تنظیم شیمیایی؛ ارتباط شیمیایی: پیکهای کوتاهبُرد و دوربُرد؛ زیستشناسی
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدایا مرا بیرون آور از تاریکىهاى وهم،
وَ اَکْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَیْنا اَبْوابَ رَحْمَتِکَ
خدایا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَیْنا خَزائِنَ عُلُومِکَ بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز کن به امید رحمتت اى مهربانترین مهربانان.
عدالت آموزشی، بستر رشد و پیشرفت حقیقی
عدالت آموزشی نه صرفاً یک شعار اجتماعی، بلکه شالودهای است که بر آن، بنای رشد فردی و پیشرفت جمعی استوار میشود. هنگامی که فرصتهای یادگیری بهطور برابر در اختیار همگان قرار گیرد، استعدادهای نهفته در هر گوشهای از جامعه مجال شکوفایی مییابند. عدالت آموزشی یعنی شکستن دیوارهای تبعیض و فراهم آوردن دسترسی برابر به منابع دانایی، تا هیچ کودکی در حاشیه نماند و هیچ استعدادی در خاموشی فراموش نشود.
رشد حقیقی جامعه، زمانی معنا مییابد که آموزش، امتیاز گروهی خاص نباشد؛ بلکه میراث مشترکی باشد برای تمام فرزندان این سرزمین. عدالت آموزشی پلی است که فاصلهی میان فقر و توانگری، مرکز و حاشیه، و امروز و فردا را کوتاه میکند. جامعهای که به این اصل پایبند باشد، در واقع سرمایهگذاری بر بزرگترین ثروت خویش ــ یعنی سرمایه انسانی ــ کرده است.
پیشرفت پایدار، ثمرهی عدالت در آموزش است. در غیاب عدالت آموزشی، شکافهای اجتماعی عمیقتر شده و چرخهی نابرابری بازتولید میشود. اما هنگامی که هر فرد، فارغ از طبقه، جنسیت، قومیت یا موقعیت جغرافیایی، امکان دستیابی به آموزش باکیفیت را داشته باشد، مسیر تعالی فردی و شکوفایی ملی هموار میشود.
عدالت آموزشی چراغی است که راه آینده را روشن میسازد؛ چراغی که نهتنها به رشد علمی و اقتصادی میانجامد، بلکه روح جامعه را به ارزشهایی چون همبستگی، برابری و کرامت انسانی پیوند میزند. در سایهی چنین عدالتی است که «رشد» به معنای بالندگی فردی و «پیشرفت» به معنای تعالی جمعی، همزمان و هماهنگ تحقق مییابند.
امروز بیش از هر زمان دیگر نیازمند نهادهایی هستیم که این آرمان را به عمل بدل کنند. آیندهنگاران مغز با مدیریت داریوش طاهری گامی استوار در این مسیر نهاده است؛ مسیری که در آن عدالت آموزشی نه یک رؤیا، بلکه یک واقعیت تحققیافته خواهد بود.
آیندهنگاران مغز:
«عدالت آموزشی، بیداری اندیشهها، شکوفایی فردا»
کتاب الکترونیکی پرسشهای دو گزینهای
پرسشهای دو گزینهای و خط به خط گفتارهای زیستشناسی چیست و گسترهٔ حیات؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
کتاب الکترونیکی تعمیق و تثبیت یادگیری زیستشناسی
پرسشهای جاهای خالی و خط به خط گفتار یاختههای بافت عصبی؛ برای دانلود اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده «کتاب الکترونیکی» کلیک کنید.
ویرایش بر اساس کتاب چاپ ۱۴۰۲
تنظیم شیمیایی
تصور کنید روزی تمام وسایل ارتباطی مثل تلفن، اینترنت و رادیو در یک شهر قطع شود. آیا اداره کردن آن شهر ممکن خواهد بود؟ آیا میتوان بخشهای مختلف شهر را که در فواصل دور یا نزدیک قرار دارند، با یکدیگر هماهنگ کرد؟ آیا میتوان یک خبر را به اطلاع همهٔ مردم شهر رساند؟
در پریاختگان، یاختهها نمیتوانند از یکدیگر مستقل باشند. در فصل اول دیدیم که دستگاه عصبی، یکی از دستگاههای ارتباطی بدن است. اما دستگاه عصبی با تکتک یاختههای بدن ارتباط ندارد. در این فصل، با ارتباطات شیمیایی آشنا میشویم و خواهیم دید که چگونه بخش مهمی از فرایندهای بدن توسط آن انجام میشود.
گفتار ۱. ارتباط شیمیایی
در فصل اول دیدیم که یاختههای عصبی ارتباط بین نقاط مختلف بدن را برقرار میکنند. در این گفتار، نقش مولکولها را در برقراری ارتباط خواهیم دید.
پیک شیمیایی
پیک شیمیایی مولکولی است که پیامی را منتقل میکند. یاختهای که پیام را دریافت میکند یاختهٔ هدف نام دارد.
پیک، چگونه یاختهٔ هدف را از میان انبوه یاختهها پیدا میکند و پیام را اشتباهی به یاختهٔ دیگر نمیرساند؟ یاختهٔ هدف، برای پیک گیرندهای دارد (شکل ۱). مولکول پیک، تنها بر یاختهای میتواند تأثیر بگذارد که گیرندهٔ آن را داشته باشد و این یاخته، همان یاختهٔ هدف است. بر اساس مسافتی که پیک طی میکند تا به یاختهٔ هدف برسد، پیکها را به دو گروه کوتاهبُرد و دوربُرد تقسیم میکنند.
شکل ۱- پیک از طریق اثر بر گیرندهٔ اختصاصی خود در یاختهٔ هدف در آن تغییر ایجاد میکند.
پیکهای کوتاهبُرد
پیک کوتاهبرد، چنان که از نام آن پیداست، بین یاختههایی ارتباط برقرار میکند که در نزدیکی هماند و حداکثر چند یاخته با هم فاصله دارند. ناقل عصبی یک پیک کوتاهبرد است. این پیک از یاختهٔ پیشهمایهای ترشح و بر یاخته پسهمایهای اثر میکند.
پیکهای دوربُرد
پیکهای دوربرد پیکهایی هستند که به جریان خون وارد میشوند و پیام را به فاصلهای دور منتقل میکنند. هورمونها پیکهای دوربُردند (شکل ۲).
شکل ۲- مقایسهٔ هورمون و ناقل عصبی. الف) ترشح مولکول ناقل از یاختۀ عصبی، ب) ترشح هورمون از یاختۀ عصبی، پ) ترشح هورمون از یاختۀ درونریز
گاهی یاختههای عصبی پیک شیمیایی را به خون ترشح میکنند؛ در این صورت، این پیک یک هورمون بهشمار میآید، نه یک ناقل عصبی.
غدههای بدن
هورمونها از یاختههای درونریز ترشح میشوند. این یاختهها ممکن است به صورت پراکنده در اندامها دیده شوند. مثال این یاختهها را قبلاً دیدهایم. مثلاً در سال گذشته خواندیم که یاختههای درونریز در معده و دوازدهه به ترتیب، هورمون گاسترین و سکرتین را ترشح میکنند. همچنین ممکن است یاختههای درونریز را به صورت مجتمع یافت که در این صورت، غدهٔ درونریز را تشکیل میدهند. ترشحات غدهٔ درونریز به خون وارد میشود، اما غدهٔ برونریز ترشحات خود را از طریق مجرایی به سطح یا حفرات بدن میریزد (شکل ۳).
شکل ۳- غدهٔ درونریز و برونریز
مجموع یاختهها و غدد درونریز و هورمونهای آنها را دستگاه درونریز مینامند. این دستگاه به همراه دستگاه عصبی، فعالیتهای بدن را تنظیم میکنند و نسبت به محرکهای درونی و بیرونی پاسخ میدهند. تعدادی از غدد دستگاه درونریز را در شکل ۴ میبینید.
شکل ۴- تعدادی از غدد درونریز
بیشتر بدانید
جنس مولکول گیرنده از نوع پروتئین است. در واقع یکی از وظایف پروتئینهای غشایی، عملکرد گیرندهای است.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
سلام و درود
«تکرار مادر مهارتهاست»
در راستای افزایش مهارت شما آزمونهای متنوع و زیادی از خط به خط این گفتار برای شما آماده شده است. هر آزمون دارای ۲۰ سوال ۲ گزینهای است.
برای تثبیت مطلب در حافظه و یادگیری هر چه بیشتر مطلب، در آزمونهای آنلاین «آیندهنگاران مغز» شرکت کنید.
برای شرکت در انواع آزمونهای آنلاین «گفتار ارتباط شیمیایی» بر لینک زیر کلیک کنید:
در ادامه خود را بیازمایید:
عالی