تشخیص‌های افتراقی صرع؛ سنکوپ: تعریف، عوامل خطر و تظاهرات بالینی

سنکوپ و افتراق آن از صرع

تعریف سنکوپ

سنکوپ (Syncope) به یک از دست رفتن گذرای هوشیاری (Transient Loss of Consciousness) گفته می‌شود که با کاهش موقت جریان خون مغزی (Cerebral Hypoperfusion) همراه است. این وضعیت معمولاً کوتاه‌مدت، برگشت‌پذیر و بدون باقی‌ماندن عارضه پایدار بهبود می‌یابد. در طی سنکوپ، فرد نه‌تنها هوشیاری خود را از دست می‌دهد، بلکه دچار کاهش تون عضلات (Loss of Muscle Tone) نیز می‌شود، که می‌تواند باعث سقوط ناگهانی فرد گردد.

عوامل خطر (Risk Factors) سنکوپ

سنکوپ ممکن است در افراد سالم نیز در شرایط خاص بروز کند. برخی از مهم‌ترین عوامل مستعدکننده سنکوپ عبارت‌اند از:

• استرس روانی (Emotional Stress) یا اضطراب شدید

• محیط‌های گرم یا کم‌اکسیژن

• ایستادن طولانی‌مدت بدون تحرک

• تغییر وضعیت ناگهانی از خوابیده به ایستاده (Orthostatic Change)

این شرایط می‌توانند موجب افت موقتی فشار خون و کاهش جریان خون مغزی شده و زمینه‌ساز سنکوپ باشند.

تظاهرات بالینی (Clinical Features)

• مدت زمان بیهوشی:
  برخلاف تشنج (Seizure)، در سنکوپ بیهوشی کوتاه‌مدت است و اغلب تنها چند ثانیه طول می‌کشد. در مقابل، در تشنج‌های تونیک-کلونیک، بیهوشی ممکن است چند دقیقه به‌طول انجامد.

• حرکات همراه:
  گاهی حرکات تونیک (Tonic Movements) کوتاه‌مدت (کمتر از ۱۵ ثانیه) در سنکوپ دیده می‌شود که ممکن است با تشنج ژنرالیزه (Tonic-Clonic Seizure) اشتباه گرفته شود. این اشتباه در مواردی که حمله در حالت نشسته یا ایستاده رخ دهد شایع‌تر است.

• وضعیت بدن در زمان حمله:
  اگر سر بیمار در زمان سنکوپ بالای سطح قلب قرار گیرد، خطر بروز حرکات شبه‌تشنجی بیشتر خواهد بود. برای نمونه، در صندلی دندان‌پزشکی یا هنگام ایستادن طولانی، افت فشار و خون‌رسانی مغزی بیشتر دیده می‌شود.

تمایز صرع از سنکوپ با بررسی سطح پرولاکتین (Serum Prolactin)

یکی از شاخص‌ترین ابزارهای افتراق صرع از سنکوپ، بررسی سطح پرولاکتین خون در ۳۰ دقیقه اول پس از حمله است. در بیماران مبتلا به:

• تشنج تونیک-کلونیک (Tonic-Clonic Seizure)

• تشنج پارشیال کمپلکس (Complex Partial Seizure)

سطح پرولاکتین معمولاً افزایش قابل توجهی دارد، در حالی که در سنکوپ، چنین افزایشی وجود ندارد.

صرع و اهمیت تشخیص‌های افتراقی آن (Differential Diagnosis of Epilepsy)

صرع (Epilepsy) از مهم‌ترین اختلالات نورولوژیک است که طیفی از حملات حرکتی، حسی، روانی یا ترکیبی را دربرمی‌گیرد. یکی از مهم‌ترین چالش‌های پزشکان در تشخیص صرع، افتراق آن از سایر اختلالات گذرای هوشیاری (Transient Alteration of Consciousness) است.

در میان این افتراقات، سنکوپ (Syncope) شایع‌ترین و گمراه‌کننده‌ترین حالت مشابه با صرع است. افتراق دقیق این دو نیازمند توجه به جزئیات بالینی، وضعیت بیمار، الگوی EEG و در صورت لزوم، آزمایش‌های کمک‌تشخیصی مانند پرولاکتین می‌باشد.

پرسش‌هایی درباره سنکوپ

خانم ۲۲ ساله‌ای را با کاهش هوشیاری کوتاه مدت به اورژانس آورده‌اند. ایشان ذکر می‌کنند پس از ایستادن طولانی مدت در مترو دچار سیاهی رفتن چشم‌ها و تپش قلب شده و نتوانسته خود را کنترل و به زمین افتاده است. دوستانشان می‌گویند ایشان رنگ پریده و خیس عرق شده‌اند و پس از مدت کوتاهی (حدود ۱۵ ثانیه) به هوش آمده و توانسته‌اند بنشینند. اکنون معاینات بیمار، طبیعی است. کدام مورد صحیح است؟
(پرانترنی شهریور ۹۵ – دانشگاه آزاد اسلامی)
الف) شروع داروی ضدتشنج
ب) اطمینان‌بخشی
ج) انجام MRI مغزی
د) بستری و تحت نظر گرفتن بیمار