح می‌شود.

۷۳- گروه ویژه ای از یاخته‌ی کلیه و کبد کدام هورمون ترشح می‌کنند؟

هورمون اریتروپویتین

۷۴- هورمون اریتروپویتین روی کدام یاخته اثر می‌کند؟ و نتیجه این اثر چیست؟

روی مغز استخوان اثر می‌کند تا سرعت تولید گویچه‌ی قرمز را زیاد کند.

۷۵- هورمون اریتروپویتین چگونه سرعت تولید گویچه‌ی قرمز را زیاد می‌کند؟

روی مغز استخوان اثر می‌کند تا سرعت تولید گویچه‌ی قرمز را زیاد کند.

۷۶- هورمون اریتروپویتین به طور طبیعی به چه مقدار ترشح می‌شود؟ چرا؟

این هورمون به طور طبیعی به مقدار کم ترشح می‌شود تا کاهش معمولی تعداد گویچه‌ی قرمز را جبران کند.

۷۷- چه هنگامی‌مقدار هورمون اریتروپویتین خون به طور معنی داری افزایش می‌یابد؟

هنگام کاهش مقدار اکسیژن خون، این هورمون به طور معنی داری افزایش می‌یابد که این حالت در کم خونی، بیماری تنفسی و قلبی، ورزشی طولانی یا قرار گرفتن در ارتفاعات، ممکن است رخ دهد.

۷۸- هنگام کاهش مقدار اکسیژن خون، مقدار کدام هورمون به طور معنی داری افزایش می‌یابد؟

هورمون اریتروپویتین

۷۹- در کم خونی، ممکن است مقدار کدام هورمون به طور معنی داری افزایش می‌یابد؟

هورمون اریتروپویتین

۸۰- ورزشی طولانی یا قرار گرفتن در ارتفاعات ممکن است مقدار کدام هورمون به طور معنی داری افزایش می‌یابد؟

هورمون اریتروپویتین

۸۱- کدام یاخته‌ی خونی ضمن گردش در خون، در بافتی مختلف بدن نیز پراکنده می‌شوند؟

گویچه‌ی سفید

۸۲- نقش اصلی گویچه‌ی سفید چیست؟

دفاع از بدن در برابر عوامل خارجی است.

۸۳- نقش اصلی کدام یاخته، دفاع از بدن در برابر عوامل خارجی است؟

گویچه‌ی سفید

۸۴- کدام یاخته‌ی خونی هسته دارند؟

گویچه‌ی سفید

۸۵- ویژگی بازوفیل چیست؟

هسته دو قسمتی روی هم افتاده – سیتوپلاسم با دانه‌ی تیره

۸۶- هسته دو قسمتی روی هم افتاده ویژگی کدام گویچه سفید است؟

بازوفیل

۸۷- سیتوپلاسم کدام گویچه‌ی سفید دارای دانه است؟

بازوفیل، ائوزینوفیل و نوتروفیل

۸۸- سیتوپلاسم کدام گویچه‌ی سفید بدون دانه است؟

مونوسیت و لنفوسیت

۸۹- کدام گویچه‌ی سفید هسته دوقسمتی دارند؟

بازوفیل و ائوزینوفیل

۹۰- کدام گویچه‌ی سفید هسته چندقسمتی دارند؟

نوتروفیل

۹۱- کدام گویچه‌ی سفید هسته تکی دارند؟

مونوسیت و لنفوسیت

۹۲- ویژگی ائوزینوفیل چیست؟

هسته دوقسمتی دمبلی – سیتوپلاسم با دانه‌ی روشن درشت

۹۳- هسته دوقسمتی دمبلی ویژگی گویچه سفید است؟

ائوزینوفیل

۹۴- ویژگی نوتروفیل چیست؟

هسته چند قسمتی – سیتوپلاسم با دانه‌ی روشن ریز

۹۵- ویژگی مونوسیت چیست؟

هسته تکی خمیده یا لوبیایی – سیتوپلاسم بدون دانه

۹۶- هسته تکی خمیده یا لوبیایی از ویژگی کدام گویچه‌ی سفید است؟

مونوسیت

۹۷- ویژگی لنفوسیت چیست؟

هسته تکی گرد یا بیضی – سیتوپلاسم بدون دانه

۹۸- هسته تکی گرد یا بیضی از ویژگی کدام گویچه‌ی سفید است؟

لنفوسیت

۹۹- ویژگی گرده (پلاکت) چیست؟

قطعات یاخته ای بی رنگ و بدون هسته ای هستند که درون خود دانه‌ی زیادی دارند و از گویچه‌ی خون کوچکترند. گرده در مغز استخوان، زمانی تولید می‌شوند که بخش سیتوپلاسم ای یاخته‌ی بزرگی به نام مگاکاریوسیت قطعه قطعه و وارد جریان خون می‌شوند.

۱۰۰- قطعات یاخته ای بی رنگ و بدون هسته ای چیست؟

گرده (پلاکت)

۱۰۱- در زمان تولید گرده در مغز استخوان، بخش سیتوپلاسم ای کدام یاخته قطعه قطعه و وارد جریان خون می‌شود؟

یاخته‌ی بزرگی به نام مگاکاریوسیت

۱۰۲- با قطعه قطعه شدن بخش سیتوپلاسم ای یاخته‌ی بزرگی به نام مگاکاریوسیت کدام وارد جریان خون می‌شود؟

گرده (پلاکت)

۱۰۳- چگونگی تولید گرده (پلاکت) چیست؟

گرده در مغز استخوان، زمانی تولید می‌شوند که بخش سیتوپلاسم ای یاخته‌ی بزرگی به نام مگاکاریوسیت قطعه قطعه و وارد جریان خون می‌شوند.

۱۰۴- نقش دانه‌ی کوچک درون پلاکت چیست؟

درون هر یک از قطعات، دانه‌ی کوچک پر از ترکیبات فعال وجود دارند. با آزاد شدن یکی از این ترکیبات از گرده و ورود به خوناب، فرایندی آغاز می‌شود که منجر به تشکیل لخته در محل خونریزی می‌گردد.

۱۰۵- با آزاد شدن یکی از ترکیبات فعال دانه‌ی کوچک از گرده و ورود به خوناب، چه فرایندی آغاز می‌شود؟

فرایندی آغاز می‌شود که منجر به تشکیل لخته در محل خونریزی می‌گردد.

۱۰۶- پلاکت دارای کدام پروتئینی انقباضی هستند؟ نقش این پروتئین چیست؟

دارای پروتئینی انقباضی مثل اکتین و میوزین هستند که پس از جلوگیری از خونریزی، به انقباض لخته و جمع شدن آن کمک می‌کنند.

۱۰۷- نقش پلاکت چیست؟

گرده به چند طریق از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کنند.

۱۰۸- گرده در خونریزی محدود چگونه از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کنند؟

در خونریزی محدود، که دیواره رگ‌ها آسیب جزئی می‌بیند، در محل آسیب، گرده دور هم جمع می‌شوند، به هم می‌چسبند و ایجاد درپوش می‌کنند. این درپوش جلوی خروج خون از رگ آسیب دیده را می‌گیرد.

۱۰۹- در کدام نوع خونریزی درپوش ایجاد می‌شود؟

در خونریزی محدود، که دیواره رگ‌ها آسیب جزئی می‌بیند.

۱۱۰- در خونریزی محدود، که دیواره رگ‌ها آسیب جزئی می‌بیند، در محل آسیب، چه عواملی دور هم جمع می‌شوند، به هم می‌چسبند و ایجاد درپوش می‌کنند؟

پلاکت

۱۱۱- در خونریزی شدیدتر، چه عاملی در تولید لخته خون، نقش اصلی دارند؟

پلاکت

۱۱۲- در کدام نوع خونریزی لخته خون ایجاد می‌شود؟

در خونریزی شدید

۱۱۳- کدام عوامل لخته را در خونریزی شدید ایجاد می‌کنند؟

پلاکت با ترشح مواد و با کمک پروتئینی خون مثل فیبرینوژن و ترومبین، لخته را ایجاد می‌کنند. رشته‌ی پروتئینی فیبرین که یاخته‌ی خونی و گرده را در برگرفته و لخته را تشکیل داده اند. 

۱۱۴- نقش لخته در محل خونریزی شدید چیست؟

تشکیل لخته در محل زخم، جلوی خونریزی را می‌گیرد.

۱۱۵- وجود کدام ویتامین و کدام یون در انجام روند انعقاد خون و تشکیل لخته لازم است؟

وجود ویتامین K و یون Ca در انجام روند انعقاد خون و تشکیل لخته لازم است.

۱۱۶- وجود ویتامین K و یون Ca در انجام کدام فرایند لازم است

انجام روند انعقاد خون و تشکیل لخته لازم است.

۱۱۷- کدام یاخته هنگام تشکیل لخته، آنزیم پروترومبیناز ترشح می‌کنند؟

بافت و گرده‌ی آسیب دیده

۱۱۸- بافت و گرده‌ی آسیب دیده هنگام تشکیل لخته، کدام آنزیم را ترشح می‌کنند؟

آنزیم پروترومبیناز

۱۱۹- آنزیم پروترومبیناز کدام واکنش را سرعت می‌بخشد؟

ترومبین → پروترومبین

۱۲۰- واکنش زیر توسط کدام آنزیم انجام می‌شود؟

ترومبین → پروترومبین

آنزیم پروترومبیناز

۱۲۱- واکنش زیر توسط کدام ماده انجام می‌شود؟

فیبرین → فیبرینوژن

ترومبین

۱۲۲- ترومبین کدام واکنش را انجام می‌دهد؟

فیبرین → فیبرینوژن

شکل 17- تولید بخش یاخته‌ای و گِرده‌ها توسط یاخته‌های بنیادی مغز استخوان
در مغز استخوان یاخته‌های بنیادی وجود دارند که با تقسیمات خود، این بخش خون را تولید می‌کنند. البته در دوران جنینی، یاخته‌های خونی و گِرده‌ها در اندام‌های دیگری مثل کبد و طحال نیز ساخته می‌شود. یاخته‌های بنیادی مغز استخوان، یاخته‌هایی هستند که توانایی تقسیم و تولید چندین نوع یاخته را دارند. ابتدا این یاخته‌ها تقسیم می‌شوند و دو نوع یاخته را ایجاد می‌کنند؛ یاخته‌های بنیادی لنفوئیدی که در جهت تولید لنفوسیت‌ها عمل می‌کنند و یاخته‌های بنیادی میلوئیدی که منشأ بقیه یاخته‌های خونی و گِرده‌ها هستند (شکل 17).

یاخته‌های خونی قرمز

در انسان بیش از 99 درصد یاخته‌های خونی را گویچه‌های قرمز تشکیل می‌دهند که به خون، ظاهری قرمزرنگ می‌دهند. این یاخته‌های کروی که از دو طرف، حالت فرو رفته دارند، در هنگام تشکیل در مغز استخوان، هستۀ خود را از دست می‌دهند و سیتوپلاسم آنها از هموگلوبین پر می‌شود (شکل 18).

شکل 18- یاخته‌های خونی قرمز

نسبت حجم گویچه‌های قرمز خون به حجم خون که به صورت درصد بیان می‌شود خون‌بهر (هماتوکریت) گفته می‌شود. 

نقش اصلی گویچه‌های قرمز، انتقال گازهای تنفسی است. متوسط عمر گویچه‌های قرمز 120 روز است. تقریباً یک درصد از گویچه‌های قرمز، روزانه تخریب می‌شود و باید جایگزین شود. تخریب یاخته‌های خونی قرمز آسیب‌دیده و مرده در طحال و کبد انجام می‌شود. آهن آزاد شده در این فرآیند یا در کبد ذخیره می‌شود و یا همراه خون به مغز استخوان می‌رود و در ساخت دوبارۀ گویچه‌های قرمز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برای ساخته شدن گویچه‌های قرمز در مغز استخوان، علاوه بر وجود آهن، ویتامین «B₁₂» و فولیک اسید نیز لازم است.
فولیک اسید، نوعی ویتامین از خانواده B است که برای تقسیم طبیعی یاخته‌ای لازم است. کمبود آن باعث می‌شود یاخته‌ها به ویژه در مغز استخوان، تکثیر نشوند و تعداد گویچه‌های قرمز کاهش یابد. سبزیجات با برگ سبز تیره، حبوبات، گوشت قرمز و جگر از منابع آهن و فولیک اسیدند. کارکرد صحیح فولیک اسید به وجود ویتامین «B₁₂» وابسته است. این ویتامین در غذاهای جانوری به فراوانی وجود دارد.
تنظیم تولید گویچه‌های قرمز: اگرچه تولید گویچه‌های قرمز به وجود آهن، فولیک اسید و ویتامین «B₁₂» وابسته است؛ در بدن ما تنظیم میزان گویچه‌های قرمز، به ترشح هورمونی به نام اریتروپویتین بستگی دارد. این هورمون توسط گروه ویژه‌ای از یاخته‌های کلیه و کبد به درون خون ترشح می‌شود و روی مغز استخوان اثر می‌کند تا سرعت تولید گویچه‌های قرمز را زیاد کند. این هورمون به‌طور طبیعی به مقدار کم ترشح می‌شود تا کاهش معمولی تعداد گویچه‌های قرمز را جبران کند. اما هنگام کاهش مقدار اکسیژن خون، این هورمون افزایش می‌یابد که این حالت در کم‌خونی، بیماری‌های تنفسی و قلبی، ورزش‌های طولانی یا قرار گرفتن در ارتفاعات، ممکن است رخ دهد.

یاخته‌های خونی سفید

یاخته‌های خونی، که ضمن گردش در خون، در بافت‌های مختلف بدن نیز پراکنده می‌شوند، گویچه‌های سفید هستند. نقش اصلی آنها، دفاع از بدن در برابر عوامل خارجی است. این یاخته‌ها هسته دارند. انواع و ویژگی‌های آنها را در شکل 19 مشاهده می‌کنید.

شکل 19- یاخته‌های خونی سفید
1- بازوفیل: هستهٔ دو قسمتی روی هم افتاده ـ سیتوپلاسم با دانه‌های تیره
2- ائوزینوفیل: هستۀ دو قسمتی دمبلی ـ سیتوپلاسم با دانه‌های روشن درشت
3- نوتروفیل: هستۀ چند قسمتی ـ سیتوپلاسم با دانه‌های روشن ریز
4- مونوسیت: هستۀ تکی خمیده یا لوبیایی ـ سیتوپلاسم بدون دانه
5- لنفوسیت: هستۀ تکی گرد یا بیضی ـ سیتوپلاسم بدون دانه

گِرده‌ها

گِرده‌ها قطعات یاخته‌ای بی‌رنگ و بدون هسته‌ای هستند که درون خود دانه‌های زیادی دارند و از گویچه‌های خون کوچک‌ترند. گِرده‌ها در مغز استخوان، زمانی تولید می‌شوند که یاخته‌های بزرگی به نام مگاکاریوسیت قطعه‌قطعه و وارد جریان خون می‌شوند (شکل 17). درون هر یک از قطعات، دانه‌های کوچک پر از ترکیبات فعّال وجود دارند. گِرده‌ها به چند طریق از هدر رفتن خون جلوگیری می‌کنند. در خون‌ریزی‌های محدود، که دیوارۀ رگ‌ها آسیب جزئی می‌بیند، در محل آسیب، گِرده‌ها دور هم جمع می‌شوند، به هم می‌چسبند و ایجاد درپوش می‌کنند. این درپوش جلوی خروج خون از رگ آسیب‌دیده را می‌گیرد.
در خون‌ریزی‌های شدیدتر، گِرده‌ها در تولید لختۀ خون، نقش اصلی دارند. آنها با آزاد کردن مواد و با کمک پروتئین‌های خوناب مثل فیبرینوژن، لخته را ایجاد می‌کنند. تشکیل لخته در محل زخم، جلوی خون‌ریزی را می‌گیرد (شکل 20). وجود ویتامین K و یون Ca در انجام روند انعقاد خون و تشکیل لخته لازم است.

شکل 20- رشته‌های پروتئینی فیبرین که یاخته‌های خونی و گِرده‌ها را در برگرفته و لخته را تشکیل داده‌اند.
مراحل انعقاد خون با کمک گِرده‌ها و عوامل انعقادی دیگر را در نمودار زیر می‌بینید.