سوالات و پاسخ‌نامه امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ دوازدهم تجربی شهریور ۱۳۹۹

1 درستی یا نادرستی هر یک از عبارت‌هاي زیر را بدون ذکر دلیل مشخص کنید.

الف) گریفیت عامل بیماري آنفولانزا را نوعی باکتري به نام استرپتوکوکوس نومونیا می‌دانست.

‌ب) در یاخته‌هاي یوکاریوتی، رناهاي ساخته شده در رونویسی براي انجام کارهاي خود، دستخوش تغییراتی می‌شوند.

‌ج) تنظیم بیان ژن، موجب ایجاد یاخته‌هاي متفاوتی از یاخته‌هاي بنیادي مغز استخوان می‌شود.

‌د) جهش‌های اضافه و حذف، الزاماً به تغییر چارچوب خواندن می‌انجامند.

‌ه) تخمیر لاکتیکی همواره سبب فساد مواد غذایی می‌شود.

‌و) میانبرگ در بعضی گیاهان از یاخته‌هاي اسفنجی تشکیل شده است.

الف) درست (0/25) (ص 2)

ب) درست (0/25) (ص 25)

ج) درست (/025) (ص 33)

د) نادرست (0/25) (ص 49)

ه) نادرست (0/25) (ص 74)

و) درست (0/25) (ص79)

2 در هر یک از عبارت‌هاي زیر جاي خالی را با کلمات مناسب پر کنید.

الف) نوکلئوتیدها با نوعی پیوند اشتراکی به نام …………….. به هم متصل می‌شوند و رشته پلی‌نوکلئوتیدي را می‌سازند.

‌ب) در بیماري …………………… آنزیمی که آمینواسید فنیل آلانین را می‌تواند تجزیه کند، وجود ندارد.

‌ج) اگر جهش، سبب تغییر در نوع آمینواسید در زنجیره پلی‌پپتیدي شود، این نوع جهش جانشینی را جهش ……… می‌نامند.

‌د) وجود یک فام‌تن (کروموزوم) 21 اضافی در مبتلایان به نشانگان داون، مثالی از ناهنجاري ……….. در فام‌تن‌ها است.

‌ه) اولین مرحلۀ تنفس یاخته‌اي،……………………. و به معنی تجزیۀ گلوکز است.

‌و) پیرووات در راکیزه (میتوکندري) یک کربن دي‌اکسید از دست می‌دهد و به …………………. تبدیل می‌شود.

الف) فسفودي‌استر (0/25) (ص 4)

ب) فنیل‌کتونوري PKU) (0/25)) (ص 45)

ج) دگرمعنا (0/25) (ص48)

د) عددي (0/25) (ص50)

ه) قندکافت (0/25) (ص 66 )

و) بنیان استیل (0/25) (ص 68)

3 در هر یک از عبارت‌هاي زیر، جواب صحیح را از بین کلمات داخل پرانتز انتخاب کنید و در برگۀ پاسخ‌نامه بنویسید.

الف) در مدل پیشنهادي واتسون و کریک، پله‌های این نردبان را (قند و فسفات -‌ بازهاي آلی) تشکیل می‌دهند.

‌ب) در باکتري اشرشیاکلاي، تنظیم مثبت رونویسی در مورد ژن¬هاي مؤثر در تجزیه (مالتوز – لاکتوز) انجام می‌شود.

‌ج) در رابطه با رنگ نوعی ذرت، در رخ‌نمودهاي ناخالص، هرچه تعداد دگره¬هاي بارز بیشتر باشد، مقدار رنگ قرمز (بیشتر – کمتر) است.

‌د) گاهی جهش در یکی از توالی‌هاي تنظیمی رخ می‌دهد، این جهش بر (توالی – مقدار) پروتئین اثري نخواهد داشت.

‌ه) دلفین با (شیر کوهی – کوسه) خویشاوندي نزدیک‌تري دارد، بنابراین در یک گروه قرار می‌گیرند.

‌و) به سبزینه یا کلروفیل a در فتوسیستم 2، (P680 – P700) می‌گویند.

الف) بازهاي آلی (0/25) (ص 7)

ب) مالتوز (0/25) (ص 34)

ج) بیشتر (0/25) (ص 44)

د) توالی (0/25) (ص 51)

هـ) شیر کوهی (0/25) (ص 58)

و) P680 (ص 80) (0/25)

4 در مورد آزمایش‌هاي مزلسون و استال به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) براي تشخیص رشته‌هاي دِنای نوساز از رشته‌هاي قدیمی، نوکلئوتیدها را با چه ایزوتوپی نشانه‌گذاري کردند؟

ب) با توجه به نتایج آزمایش‌های آن‌ها ،کدام طرح همانندسازي دنا مورد تأیید قرار گرفت؟ 

الف) ایزوتوپ سنگین نیتروژن (15N) (ص 9) (0/25)

ب) همانندسازي نیمه حفاظتی (0/25) (ص 10)

5 در محل هر دو راهی همانندسازي

الف) چند آنزیم دنابسپاراز (DNA پلی‌مراز) فعالیت دارد؟

ب) آنزیم هلیکاز چه پیوندهایی را می‌شکند؟

الف) 2 (0/25) (ص 11 )

ب) پیوند هیدروژنی (0/25) (ص 11 )

6 در مورد پروتئین‌ها و آنزیم‌ها به پرسشهاي زیر پاسخ دهید.

الف) ساختار نهایی پروتئین در میوگلوبین کدام است؟

‌ب) زنجیره‌های سازندة هموگلوبین، در ساختار دوم به چه شکل در می‌آیند؟

‌ج) افزایش غلظت پیش¬ماده در محیطی که آنزیم وجود دارد، تا چه زمانی می‌تواند باعث افزایش سرعت واکنش شود؟

الف) ساختار سوم (0/25) (ص 17 )

ب) مارپیچ (0/25) (ص 17)

ج) افزایش غلظت پیشماده در محیطی که آنزیم وجود دارد تا زمانی ادامه می‌یابد که تمامی جایگاه-هاي فعال آنزیم‌ها با پیش‌ماده اشغال شوند. (0/5) (ص 20)

7 با توجه به شکل روبرو به پرسش‌ها پاسخ دهید.

الف) کدام مرحله از رونویسی را نشان می‌دهد؟

ب) شماره‌های (1) و (2) را نام گذاری کنید.

الف) آغاز (0/25) (ص 24)

 ب) 1- راه انداز 2– رنابسپاراز (RNA پلی‌مراز) (0/5) (ص 24)

8 در مورد جریان اطلاعات در یاخته¬ها به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) چرا حضور رمزه (کدون)هاي UAA  UGA و UAG در رناي پیک، موجب پایان یافتن عمل ترجمه می‌شود؟

ب) در هنگام ترجمه، توالی پادرمزه (آنتی‌کدون) با توالی رمزه مکمل خود چه پیوندي برقرار می‌کند؟

ج) اولین پیوند پپتیدي در کدام مرحله از مراحل ترجمه تشکیل می‌شود؟

د) در یوکاریوت‌ها (هوهسته‌اي) عوامل رونویسی به چه بخش‌هایی از دنا ممکن است متصل شوند؟

الف) چون هیچ آمینواسیدي را رمز نمی‌کنند (0/25) (ص 27)

ب) پیوند هیدروژنی مناسب (0/25) (ص 29)

ج) طویل شدن (0/25) (ص 30)

 د) راه انداز و توالی افزاینده (0/5) (ص 35)

9 در مورد صفات گروه‌هاي خونی ABO و Rh به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) جایگاه ژنی کدام یک از صفات فوق در فام‌تن (کروموزوم) شماره 9 است؟

ب) ژن‌نمود (ژنوتیپ) فردي با گروه خونی O منفی را بنویسید.

ج) چه رابطه‌اي بین دگره (الل) A و B وجود دارد؟

الف) گروه خونی ABO (ص 41) (0/25)

ب) OOdd (0/5) (ص 40 و 41)

ج) هم توانی (0/25) (ص 41)

10 زن و مردي سالم صاحب فرزندي هموفیل شده‌اند. با توجه به این که هموفیلی یک بیماري وابسته به X و نهفته است

الف) جنسیت فرزند هموفیل را مشخص کنید.

‌ب) ژن‌نمود (ژنوتیپ) والد ناقل را بنویسید.

‌ج) احتمال تولد کدام‌یک، دختر هموفیل یا پسر سالم در این خانواده وجود ندارد؟

الف) پسر (0/25) (ص 43)

ب) XH Xh (0/5) (ص 43)

ج) دختر هموفیل (0/25) (ص 43)

11 در مورد تغییر در اطلاعات وراثتی به پرسشهاي زیر پاسخ دهید.

الف) از عواملی که باعث می‌شوند جمعیت از حال تعادل خارج شود، دو مورد نام ببرید.

‌ب) با مطالعۀ توزیع بیماري کم¬خونی داسی¬شکل در جهان، فراوانی دگرة HbS در چه مناطقی بسیار بیشتر از سایر مناطق است؟

‌ج) به ساختارهایی که نشان می‌دهند، براي پاسخ به یک نیاز، جانداران به روش‌هاي مختلفی سازش پیدا کرده¬اند، چه می¬گویند؟

د) انواع گونه‌زایی را نام ببرید.

الف) جهش، رانش دگره‌اي، شارش ژن، آمیزش غیرتصادفی، انتخاب طبیعی (ذکر دو مورد) (0/5) (ص 54 و 55)

ب) در مناطقی که مالاریا شایع است (0/25) (ص 56)

ج) ساختارهاي آنالوگ (25/0) (ص 58)

د) گونه‌زایی هم‌میهنی (0/25) و گونه‌زایی دگرمیهنی (0/25) (ص 60)

12 در مورد از ماده به انرژی به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.

الف) نام کامل ATP که شکل رایج و قابل استفاده انرژی در یاخته‌ها است، را بنویسید.

ب) در چرخه کربس، چگونه مولکولی شش کربنی ایجاد می‌شود؟

ج) در زنجیر انتقال الکترون، پروتون‌ها در چند محل از بخش داخلی به فضای بین دو غشا پمپ می‌شوند؟

د) در تخمیر الکلی، اتانول چگونه اتانول را ایجاد می‌کند؟

هـ) سیانید چگونه باعث توقف تنفس یاخته‌ای می‌شود؟

الف) آدنوزین تري فسفات (0/25) (ص 64)

‌ب) در این چرخه، ضمن ترکیب استیل کوآنزیم A (0/25) با مولکولی چهارکربنی (0/2)، کوآنزیم A جدا و مولکولی شش کربنی ایجاد می‌شود. (0/25) (ص 69)

‌ج) سه محل (0/25) (ص 70)

‌د) اتانال با گرفتن الکترون‌هاي NADH اتانول ایجاد می‌کند. (0/25) (ص 73).

‌ه) سیانید واکنش نهایی مربوط به انتقال الکترون‌ها (0/25) به 2O را مهار (0/25) و در نتیجه باعث توقف زنجیره انتقال الکترون می‌شود. (ص 75)

در مورد از انرژي به ماده به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) در واکنش‌هاي وابسته به نور، منشأ پروتون‌هاي موجود در فضاي درون تیلاکوئید از کجاست؟

‌ب) در چرخۀ کالوین، افزودن CO2 به مولکول پنج کربنی توسط چه آنزیمی انجام می‌شود؟ نام کامل آن را بنویسید.

‌ج) چه تفاوتی میان تثبیت کربن در گیاهان 4C و گیاهان CAM وجود دارد؟

الف) تعدادي پروتون از تجزیه آب و تعدادي دیگر از طریق زنجیره انتقال الکترون که بین فتوسیستم 2 و 1 قرار دارد، از بستره به فضاي درون تیلاکوئیدها پمپ می‌شود. (0/5) (ص 83)

ب) ریبولوزبیس فسفات کربوکسیلاز- اکسیژناز (0/5) (ص 84 و 85)

ج) تثبیت کربن در این گیاهان، مانند گیاهان C4 است، با این تفاوت که تثبیت کربن در آن‌ها در یاخته‌هاي متفاوت نیست و به عبارتی تقسیم‌بندي مکانی نشده (0/25)، بلکه در زمان‌هاي متفاوت انجام می‌شود. (0/25) (ص 88)

در حالتی که میزانCO2 برگ کم و میزان اکسیژن در آن افزایش می‌یابد (فتوسنتز در شرایط دشوار) الف) اکسیژن با چه مولکولی ترکیب می‌شود؟

ب) این فرایند که با مصرف اکسیژن، آزاد شدن CO2 و همراه با فتوسنتز است، چه نامیده می‌شود؟

الف) ریبولوزبیس فسفات (0/25) (ص 86)

ب) تنفس نوري (0/25) (ص 86)

مصحح گرامی اگر دانش آموز به بیش از 2 سؤال انتخابی پاسخ داده باشد، فقط 2 سؤال اول را تصحیح نمایید.

در مورد فناوري‌هاي نوین زیستی به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) تولید موادي مانند پادزیست‌ها، آنزیم‌ها و مواد غذایی در کدام دوره زیست فناوري ممکن شد؟

ب) در مرحلۀ تشکیل دناي نوترکیب نقش آنزیم لیگاز چیست؟

ج) چگونه می‌توان با مهندسی پروتئین، مدت زمان فعالیت پلاسمایی و اثرات درمانی پلاسمین را بیشتر کرد؟

د) در تولید پنبه مقاوم به آفت، ژن پروتئین سمی از کدام جاندار جداسازي می‌شود؟

هـ) مزیت واکسن‌هاي تولید شده با روش مهندسی ژنتیک نسبت به واکسن‌هاي تولید شده با روش‌هاي قبلی چیست؟

الف) زیست فناوري کلاسیک (0/25) (ص 92)

ب) آنزیم لیگاز پیوند فسفودي استر (0/25) بین دو انتهاي مکمل را ایجاد می‌کند. (0/25) (ص 95 )

ج) جانشینی یک آمینواسید پلاسمین (0/25) با آمینواسید دیگري در توالی (0/25)، باعث می‌شود که مدت زمان فعالیت پلاسمایی و اثرات درمانی آن بیشتر شود. (ص 98)

د) باکتری‌های خاکزي (0/25) (ص 101)

ه) در واکسن‌هاي تولید شده با روشهاي قبلی ،چنانچه در مراحل تولید واکسن خطایی رخ می‌داد، احتمال بروز بیماري در اثر مصرف آن وجود داشت (0/25) ولی واکسن‌هاي تولید شده با روش مهندسی ژنتیک چنین خطري ندارند. (0/25) (ص103)

در مورد رفتارهاي جانوران به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) در کدام نوع یادگیري، جانور بین تجربه‌هاي گذشته و موقعیت جدید ارتباط برقرار می‌کند و آگاهانه برنامه‌ریزي می‌کند؟

ب) عدم انقباض بازوهاي شقایق دریایی در پاسخ به حرکت مداوم آب، مثالی از کدام یادگیري است؟

ج) کدام جانور، طاووس ماده یا جیرجیرك ماده براي تولیدمثل هزینه بیشتري نسبت به جفت خود می‌پردازد؟

د) غذایابی بهینه را تعریف کنید.

هـ‌) دو مورد از فایده‌هاي قلمروخواهی براي جانوران را بنویسید.

و‌) رفتار تولید صدا توسط افراد نگهبان هنگام حضور شکارچی چه نوع رفتاري است؟

الف) حل مسئله (0/25) (ص 112)

ب) خوگیري (عادي شدن) (0/25) (ص110 و 114)

ج) 1- طاووس ماده (0/25) (ص 116 و 117)

‌د) موازنه بین محتواي انرژي غذا (0/25) و هزینۀ به دست آوردن آن (0/25) (ص 118)

‌هـ) استفادة اختصاصی از منابع قلمرو می‌تواند غذا و انرژي دریافتی جانور را افزایش دهد، امکان جفت‌یابی جانور و دسترسی به پناهگاه براي در امان ماندن از شکارچی نیز افزایش می‌یابد. (ذکر دو مورد) (0/5) (ص 119)

  و) رفتار دگرخواهی (0/25) (ص 122)

به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) ایوري با اضافه کردن آنزیم تخریب کنندة پروتئین به عصارة باکتری‌های پوشینه‌دار و انتقال این مخلوط به محیط کشت حاوي باکتري بدون پوشینه چه مشاهده کرد؟

ب) به فعالیت نوکلئازي دنابسپاراز، که باعث رفع اشتباه¬ها در همانندسازي می‌شود، چه می‌گویند؟

ج) آنزیم‌ها چه تأثیري بر انرژي فعال‌سازي واکنش دارند؟

‌د) پروتئین‌های ساخته شده در سیتوپلاسم که به شبکۀ آندوپلاسمی و دستگاه گلژي می‌روند، چه سرنوشت¬هایی پیدا می‌کنند؟ ( سه مورد)

‌هـ) رنگ گل میمونی RW چگونه است؟

‌و) اندازه قد انسان صفتی پیوسته یا گسسته است؟

الف) دیدند که انتقال صفت صورت می‌گیرد (0/25) (ص 3)

ب) ویرایش (0/25) (ص 12)

‌ج) انرژي فعال¬سازي واکنش را کاهش می‌دهد. (0/25) (ص 18)

‌د) ممکن است براي ترشح به خارج رفته یا به بخش‌هایی مثل واکوئول (کریچه) وکافنده¬تن (لیزوزوم) بروند. (0/75) (ص 31)

‌هـ) صورتی (0/25) (ص 41)

‌و) پیوسته (0/25) (ص 44)

به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید.

الف) ژنگان هسته‌اي انسان شامل چند فامتن غیرجنسی است؟

‌ب) چرا از خودلقاحی گل مغربی چارلاد (تتراپلوئید) (4n)، گیاهی زایا ایجاد می‌شود؟

‌ج) اگر به هر علت سرعت تشکیل رادیکال‌هاي آزاد در راکیزه‌ها از سرعت مبارزه با آن‌ها بیشتر باشد، چه اتفاقی می‌افتد؟

د) علاوه بر سبزینه‌ها، چه رنگیزه‌هاي دیگري درغشاي تیلاکوئید وجود دارند؟

هـ) منبع تأمین الکترون در باکتري‌هاي گوگردي چه مولکولی است؟

الف) 22 فامتن غیرجنسی (0/25) (ص51)

ب) یاخته تخم 4n خواهد بود و گیاهی که از آن ایجاد می‌شود، قادر به میوز بوده، بنابراین زایاست. (05) (ص 61)

ج) در چنین شرایطی، رادیکال‌های آزاد در راکیزه تجمع می‌یابند (0/25) و آن را تخریب می‌کنند (0/25)؛ در نتیجه، یاخته هم تخریب می‌شود. (0/25) (ص 75)

د) کاروتنوئیدها (0/25) (ص 79)

هـ) H2S (0/25) (ص 89)

بارم‌بندی زيست‌شناسی دوازدهم