زیست‌شناسی

توضیح واژگان فارسی‌سازی شده زیست‌شناسی

واژگان فارسی در زیست شناسی

گویچه (globule | گلبول)

واژه‌های زیست شناسی در کتب درسی تغییر کرد

مصوبات فرهنگستان در کتاب‌های درسی اعمال شد، برخی از واژه های زیست شناسی تغییر یافت و همین موضوع انتقاد دبیران و کارشناسان زیست شناسی را در پی داشت.

نامه اعتراضی در شبکه های اجتماعی در حال بازنشر است، نامه ای از سوی جمعی از فرهنگیان یا جمعی از دبیران و کارشناسان زیست شناسی که نسبت به جایگزینی واژگان در کتاب زیست شناسی اعتراض دارند.

جمعی از کارشناسان و دبیران زیست شناسی سراسر کشور با امضای طوماری اعتراضی،به جایگزینی واژگان نامانوس و نامتعارف در کتابهای این درس واکنش نشان داده و خواستار اصلاح مجدد این کتابها شدند. این نامه در ذیل آمده است:

در این نامه که در اعتراض به جایگزینی گسترده لغات نامانوس به جای واژگان زیست شناسی منتشر شده ضمن تاکید بر اینکه امضاءکنندگان نامه همگی کارشناسان زیست شناسی با مدارک تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکتری هستند، آمده است:

اقدام هیئت تالیف را مبنی بر تغییراصطلاحات علمی زیست شناسی در کتاب زیست شناسی پایه دهم، آن هم در حجم وسیع و به صورت آنی و غیرمسئولانه، به شدت مورد انتقاد قرار داده و از شما مقام مسئول تقاضا داریم که هر چه سریع‌تر نسبت به این اقدام ناروا واکنشی درخور ارائه دهید.

تبصره۱: دلایل اعتراض به این روند در ۲۵بند زیر ذکر شده است.

تبصره۲: فایل کامل اسامی معترضین بصورت مجزا ودرفایل pdf می باشد که در صورت لزوم به رویت شما مقام مسئول خواه درسید.

دلایل نارضایتی همکاران در بکارگیری این معادل ها:

۱-مشترک بود زبان علمی در همه کشورها و غیر علمی بودن معادل‌سازی آنها، چرا که این عمل باعث ناآشنایی و عدم توانایی درک درست دانش‌آموزان و دانشجویان از تحقیقات جدید وعلم روز دنیا است.

۲-آسیب دانش‌آموزان پس از ورود به دانشگاه، چرا که به علت گستردگی بسیار زیاد منابع علمی دانشگاهی ممکن و عاقلانه نیست که آنجا نیز کلمات جایگزین استفاده شود وهمچنین مشکل تدریس استادان نیز نیازی به گفتن ندارد.

۳-غیر کارشناسانه بودن معادل‌های فارسی اصطلاحات علمی که بعضا مضحک و ناشیانه و تنها با هدف ترجمه تحت الفظی جایگزین شده‌اند.

۴-نامانوس بودن واژه‌های معادل (مثل دنا بجایDNA) و غیر پارسی بودن بیشتر معادل‌های تعیین شده

۵-عدم بکار گیری آنها در متون دانشگاهی و مطمئنا عدم کاربرد چنین اصطلاحاتی توسط اساتید دانشگاه‌ها

۶-تاثیر معکوس بر میزان فراگیری علوم در دانش‌آموزان به علت ایجاد دوگانگی در کلماتی که از سال هفتم با آنها آشنا شده‌اند.

۷-کاهش توانایی رقابتی دانش‌آموزان در آزمون‌های علمی بین‌المللی مثلا المپیاد

۸-غیر علمی وغیر اخلاقی بودن ترجمه نام‌ها و واژگان علمی که اکثرا از اسامی‌خاص و غیر قابل تغییراند.

۹-کاهش انگیزه‌های تحقیقاتی و جستجوگرانه دانش‌آموزان از کتب مرجع ومقالات علمی

۱۰-عدم توانایی دانش‌آموزان و دانشجویان برای انتقال نتایج تحقیقات احتمالی خود به دنیا ودور ماندن بیش از پیش از قافله جهانی علم

۱۱-ناهماهنگی میان آموزش علوم در دوره‌های اول و دوم متوسطه بطوری که در دوره اول این واژه‌ها بدون معادل بکار رفته‌اند در حالی که در دوره دوم فقط معادل‌هایشان مطرح است.

۱۲-تمرکز دانش‌آموزان بر روی معادلهای فارسی موجب دور شدن از جنبه علمی مباحث زیستی شده و در نهایت منجر به عقب ماندگی علمی آینده سازان جامعه خواهد شد.

۱۳-بی توجهی به نظر کارشناسی اساتید و دبیران زیست شناسی که خود نشان از بی اهمیت دانستن و بی اعتمادی به آنهاست و همچنین نشان از بی تدبیری در این عمل می‌باشد.

۱۴-اجبار دبیران برای بکارگیری واژه‌هایی که هیچ درک علمی از آنها ندارند موجب کاهش توانایی تفهیم عمیق تر این مفاهیم خواهد شد.

۱۵-بیان دستوری و اجباری لغات بدون توجه به مسیر عاقلانه تغییر واژه‌ها یعنی بیان واژه جدید، مشورت، توجه به اقبال عمومی و در نهایت جایگزینی

۱۶ –ایجاد حفره ای عمیق بین دانش‌آموختگان قدیم و جدید که مانع انتقال درست اطلاعات و همکاری قشر جوان و باتجربه د رزمینه مطالب علمی شده و همین مورد به تنهایی میتواند ضربه ای جبران ناپذیر به پیکر علم در این مملکت وارد کند.

۱۷-برای خلق این واژه‌ها از ریشه‌هایی استفاده شده که برای خود ما فارسی زبانان هیچ مفهومی ندارد. مثلا در تولید واژه بنلاد برای واژه کامبیوم،بن یعنی ریشه ولی لاد چه معنایی دارد؟ یا کریچه بر اساس چه ریشه‌ای تولید شده؟

۱۸-این که واژه ای که در زبان لاتین مفهوم خاصی دارد الزاما پس از ترجمه تحت‌اللفظی همان معنا را نخواهد داشت.

۱۹-تعداد واژه‌های تغییر یافته بسیار زیاد بوده و بکارگیری آنها در این وسعت غیر ممکن به نظر میرسد.

۲۰-بر گرداندن اصطلاحات علمی به نظر یکی از نقشه‌های نرم دشمنان علم و دانش و پیشرفت کشور می‌باشد. در زمانی‌که شعار بومی کردن علم و تولید علم توسط مسولین تراز اول سرداده می‌شود، چگونه میتوان علوم پایه را نادیده گرفت؟ آیا دانش‌آموزان و دانشجویان ما نباید به علوم قبلی اشراف داشته باشند. آیا نباید با زبان علمی آشنایی داشته باشند؟ چگونه میتوانند به رشد علمی نایل آیند؟ ایا حذف اصطلاحات علمی رشد دانش‌آموزان و دانشجویان را باکندی مواجه نمی‌کند؟

۲۱-به نظر می‌رسد مافیای آموزش کشور فکر این مسئله را نیز کرده‌اند ومی‌خواهند کلاس‌های آموزش زبان تخصصی هم در آموزشگاه‌های خود دایر کنند.

-همه خوب میدانیم برخوردهای نسنجیده درحوزه تالیف کتب می‌تواند مانع بزرگی در رشد و شکوفایی کشور عزیزمان باشد. باشد که همه در این همراهی تلاش کرده و مانع از تغییر طوفانی مفاهیم زیست‌شناسی شویم زیرا که این فرایند طوفانی می‌تواند بر علم زیست شناسی و مفاهیم فارسی اثر مخربی داشته باشد.

۲۲-درفرایند تغییر، مفاهیم معادل باید به گونه‌ای انتخاب شوند که بار علمی لازم را داشته و در توسعه و تعمق آن مفهوم در آموزش زیست شناسی به دبیران و دانش‌آموزان عزیز کمک کند.

۲۳-این فرایند به کارگروهایی مجرب و وارسته نیاز داشته که دیدی عمیق در دو حوزه زبانشناسی و زیست شناسی داشته باشند و بتوانند در ارج‌گذاری به هر دو بخش زیست شناسی و فارسی مهم واقع شوند.

۲۴-فرایند پاسداشت زبان پارسی باید به گونه‌ای طراحی و اجرا شود که آسیبی به مفایم بنیادی زیست شناسی وارد نکرده و علاقه مندی دانش‌آموزان و مدرسان را در جهت آموزش مفاهیم به دو شکل لاتین وفارسی فراهم آورد. این فرایند آموزش نباید به هر کدام از مفاهیم زیست شناسی به زبان علمی و فارسی لطمه وارد کرده و منجر به تاثیر منفی در آموزش زیست شناسی کشور عزیزمان فراهم گرداند.

۲۵-دانش‌ آموختگان زیست شناسی در دبیرستان باید در هر دو حوزه زیست و مفاهیم فارسی مرتبط با زیست شناسی آنچنان قوی باشند که در ادامه آموزش زیست شناسی در مقاطع بالاتر دچار مشکل خاصی نشده و در عین حال بر خود افتخار کنند که در کنار مفاهیم علمی برداشته های زبان فارسی خود افزوده‌اند. انچه مهم است آن است که این فرایند باید به تدریج نهادینه شده و جامعه علمی با آن مانوس و همراه شود. باشد که جامعه علمی کشور و خردورزان و بزرگان در حوزه تالیف کتب زیست شناسی به این همسویی لازم اما تدریجی توجه ویژه نموده و علاقه هر چه بیشتر دانش‌آموزان را به علم شیرین زیست شناسی و ادبیات کهن فارسی فراهم گردانند.

در پایان یادآور می‌شوییم که ما مسلمانیم و پیامبر گرامی ما فرموده‌اند (علم را بجویید ولو در چین باشد) و آیا تنها برداشتی که از این حدیث می توان داشت جز این است که نگاه نکنید علم کجاست و به چه زبانی است؟ هدف علم آموزی باشد نه ظواهر.

براساس دستور و ابلاغیه لازم الاجرا ریاست جمهوری و قابل پیگیری توسط سازمان بازرسی کشور امسال باید مصوبات فرهنگستان ادب فارسی در کتاب های درسی وارد شود و کلیه اصطلاحاتی غیر فارسی (لاتین، انگلیسی و…)  که در فرهنگستان معادل مصوب دارند باید از کتاب ها حذف و مصوب فرهنگستان جایگزین آنها شوند.همین نامه موجب  تغییراتی در کتاب زیست شناسی شده است.

 دفاعیه فارسی‌سازی اصطلاحات زیست‌شناسی

بنا به اظهار محمود امانی طهرانی، مدیرکل دفتر تالیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری، بررسی کتاب‌های تازه‌ تالیف پایه دهم دوره دوم متوسطه، از نظر کاربست واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی و جایگزینی آن‌ها با واژه‌های غیر مصوب موجود در کتاب‌های درسی، در دستور کار قرار گرفته است. برای انجام این کار از همکاری گروه‌های آموزش زبان و ادبیات فارسی و واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی استفاده می‌شود. تاکنون کتاب‌های فارسی، ریاضی و ‌آمار، هندسه، زیست‌شناسی و ریاضی (رشته ریاضی ـ تجربی) از این مجموعه بررسی شده‌اند و مقرر شده است مصوبات فرهنگستان در تمامی کتاب‌های این پایه، که بالغ بر ۲۵ جلد است، اِعمال و معادل‌های فارسی مصوب، جایگزین واژه‌های غیر مصوب در کتاب‌های درسی پایه دهم در سال تحصیلی ۹۶-۹۵ شود.

مدیرکل دفتر تالیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری حفظ هویت و فرهنگ زبان فارسی در آینده را یکی از دلایل مهم تغییر واژگان در کتاب زیست شناسی اعلام کرد و گفت: این تغییرات با همکاری متخصصان فرهنگستان علوم، متخصصان زبان شناسی و متخصصان زبان و ادب فارسی اعمال شده است.

محمود امانی طهرانی، مدیرکل دفتر تالیف در گفت‌و‌گو با خبرنگار گروه اجتماعی خبرگزاری آنا درباره جایگزین شدن واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در کتاب‌های درسی دهم متوسطه افزود: اکثر کشورها برای حفظ زبان خود ملاحظاتی را در کتاب‌های درسی دانش آموزان ایجاد کرده‌اند زیرا این مساله موجب حفظ زبان اصیل آن کشور می‌‌شود اما محدود کشورهایی هستند که نسبت به این مساله بی‌تفاوت هستند و از واژگان انگلیسی، لاتین و … در کتاب‌های خود استفاده می‌کنند که این امر باعث تغییر زبان مادر آن کشور شده است.

واژگانی که خیلی انگلیسی نبودند

وی ادامه داد: بسیاری از کلماتی که در کتاب زیست‌شناسی به کار گرفته می‌شد اصلا انگلیسی نبوده و به غلط استفاده می‌شد اما بسیاری افراد بر این باور بودند که آن واژگان غلط انگلیسی و بین‌المللی بوده و آموزش آن به دانش آموزان موجب افزایش آگاهی و دانش بین‌المللی آن می‌شود برای مثال میتوکندری یک کلمه کاملا اشتباه است زیرا اصل این کلمه در زبان انگلیسی «mitochondria» است و تلفظ آن به غلط در جامعه رایج شده است.

مدیرکل دفتر تالیف در ادامه حفظ هویت و فرهنگ زبان فارسی در آینده را یکی از دلایل مهم تغییر واژگان در کتاب زیست شناسی دانست و یادآور شد: برای مثال واژه راکیزه جایگزین میتوکندری شده است. میتوکندری اندامکی کروی یا حلقه‌ای شکل است که وظیفه آن تنفس سلولی و نوعی دستگاه انتقال انرژی است به همین دلیل فرهنگستان واژه راکیزه را که از دو بخش راک به معنای رشته و یا نخ و یزه به معنی جوچم و محدودیت است را جایگزین میتوکندری کرده است.

وی در ادامه تصریح کرد: هم‌چنین برای مثال واژه خون بهر که یک واژه ادب فارسی است جایگزین هماتوکریت شده است. هماتوکریت به نسبت درصد گویچه‌های قرمز در خون گفته می‌شود که هیج فهم معنایی برای دانش آموزان ندارد اما واژه جایگزین (خون بهر) مفهوم نسبی را به دانش آموزان نشان می‌دهد.

امانی طهرانی در ادامه به واژگانی که دچار تغییر شده‌اند اشاره کرد و گفت: گردیزه جایگزین نفرون، کریچه جایگزین واکوئل، کافنده تن جایگزین لیزوزوم، فام تن جایگزین کروموزوم، آویز آماس جایگزین آپاندیس، فروگشت جایگزین کاتابولیسم و دگر گشت جایگزین متابولیسم شده است.

سخت بودن تلفظ واژگان جدید

وی در پاسخ به این سوال خبرنگار آنا مبنی براینکه تلفظ بسیاری از این لغات به لحاظ ناآشنا بودن برای دانش آموزان سخت خواهد بود، اظهار کرد: با گذر زمان و آشنایی معلمان با این واژگان و تدریس درست این لغات همراه با معنای فارسی آن به راحتی دانش آموزان می‌توانند این لغات را آموزش ببیند و زبان فارسی با قوت خود حفظ شود.

علم زبان بین‌المللی نیست

مدیرکل دفتر تالیف کتاب‌های درسی ابتدایی و متوسطه نظری با توجه به اعتراض معلمان زیست شناسی نسبت به اعمال این تغییرات، گفت: برخی معلمان عنوان کرده‌اند زبان علم یک زبان بین‌المللی است که با اعمال تغییر در این واژگان موجب ناآشنایی و عدم توانایی درک درست دانش آموزان می‌شود اما باید در جواب به این افراد گفت زبان علم یک زبان بین‌الملل نیست برای مثال فرانسه به جای کلمه DAN از واژه ADN استفاده می‌کنند و یا به جای کلمه ایدز از SIDA استفاده می‌کنند.

وی افزود: از طرف دیگر بخشی از وظایف معلم این است که علم خود را به روز نگه‌دارد بنابراین معلمان با یادگیری این کلمات و معنای اصیل فارسی آن می‌توانند در درک بهتر و آموزش صحیح این واژگان به دانش آموزان کمک کنند.

واژگان جدید زیست شناسی:

واژه جایگزین میتوکندری

راکیزه

واژه جایگزین واکوئل

کریچه

واژه جایگزین لیزوزوم

کافنده تن

واژه جایگزین سانتریول

میانک

واژه جایگزین آنتی بیوتیک

پادزی

واژه جایگزین کروموزوم

فام تن

واژه جایگزین فتوسنتز

فروغ آمایی

واژه جایگزین آپاندیس

آویزه

واژه جایگزین آپاندیسیت

آویزه آماس

واژه جایگزین آنابولیسم

فراگشت

واژه جایگزین کاتابولیسم

فروگشت

واژه جایگزین متابولیسم

دگر گشت

واژه جایگزین آمیلوپلاست

نشادیسه

واژه جایگزین آنتی‌دیورتیک

پادپیشابی

واژه جایگزین کپسول بومن

پوشینه بومن

واژه جایگزین سانتروزوم

میان تن

واژه جایگزین دندریت

دارینه

واژه جایگزین دیاپدز

تراگذری

واژه جایگزین اپی گلوت

برچاکنای

واژه جایگزین واکوئل

کریچه

واژه جایگزین اگزوسیتوز

برون رانی

واژه جایگزین گلومرول

کلافک

واژه جایگزین هماتوکریت

خون بهر

واژه جایگزین میوگراف

ماهیچه نگار

واژه جایگزین نفرون

گردیزه

واژه جایگزین نوروگلیا

پی بان

واژه جایگزین پیرنوئید

دانک

واژه جایگزین ریبوزوم

رناتن

واژه جایگزین اسپیرومتر

دم سنج

منبع
www.tabnak.irmag.roshd.ir
مشاهده بیشتر
آزمون آنلان زیست

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا