سوالات و پاسخ‌نامه امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ دوازدهم تجربی خرداد ۱۴۰۱

1- درستی يا نادرستي هر يك از عبارت‌هاي زير را بدون ذكر دليل مشخص كنيد. (۱/۲۵ نمره)

الف) از نتایج آزمایش‌های گریفیت، ماهیت ماده‌ی وراثتی و چگونگی انتقال آن به یاخته‌ی دیگری مشخص شد.

ب) در تشکیل پیوند فسفودی‌استر، فسفات یک نوکلئوتید به گروه هیدروکسیل (OH) از قند مربوط به نوکلئوتید دیگر متصل می‌شود.

ج) رنای ناقل [tRNA]، تاخوردگی‌های مجددی پیدا می‌کند که ساختار سه بعدی را به وجود می‌آورد.

د) صفات چند جایگاهی رخ‌نمودهای [فنوتیپ‌های] پیوسته‌ای دارند.

هـ) در مولکول پیش انسولین، زنجیره‌ی B نسبت به زنجیره A به سر کربوکسیل نزدیک‌تر است.

الف) نادرست صفحه ٣

ب) درست صفحه ٤

ج) درست صفحه ٢٨

د) درست صفحه ٤٥

ه ) نادرست صفحه 102

2- در هر يك از عبارت‌هاي زير جاي خالي را با كلمات مناسب كامل كنيد. (1 نمره)

الف) آمیزش موفقیت‌آمیز، آمیزشی است که به تولید زاده‌های ………………. و زایا منجر می‌شود.

ب) در مولکول ATP، باز آلی آدنین و قند پنج کربنه‌ی ریبوز را با هم …………………… می‌نامند.

ج) آنزیم‌های برش‌دهنده‌ در باکتری‌ها وجود دارند و قسمتی از سامانه‌ی …………. آن‌ها محسوب می‌شوند.

د) یکی از رفتارهای زادآوری (تولیدمثل)، ………………… است که در این رفتار طاووس ماده، رنگ درخشان و لکه‌های چشم مانند دم طاووس نر را بررسی می‌کند.

الف) زيستا صفحه ٦٠

ب) آدنوزين صفحه ٦٤

ج) دفاعي صفحه ٩٣

د) انتخاب جفت صفحه 116

3- براي كامل كردن هر يك از عبارت‌هاي زير، از بين كلمات داخل پرانتز، كلمه‌ی مناسب را انتخاب كنيد.

الف) در پروکاریوت (یک نوع / انواع) رنابسپاراز [RNA پلی‌مراز]، وظیفه ساختن انواع رنا را برعهده دارد.

ب) رمزه [کدون] (AUG / UAG) هیچ آمینواسیدی را رمز نمی‌کند. ‌

ج) در تنظیم منفی رونویسی در باکتری اشرشیا کلی، مانع پیش‌روی رنابسپاراز، نوعی پروتئین به نام (مهار کننده / عوامل رونویسی) است.

د) با کمک رخ‌نمود، می‌‌توان ژن‌نمود [ژنوتیپ] (گروه خونی O منفی / گروه خونی A منفی) را مشخص کرد.

هـ) مولکول انسولین فعال از (یک / دو) زنجیره‌ی پلی‌پپتیدی به نام‌های A و B تشکیل شده است که به یکدیگر متصل هستند.

الف) يك نوع صفحه ٢٣

ب) UAG صفحه ٢٧

ج) مهاركننده صفحه ٣٤

د)گروه خوني O منفي صفحه ٤٠ و ٤١

هـ) دو صفحه 102

4- در ارتباط با همانندسازي دنا [DNA] به پرسش‌ها پاسخ دهيد. (۱/۵ نمره)

الف) الف مزلسون و استال براي نشانه‌گذاري دنا از چه نوكلئوتیدها استفاده كردند؟

ب) در هنگام اضافه شدن هر نوكلئوتید به انتهای رشته‌ پلی‌نوکلئوتید در حال تشکیل، چه تغییراتی در تعداد گروه فسفات ایجاد می‌شود؟

ج) به چه علت در یوکاریوت‌ها، آغاز همانندسازی در چندین نقطه در هر فام‌تن [کروموزوم] انجام می‌شود؟

الف) نوكلئوتيدهايي كه ايزوتوپ سنگين نيتروژن (N15) داشتند. (۰/۵) صفحه‌ی 9

ب) هنگام اضافه شدن هر نوكلئوتيد سه فسفاته به انتهاي رشته پلي نوكلئوتيد دو تا از فسفات‌هاي آن از مولكول جدا مي شوند و نوكلئوتيد به صورت تك فسفاته به رشته متصل مي‌شود. (۰/۵ نمره) صفحه‌ی 12

ج) زيرا مدت زمان زيادي براي همانندسازي لازم است. (۰/۵) صفحه‌ی 13

5- در مورد ساختار و فعاليت آنزيم‌ها به پرسش‌ها پاسخ دهيد. (۰/۷۵)

الف) تصویر مقابل طرز عمل آنزیم‌ را در کدام نوع از واکنش‌های سوخت و سازی نشان می‌دهد؟

ب) بین مسئله تب بالا و فعالیت آنزیم‌ها چه ارتباطی وجود دارد؟

الف) واكنش تجزيه صفحه 19

ب) در دماي بالا ممكن است شكل غير طبيعي يا برگشت‌ناپذير پيدا كنند و غيرفعال شوند. صفحه 20

6- رشته رنايي كه از روي رشته‌ی الگوي دنا ساخته شده است با رشته رمزگذار چه تفاوتي مي‌تواند داشته باشد؟ (۰/۵ نمره)

به جاي نوكلئوتيد تيمين‌دار در دنا، نوكلئوتيد يوراسيل‌دار در رنا قرار دارد. صفحه 24 (در صورتي كه به نوع قند اشاره شود، نمره لحاظ گردد).

7- هر يك از موارد زير به كدام مرحله از فرايند ترجمه اشاره دارد؟ (۰/۵ نمره)

الف) در این مرحله فقط جایگاه P در رناتن [ریبوزوم]، محل قرارگیری رنای ناقلِ دارای آمینواسید است.

ب) در این مرحله جایگاه A توسط پروتئین‌هایی به نام عوامل آزاد کننده اشتغال می‌شود.

الف) مرحلة آغاز (صفحه ٣٠)

ب) مرحله پايان (صفحة ٣١)

8- در شكل مقابل طرحي ساده از رناتن‌هايي كه چند رناي در حال رونويسي را ترجمه مي‌كنند، نشان داده شده است. (۰/۵ نمره)

الف) کدام جهت، جهت‌ رونویسی را به درستی نشان می‌دهد؟ (الف یا ب)

ب) کدام آنزیم با شماره‌ی (1) مشخص شده است؟

الف) جهت الف

ب) رنابسپاراز صفحه‌ ٣٢

9- با توجه به صفت گروه‌هاي خوني پاسخ دهيد. (۰/۵ نمره)

الف) گروه خونی فردی که Dd است، چیست؟

ب) رابطه‌ی بین دگره‌های [آلل‌های] A وb نسبت به یکدیگر چگونه‌ است؟

الف) مثبت صفحه 39

ب) هم‌توانی صفحه‌ 41

10- مردي هموفيل قصد دارد با زني ازدواج كند كه سالم است و ناقل هم نيست. زن مي‌خواهد بداند آيا ممكن است فرزند حاصل از این ازدواج، هموفیلی باشد؟ (ذکر نمود‌های تمام افراد خانواده الزامی است). (1 نمره)

دختر ناقل (X^HX^h  (0/25 پسر سالم X^HY (0/25) 

مرد هموفیل (0/25) X^hY زن سالم (0/25) X^HX^H (صفحه ۴۳)

11- در بيماري كم‌خوني ناشي از گويچه‌هاي قرمز داسي‌ شكل: (1 نمره)

الف) دانشمندان با مقایسه‌ی آمینواسیدهای هموگلوبین‌های سالم و تغییر شکل یافته‌، تفاوت این دو پروتئین را در کدام آمینواسید‌ها یافتند؟ (نام آمینواسید‌ها را ذکر کنید.)

ب) گویچه‌های قرمز افرادی با ژن نمود‌ ناخالص Hb^AHb^S چه هنگامی داسی شکل می‌شوند؟

الف) والدين به جاي گلوتاميك اسيد صفحة ٤٨

ب) فقط هنگامي داسي شكل مي‌شوند كه مقدار اكسيژن محيط كم باشد (صفحه ٥٦)

12- در چه صورت طول يك رشته‌ی پلي‌پپتيدي ممكن است افزايش يابد؟ (0/5 نمره)

در صورتي كه جهش جانشيني، رمز پايان را به رمز يك آمينواسيد تبديل كند كه در اين صورت پلي پپتيد حاصل از آن بلندتر خواهد شد. صفحه 50

13- اصطلاحات زير را تعريف كنيد. (1 نمره)

الف) صفت وابسته به جنس

ب) خزانه‌ی ژنی جمعیت

الف) صفاتي كه جايگاه ژني آن‌ها در يكي از دو فامتن جنسي قرار داشته باشد. صفحة ٤٢

ب) مجموع همه دگره‌هاي موجود در همه‌ جايگاه‌هاي ژني افراد يك جمعيت را خزانه ژن آن جمعيت مي‌نامند. صفحه‌ی 54

14- در مورد تأمين انرژي به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد. (1 نمره)

الف) در قند کافت [گلیکولیز]، از گلوکز و ATP، چه قندی ایجاد می‌شود؟

ب) ساخته شدن ATP در قند کافت با کدام روش انجام می‌شود؟

ج) در اکسایش پیرووات، در هنگام تشکیل بنیان استیل کدام مولکول حامل الکترون به وجود می‌آید؟

الف) فروكتوز دو فسفاته صفحه‌ 66

ب) به روش ساخته شدن در سطح پيش ماده صفحه 66

ج) NADH صفحه‌ی 68 (به NADH و H+ نيز نمره تعلق گيرد.)

15- شكل مقابل مربوط به زنجيره‌ی انتقال الكترون در راكيزه [میتوکندری] است. (0/75 نمره)

الف) پروتون‌ها (یون‌های H+) در چند محل از زنجیره‌‌ی انتقال الکترون پمپ می‌شوند؟

ب) مجموعه پروتئيني كه با شماره ١ مشخص شده است، چيست؟

ج) شماره 2 مربوط به کدام یک از فضاهای راکیزه است؟

الف) سه محل

ب) شماره ١ – آنزيم ATPساز

ج) شماره ٢ – فضاي بين دوغشا صفحة 70

16- در ارتباط با فرايند تخمير به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد. (0/5 نمره)

الف) در تخمیر الکلی، پیرووات حاصل از قند کافت، چگونه به اتانول تبدیل می‌شود؟

ب) گیرنده‌ی الکترون‌های NADH در تخمیر لاکتیکی چه مولکولی است؟

الف) با از دست دادن CO2 صفحه‌ی 73

ب) پیرووات صفحه 74

17- در مورد برگ، ساختار تخصص يافته براي فتوسنتز به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد؟ (1 نمره)

الف) در برگ گیاهان دو لپه‌، نحوه قرارگرفتن یاخته‌های پارانشیمی نرده‌ای چگونه‌ است؟

ب) چرا سبزدیسه [کلروپلاست] می‌تواند بعضی پروتئین‌های مورد نیاز خود را بسازد؟

الف) ياخته‌هاي نرده‌اي بعد از روپوست بالايي قرار دارند و به هم فشرده‌اند.(ذكر يك مورد كافي است)

ب) زيرا بستره داراي دنا، رنا و رِناتَن است. صفحه 79

18- با توجه به واكنش‌هاي فتوسنتزي پاسخ دهيد. (0/75 نمره)

الف) محل انجام چرخه‌ی کالوین در کدام بخش سبزدیسه است؟

ب) ب قندهاي سه كربني حاصل از چرخه‌ی كالوين، علاوه بر ساخت گلوكز و تركيبات در چه، آلي ديگر مورد ديگري به مصرف می‌رسند؟

الف) بستره (0/25) صفحه 84

ب) بازسازي ريبولوز بيس فسفات (0/5) صفحه ٨٥

19- هر يك از موارد زير به تثبيت كربن در كدام گروه از گياهان اشاره دارد؟ (0/75 نمره)

الف) تثبیت کربن در این گروه از گیاهانفقط با چرخه‌ی کالوین انجام می‌شود.

ب) در این گروه از گیاهان، در یاخته‌ی میانبرگ‌، CO2 یا اسید سه کربنه ترکیب شده و اسیدی چهار کربنه را ایجاد می‌کند.

ج ) در این گروه از گیاهان تثبیت کربن در زمان‌های متاوت انجام می‌شود.

الف) C3 صفحه‌ 85

ب) C4 صفحه 87

ج) CAM صفحه 88 هر مورد (0/25)

20- درباره‌ی مهندسي ژنتيك به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد. (1 نمره)

الف) توالی جایگاه تشخیص آنزیم ECOR1 دارای چند صفت نوکلئوتید است.

ب) در اتصال قطعه‌ی دنا به دیسک [پلازمید]، بهتر است از چه دیسکی استفاده شود؟

ج) چگونه می‌وان هنگام وارد کردن دنای نوترکیب به باکتری، منافذی را در دیوار‌ه‌ی باکتری ایجاد کرد؟

الف) 6 جفت (0/25) صفحه 94

ب) ديسكي كه فقط يك جايگاه تشخيص داشته باشد (0/25) صفحه 94

ج) به كمك شوك الكتريكي و يا شوك حرارتي همراه با مواد شيميايي (0/5) صفحه 95

21- چگونه مي‌توان فعاليت ضد ويروسي اينترفرون ساخته شده به كمك مهندسي پروتئين را به اندازه‌ی پروتئين طبيعي افزایش داد؟

با تغيير جزئي در رمز آمينواسيد، توالي آمينواسيدهاي اينترفرون طوري تغيير مي‌يابد كه به جاي يكي از آمينواسيدهاي آن آمينواسيد ديگري قرار مي‌گيرد. صفحه‌ 97

22- هر يك از رفتارهاي جانوري زير به كدام نوع از انواع يادگيري مربوط است؟ (0/75 نمره)

الف) شقایق دریایی ب حرکت مداوم آب، بازوهای خود را منقبض نمی‌کند.

ب) کلاغ هر بار بخشی از نخ را با منقار خود بالا می‌کشد و پنجه‌ی پای خود را روی آن قرار داده و سرانجام به گوشت دست ییدا می‌کند.

ج) بره‌هایی كه مادر خود را از دست داده‌اند به دنبال پرورش دهنده‌ی خود به راه افتاده و تمایلی برای ارتباط با گوشفند‌های دیگر نشان نمی‌دهند.

الف) عادي شدن يا خوگيري (0/25) صفحه ١١٤

ب) حل مسئله (0/25) صفحه 113

ج) نقش‌پذيري (0/25) صفحه 113

23- در ارتباط با رفتارهاي جانوري پاسخ دهيد. (1/5 نمره)

الف) رفتار قمری خانگی درزادآوری به کدام شکل از نظام جفت‌گیری اشاره دارد؟

ب) دو مورد از فایده‌های قلمرو‌خواهی جانوران را بویسید.

ج) جانورانی که در جاهای به شدت گرم مانند بیابان زندگی می‌کنند در پاسخ به نبود غذا یا دوره‌ی خشکسالی، چه رفتاری را انجام می‌دهند؟

د) در زندگی گروهی، برقراری ارتباط زنبور یابنده‌ی غذا چه مزیتی برای زنبورهای کارگر دارد؟

الف) تك همسري (0/25) صفحه ١١٨

ب) استفاده اختصاصي از منابع قلمرو – امكان جفت‌يابي جانور – دسترسي به پناهگاه براي در امان ماندن از شكارچي (دو مورد كافي است) (0/5) صفحه ١١٩

ج) ركود تابستاني (0/25) صفحه١٢٠

د) وقتی زنبورهای کارگر قبل از جست‌وجو درباره منبع محل غذا اطلاعات داشته باشند با صرف انرژی کمتر و در زمان کوتاه‌تری محل دقیق آن را پیدا می‌کنند.(0/5) صفحه ۱۲۱

جمع نمرات 20

«موفق باشید» 

بارم‌بندی زيست‌شناسی دوازدهم