نوروآناتومینوروبیولوژی سلولی

نورون‌هایی بدون آکسون

نورون‌های بدون آکسون

می‌توان نورون‌ها را براساس اندازه‌شان دسته‌بندی کرد:

نورون‌های نوع (تیپ) یک گلژی (golgi type 1 neurons)، آکسون دراز دارند که ممکن است یک متر یا بیشتر طول داشته باشد. آکسون‌های این نوع نورون ها، الیاف دراز راه های عصبی مغز و نخاع و نیز الیاف عصبی اعصاب محیطی را تشکیل می‌دهند. سلول های هرمی قشر مغز، سلول های پورکنژ قشر مخچه و سلول های حرکتی ستون خاکستری قدامی نخاع، از نوع نورون های نوع یک گلژی هستند.

نورون های نوع دو گلژی (Golgi type II neurons)، یا اصلاً آکسون ندارند و یا یک آکسون کوتاه دارند که در نزدیکی جسم سلولی خاتمه می‌یابد. دندریت های کوتاه، ظاهری ستاره ای شکل به این نورون ها می بخشند. این نوع از نورون ها از نظر تعداد فراوان تر از نورون های گلژی نوع یک هستند، و به تعداد فراوانی در قشر مغز و مخچه و در شبکیه چشم یافت می شوند.

نورون چیست و دستگاه عصبی ما چگونه کار می کند؟

به سلول های عصبی نورون (Neuron) گفته می شود، چون نورون نوعی سلول است، پس ویژگی های عمومی سلول را نیز دارد.

نورون یکی از انواع سلول های عصبی است. یکی دیگر از انواع سلول های عصبی سلول های گلیال یا نوروگلیا (neuroglia) است. سلول های نوروگلیا شامل آستروسیت ها، میکروگلیال ها، و الیگودندروسیت ها و سلول های شوآن می باشد.
نورون واحد ساختمانی و عملکردی دستگاه عصبی ماست که در مرحله جنینی از اپی اتلیوم پوشاننده لوله ی عصبی منشا می گیرد.

ساختمان سلول‌های عصبی

هر سلول های عصبی می‌تواند اطلاعات را از سلول عصبی دیگر و یا از محیط دریافت کند و به سلول بعدی انتقال دهد.
سلول های عصبی از لحاظ ظاهر متفاوت اند. اما همه ی آن ها تقریبا ساختمان یکسانی دارند. می توان گفت که هر سلول عصبی از جسم سلولی و دو زایده متفاوت به نام های دندریت و آکسون تشکیل شده است.

جسم سلولی

بزرگ ترین قسمت هر سلول عصبی که دارای هسته و چند هستک، نوکلئوپلاسم یا شیره ی هسته و توده‌های کروماتین می باشد. در ساختمان شیمیایی جسم سلولی سیتوپلاسم، مقدار زیادی چربی وجود دارد. شبکه آندوپلاسمی، دانه های ریبوزوم، میتوکندری، دستگاه گلژی و لیزوزوم از دیگر اجزای سلول عصبی هستند. علاوه بر این، اجسام نیسل نیز در جسم سلولی دیده می‌شود که رنگ های قلیایی را به خود جذب می‌کند. این اجسام فقط در جسم سلولی و دندریت وجود دارد.

دندریت

دندریت ها زوایدی کوتاه و بلند، منشعب و متعددی هستند که گیرنده تحریکات سلول های عصبی هستند. اغلب سلول های عصبی از دندریت داده ها را دریافت می کنند.

آکسون

زائده ای منفرد و بلند (گاهی با انشعابات جانبی) است. وظیفه آکسون انتقال تحریک از پریکاریون به سایر سلول های عصبی یا سلول های سایر بافت های بدن است. آکسون ها در نورون های حسی کوتاه اند و در سلول های رابط می تواند کوتاه یا بلند باشند.
برخی از سلول های عصبی فاقد آکسون هستند مثل آماکرین در چشم و در برخی سلول ها آکسون کوتاه از دندریت کوتاه تر است مانند سلول های پورکینیه مخچه، پیرامیدال کورتکس مخ و نورون های حسی.

سیناپس

به محل اتصال بین سلول های عصبی و محل اتصال سلول های عصبی با سایر سلول ها سیناپس می گویند. قسمت های مختلف سلول های عصبی همگی زمینه ایجاد سیناپس را دارند؛ پس می توان نتیجه گرفت که قسمتی از یک سلول های عصبی می تواند با هر قسمتی از نورون بعدی سیناپس داشته باشد.

یکی از رایج ترین انواع سیناپس، سیناپسی است که بین آکسون یک سلول عصبی با دندریت سلول های عصبی بعدی است. به فضای بین دو نورون، فضای سیناپسی می گویند. به نورونی که پیام عصبی مثل درد، احساس گرسنگی و هر نوع پیام دیگری را منتقل می‌کند، نورون پیش سیناپسی و به نورونی که پیام عصبی را دریافت می کند، نورون پس سیناپسی می گویند.

انتقال پیام از یک نوع نورون به سلول های عصبی دیگر ممکن است به صورت شیمیایی صورت پذیرد. یعنی پیام به وسیله ی انتقال مواد شیمیایی خاصی (نوروترنسمیتر) منتقل شود یا ممکن است الکتریکی باشد. یعنی پیام به طریق الکتریکی بین دو سلول عصبی منتقل شود.

ویژگی‌های سلول عصبی

یکی از ویژگی های اصلی سلول های عصبی تحریک پذیری و تولید تکانه ها یا ایمپالس های عصبی و انتقال این تکانه ها به محیط اطراف خود است.

یکی دیگر از ویژگی های سلول های عصبی غلاف میلین است. بیشتر سلول های عصبی دارای بخش هایی بر روی رشته های دندریت و آکسون خود هستند که غلاف میلین نام دارد.

جنس میلین از پروتئین و فسفولیپید است. به آن قسمت هایی از سلول های عصبی که غلاف میلین روی آن وجود ندارد گره های رانویه می گوییم.

میلین، در سلول عصبی دو خاصیت بسیار مهم دارد:

۱- تار های عصبی را عایق بندی می کند.

۲- باعث می شود پیام عصبی در طول تار عصبی سریع تر حرکت کند، چون در تارهایی که میلین دارند، پیام عصبی از یک گره رانویه به گره دیگر جهش کند.

انواع نورون بر اساس کارکرد:

سلول های عصبی از نظر عملی که انجام می دهند، بر سه نوع اند:

نورون‌های حسی:

نورون های حسی پیام عصبی را از اندام های گیرنده احساس به مراکز عصبی (CNS) می آورند. نورون‌های حسی از نوع آوران بوده و به محرک های معینی، که به سیستم های حسی وارد می شوند (مثل نور، امواج صوتی، بساوایی یا پاره ای از مواد شیمیایی) واکنش نشان می دهند. نورون های حسی دارای دندریت بلند و آکسون کوتاه هستند.

برخلاف باقی نورون ها که از طریق سلول های عصبی دیگر و نوروترنسمیترها تحریک می شوند، نورون های حسی در اثر تغییرات فیزیکی در گیرنده های عصبی اندامی فعال می شوند.

نورون ها حسی می توانند پیکری (سوماتیک) یا احشایی باشند. نورون های حسی پیکری به شاخ خلفی نخاع وارد می شوند.

نورون های حرکتی

اعصاب حرکتی پیام را از مراکز عصبی مثل مغز و نخاع (CNS) به سمت عضلات و غدد می برند. نورون های حرکتی از نوع وابران بوده و پیام های الکتریکی را به سمت سلول ماهیچه ای یا غده ای هدایت می کنند در این پایانه ها نوروترنسمیتر آزاد شونده استیل کولین است. این دسته از سلول های عصبی دارای آکسون بلند و دندریت کوتاه هستند.

نورون های رابط

بیشتر نورون های دستگاه عصبی ما، نورون های میانجی هستند. همان طور که از نام این سلول های عصبی می توان فهمید که وظیفه ی نورون های رابط این است که، سلول های عصبی رابط پیام های ورودی را از نورون های حسی یا از نورون های رابط دیگر دریافت می کنند و در برابر تکانه هایی به نورون های حرکتی یا دیگر نورون های رابط می فرستند. نورون های میانجی درون نخاع قرار دارند. این نورون ها در ساختار خود دارای دندریت کوتاه و آکسون کوتاه یا بلند دارند.

یکی از ساده‌ترین مثال ها در این رابطه این است که سلول های عصبی حسی پیام های عصبی را به سلول های عصبی میانجی می فرستد و آن نیز به نوبه ی خود پیام عصبی را به سلول های عصبی حرکتی می فرستد.

انواع نورون از لحاظ ظاهری

یک قطبی: نورون های یک قطبی دارای یک دندریت و یک آکسون که از یک نقطه جسم یاخته ای خارج می شود. (مانند سلول های عصبی حسی گانگلیون نخاعی)

دو قطبی: نورون های دو قطبی دارای یک دندریت و یک آکسون که از دو نقطه جسم یاخته ای خارج می شود. (سلول های عصبی حسی مخاط بویایی و نورون های حسی گانگلیون عصب شنوایی)

چند قطبی: نورون های چند قطبی دارای چند دندریت و یک آکسون که از چند نقطه جسم یاخته‌ای خارج می شود. (مانند سلول های عصبی حرکتی)

سلول‌های عصبی چگونه پیام رسانی می کند:

وقتی محرکی روی آن ها اثر می گذارد، تحریک می شوند (تاثیر پذیری از محرک)

اثر محرک را در طول خود هدایت می کنند.

اثر محرک را به سلول یا سلول های مجاور منتقل می کنند.

وقتی که اثر محرک در سراسر سلول های عصبی جریان پیدا می کند، می گوییم پیام عصبی ایجاد شده است. پس، پیام عصبی، جریان اثر محرک است.

ترابری پیام‌ها در سلول‌های عصبی از طریق اختلاف پتانسیل بین درون و بیرون نورون به وجود می آید. این اختلاف پتانسیل در زمان آرامش در بیشترین میزان خود و چیزی نزدیک به ۷۰ میلی ولت است که هنگام بر انگیختگی با باز شدن کانال ها این اختلاف پتانسیل برای زمان کوتاهی صفر می شود و با برانگیختگی کانال ها در امتداد عصب پیام‌رسانی می‌شود.

مشاهده بیشتر
آزمون آنلان زیست

داریوش طاهری

اولین نیستیم اما امید است بهترین باشیم.

نوشته های مشابه

۷ دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا