نوروآناتومینوروفیزیولوژی

گیرنده‌های حسی؛ ساختار گیرنده‌های حسی پوست انسان چگونه است

گیرنده های حسی

قطعا تفاوت زیادی بین حس گرما با مثلا حس درد هست ولی فیبرهای عصبی که حس های مختلف را به سیستم عصبی مرکزی منتقل می کنند فرق زیادی با هم ندارند و فقط مسئول هدایت جریان‌های عصبی هستند. ولی احساسات مختلف در ما چگونه به وجود می آیند؟

جواب در مسیرهای نشاندار است! هر فیبر عصبی که مسئول انتقال حس خاصی در بدن است به نقطه مشخصی از سیستم عصبی مرکزی می‌رود و مغز در اثر تجربه ایمپالس‌های متفاوت را به حس های مختلف تفسیر می کند.

صرف نظر از حواس ویژه مثل بینایی و حواسی که در نواحی عمقی بدن و احشا قرار دارند، حواس نزدیک سطح بدن را می توان در ۳ دسته بندی مطالعه کرد:

  • لمس و فشار (حواس مربوط به تغییر وضعیت)
  • درد
  • گرما و سرما (گیرنده های این دو حس از هم جدا هستند)

گیرنده های لمس چندین نوع هستند که هر کدام بر اساس ویژگی‌هایی‌شان، کارایی خاصی دارند. در ادامه به معرفی گیرنده های حسی مهمی از این دست می پردازیم.

جسم پاچینی (پاسینی): از تقریبا ۳۰ لایه بافت پیوندی تشکیل شده که اطراف یک انتهای آزاد عصبی قرار می‌گیرند. وقتی فشاری به ناحیه ای از پوست وارد می شود لایه ها بر روی هم فشرده شده و با تغییر تونیسیته (کشش پذیری) مایع بین آن ها جریان عصبی تولید شده و منتقل می شود. وقتی لایه ها با حالت ارتجاعی خود به حالت اولیه برمی گردند به اصطلاح گیرنده تطابق حاصل می‌کند و حس از بین می رود؛ به همین علت اگر جسمی مدتی روی قسمتی از بدن شما بماند دیگر آن را حس نمی‌کنید! pacinian corpuscles-virtualDr.irpacinian corpuscles-virtualDr.ir

جسم مایسنر: گیرنده بسیار حساسی است که انتهای آزاد عصبی چین خورده در آن درون کپسولی قرار دارد. این گیرنده توسط فیبر عصبی میلین دار (با سرعت بالا) پیام خود را منتقل می کندو در نواحی بدون موی بدن وجود دارد؛ مثل نوک انگشت ها و لب‌ها. حرکت سریع را تشخیص می‌دهد و مسئول تجسم فضایی است.misner-corpuscle-virtualDr.ir

دیسک مرکل: گیرنده هایی که با هم در نقطه ای تجمع می یابند و همگی با هم یک فیبر عصبی را تحریک می کنند. به ساختارهای برآمده زیر پوست از این گیرنده های گنبد ایگو (iggo dome) می گویند. این گیرنده ها به آهستگی تطابق می یابند و شدت ایمپالس های خود را کم می کنند و می‌توانند حضور طولانی مدت جسمی را روی پوست به سیستم عصبی مرکزی اطلاع دهند.iggo-dome-virtualDr.ir

لمس هر تار مو روی بدن احساس می شود پس می توان نتیجه گرفت که هر ریشه مو دارای گیرنده لمسی نیز می باشد که تقریبا مثل گیرنده های مایسنر عمل می کند

رافینی: در عمق پوست، مفاصل و ارگان ها قرار دارد و به آهستگی تطابق می یابد و فشارهای وارده بر بافت ها را گزارش می کند.

علاوه بر همه این گیرنده ها که تخصص یافته تر اند، انتهاهای آزاد عصبی در همه جای پوست پخش اند و به گیرنده ها کمک می کنند. این انتهاها حتی در قرنیه چشم هم وجود دارند.

گیرنده های حسی معمولا پیام های خود را با فیبر های Ab منتقل می کنند که سرعت بالایی (۳۰-۷۰ متر بر ثانیه) دارند ولی فیبرهای عصبی C هم وجود دارند که سرعت بسیار کمتری دارند و برای انتقال حواسی مثل قلقلک یا خارش به کار می روند. حس خارش اصولا برای این به وجود آمده تا ما از وجود حشرات و … که روی بدن امکان دارد راه بروند آگاه شویم ولی علل زیادی دارد.

چرا با خاراندن محل خارش احساس آن ممکن است از بین برود؟

سیگنال های خارش با نورون‌های بدون میلین C به نخاع و مناطقی از مغز می رود و رفلکس حرکتی خاراندن حس درد را تحریک می کند. سیگنال های درد قادرند سیگنال های خارش را در نخاع مهار کنند.

گیرنده های گلژی

در زرد پی های دو سر عضله قرار گرفته و در هنگام انقباض عضله تحریک می شوند از نوع گیرنده های مکانیکی با سازش پذیری سریع می باشند.

منابع:  medical physiology Guyton & Hall

ساختار گیرنده‌های حسی پوست انسان چگونه است؟

types of skin receptors

اغلب گیرنده ها ی حسی در پوست قرار دارند، ولی اندام های داخلی نیز تعداد کمتری گیرنده دارند. برخی از گیرنده ها به صورت دندریت های بدون پوشش هستند که احساس درد به وسیله ی این گیرنده ها دریافت می شود

گیرنده های حسی پوست انواعی از گیرنده‌های حسی هستند که در درم و اپیدرم یافت می‌شوند و جزئی از سیستم حسی پیکری می‌باشند.

بدن ما حس خود را مدیون وجود ساختارهایی است که محرک‌های بیرونی را تبدیل به پیام عصبی کرده و به مغز می‌فرستند. گیرنده‌های حسی پوست انواعی از گیرنده‌های حسی هستند که در اپیدرم و درم (به ترتیب اولین و دومین لایه‌ی فوقانی پوست) یافت می‌شوند و جزئی از سیستم حسی پیکری هستند. گیرنده‌های حسی پوست شامل گیرند‌ه‌های مکانیکی، گیرنده‌های درد، گیرنده‌های حرارتی و گیرنده‌های شیمیایی هستند. در این مقاله با ساختار و عمکرد این گیرنده‌های متنوع آشنا خواهید شد.

گیرنده‌های حسی مکانیکی پوست

گیرنده‌های مکانیکی انواعی از گیرنده های حسی پوست هستند که تحت فشار قرار گرفتن یا کشیده شدن مکانیکی را احساس می‌کنند. در حالت عادی ۴ نوع اصلی گیرنده مکانیکی در پوست بدون مو پستانداران وجود دارد: جسمک‌های پاچینی، جسمک‌های مایسنر، انتهاهای عصبی مرکل و انتهاهای رافینی. گیرنده‌های مکانیکی همچنین در پوست‌ دارای مو و سلول‌های مو در پریمات‌هایی همچون میمون رزوس وجود دارند و مشابه انسان می‌باشند.

در سیستم هدایتی حسی پیکری، نورون‌های آوران پیام‌ها را از طریق سیناپس به هسته‌های ستون پشتی می‌برند. سیگنال سپس به تالاموس و کمپلکس شکمی-قاعده‌ای و در نهایت به قشر حسی پیکری می‌رسد.

انتهای رافینی

انتهای رافینی یا جسمک رافینی (Bulbous corpuscle or Ruffini ending or Ruffini corpuscle)، یکی از انواع گیرنده های حسی پوست است که کندسازش می‌باشد. به صورت دقیق‌تر این گیرنده‌ها بین پاپیلای درمی و هیپودرم واقع شده‌اند. نام این گیرنده‌ها از نام Angelo Ruffini گرفته شده است.

ساختار گیرنده‌های رافینی به صورت انتهاهای دندریتی حجیم‌شده به همراه کپسول است.

این گیرنده دوکی شکل به کشش پوست حساس است و به احساس حرکت (kinesthesia) و نیز کنترل موقعیت و حرکت انگشتان کمک می‌کند. گیرنده‌های رافینی اطراف ناخن‌ها بسیار متراکم هستند. این موضوع امکان درک لغزش اجسام در امتداد سطح پوست را فراهم می‌کند و باعث محکم‌تر گرفتن آن‌ها می‌گردد.

اجسام رافینی به فشار مداوم پاسخ می‌دهند و سازش پایینی دارند.

انتهاهای رافینی در لایه‌های عمقی پوست واقع شده‌اند و دفرماسیون مکانیکی مفاصل خصوصا تغییر زاویه را در تغییراتی بالای ۲.۷۵ درجه و شرایطی که فشار مداوم وجود دارد، ثبت می‌کنند. این گیرنده های حسی پوست همچنین به عنوان انواعی از گیرنده‌های حرارتی عمل می‌کنند که پاسخشان طولانی‌تر است. پس در سوختگی‌های عمقی با آسیب این رسپتورها شاهد وجود درد خواهیم بود. با وجود این که انتهاهای رافینی گاها به عنوان رسپتورهای حرارتی شناخته می‌شدند، این رسپتورها در واقع مکانیکی هستند.

پس این گیرنده، در مناطق عمیق تر پوست وجود دارند که چند شاخه و کپسول دار می باشند. به آرامی سازش می یابند و برای اعلام وضعیت تغییر شکل بافت ها همچون پیام های لمس و فشار سنگین دارای اهمیت هستند. برخی از آن ها که در کپسول مفصلی نیز یافت می شوند در چرخش مفصل کمک می کنند.

گیرنده های حسی پوست

گیرنده های حسی پوست

گیرنده های رافینی

در لایه های عمقی پوست دارای مو یا بدون مو و نیز در بافت های عمقی بدن مانند کپسول مفاصل یافت می شود. در این گیرنده ها انتهای تار عصبی چند شاخه شده و اطراف شاخه را کپسولی که دارای ۳ تا ۵ تیغه است، فرا گرفته است. این گیرنده ها، گیرنده ی مکانیکی هستند به گرما و تحریکات مفصلی حساسیت دارند.

جسمک‌های مایسنر

جسمک‌های لمسی یا مایسنر توسط جورج مایسنر و رادولف واگنر شناسایی شدند و انواعی از گیرنده های حسی پوست می‌باشند. این گیرنده‌ها انواعی از انتهای عصبی در پوست هستند که به لمس ملایم حساس می‌باشند. بیشترین حساسیت آن‌ها هنگام ارتعاش بین ۱۰ تا ۵۰ هرتز است. اجسام مایسنر از نوع رسپتورهای تندسازش هستند. تراکم این گیرنده‌ها در پوست ضخیم و بدون مو مانند نوک انگشتان بیشتر است.

اجسام مایسنر انتهاهای عصبی فاقد میلین و کپسول‌داری هستند که شامل سلول‌های پهن و پشتیبانی می باشند. این سلول‌ها به صورت تیغه‌های افقی مرتب و با کپسولی از جنس بافت پیوندی احاطه شده‌‌اند. قطر اجسام مایسنر در حدود  ۶۰_۴۰ میکرومتر و طولشان ۱۴۰-۳۰ میکرومتر می‌باشد. در کل هر جسمک تنها یک فیبر عصبی در بین تیغه‌ها پیچ خورده است.

اجسام مایسنر در نواحی مختلفی از پوست پراکنده می‌باشند، اما تراکم آن‌ها بیشتر در نقاطی است که به لمس خفیف حساس هستند؛ مانند لب‌ها و انگشتان. مکان آن‌ها بیشتر در پوست بدون مو و در پاپیلای درمی است.

اجسام مایسنر گیرنده‌های مکانیکی از نوع تندسازش هستند و پتانسیل عمل تولیدشده در اثر تغییر شکل آن‌ها به سرعت کاهش یافته و در نهایت متوقف می‌شود. به همین علت است که لباسی را که پوشیده‌ایم احساس نمی‌کنیم. با از بین رفتن محرک جسمک شکل اصلی خود را باز می‌یابد و خود این کار نیز پتانسیل عمل دیگری را ایجاد می‌کند.

این گیرنده‌ها به تغییرات شکل و بافت و تمایز اجسام حساس می‌باشند. حساسیت این گیرنده‌هاست که امکان خواندن حروف بریل را فراهم می‌کند. موقعیت سطحی این اجسام در درم باعث حساسیت آن‌ها به لمس و ارتعاش می‌گردد. به همین علت نیز محدوده تشخیص آن‌ها محدود است و صرفا لمس اجسام را می‌توانند سیگنال کنند.

پس گیرنده های لامسه ای نوک پهن در نوک انگشتان دارای اجسام مایسنر است. نوعی از آنها که در پوست نیز مشاهده می شود، دیسک های مرکل نام دارد، و در قسمت های مو دار بدن وجود دارند.

این گیرنده ها مسئول ارسال پیام های دایمی هستند که به فرد اجازه می دهد تا تماس مداوم پوست با اشیاء را تشخیص دهد. این دیسک ها با هم جمع شده و گیرنده گنبدی ایگو را تشکیل می دهند که برجسته می باشد. این تجمعات نقش بسیار مهمی در تعیین محل حس های لمس در نواحی سطحی بدن و تعیین جنس شیء لمس شده دارند.

گیرنده های مایسنر

نسبت به لامسه و لرزش حساس هستند و سازش پذیری آن ها زیاد است. جسم مایسنر پایانه ی یک تار عصبی میلین دار به صورت کلافه های متعددی از رشته های عصبی در داخل یک کپسول نسبتا پهن نواحی بدون موی پوست مانند نوک انگشتان به تعداد زیاد و در کف دست، نوک زبان، لب ها و پستان ها به تعداد کمتر وجود دارند. این جسمک در پاپیلای درم نوک انگشتان و کف دست و کف پا یافت می شود. اما تعداد آن ها با افزایش سن و پس از بلوغ کم می شود.

کپسول از پوشش نازک پیوندی پوشیده شده است و در حفره  یدرون ان سلول های همراه در اطراف تار عصبی قرار دراند.

گیرنده های حسی پوست

گیرنده های حسی پوست

پاپیلای دست با بزرگنمایی ۳۵۰ برابر؛ A. نمای جانبی پاپیلا: a. لایه قشری b. جسمک مایسنر c. عصب پاپیلا به همراه نورولما d. دو فیبر عصبی که به صورت مارپیچی جسمک مایسنر را احاطه کرده‌اند. e. انتهای یکی از فیبرها B. مقطع عرضی پاپیلای حسی؛ a. لایه قشری b. فیبر عصبی c. لایه خارجی جسمک مایسنر d.فضای داخلی گیرنده

جسمک پاچینی

اجسام پاچینی یا تیغه‌ای (Lamellar corpuscles, or Pacinian corpuscles) یکی دیگر از ۴ نوع گیرنده‌ های حسی مکانیکی پوست هستند و نامشان از نام کاشفشان گرفته شده است. انتهاهای عصبی این گیرنده‌ها در پوست حساس به ارتعاش و فشار می‌باشد. اجسام پاچینی تنها به برخوردهای ناگهانی پاسخ می‌دهند و خصوصا به ارتعاش حساس هستند. این ویژگی به عنوان مثال به تشخیص بافت سطح اجسام (نرمی، زبری و …) کمک می‌کند. اجسام پاچینی در پانکراس نیز یافت می‌شوند و لرزش و صداهای با فرکانس بسیار پایین را تشخیص می‌دهند. این گیرنده ها بسیار تندسازش هستند. گروهی از آن‌ها به تغییرات فشار مانند حالت گرفتن یا رها کردن اجسام پاسخ می‌دهند.

اجسام پاچینی بزرگتر از سه نوع گیرنده دیگرهستند و به تعداد کمتری وجود دارند. هر جسمک متشکل از ۲۰ تا ۶۰ تیغه حاوی فیبروبلاست‌ها و بافت پیوندی فیبروزی است و توسط لایه‌ای از بافت همبندی پوشیده شده است.

هر تغییر شکلی در تیغه‌های جسمک باعث ایجاد فشار بر غشای نورون‌های حسی و خم یا کشیده شدن آن می‌شود. در نتیجه پتانسیل ایجاد می‌شود و در صورتیکه این پتانسیل به آستانه برسد، متعاقب آن باز شدن کانال‌های حساس به فشار سدیم و درنتیجه شارش ناگهانی سدیم به درون سلول رخ می‌دهد. این کار باعث ایجاد پتانسیل عمل در نخستین گره رانویه می گردد. ایمپالس در نهایت در طول آکسون هدایت می‌شود.

اجسام پاچینی بسیار تندسازش هستند و تغییرات سریع فشار و ارتعاش را در پوست تشخیص می‌دهند. درنتیجه تحریک به مدت طولانی ادامه نمی‌باید و سیگنال سریعا متوقف می‌شود. هر چه تغییر شکل سریع‌تر صورت بگیرد، پتانسیل تولیدشده بزرگتر است. این اطلاعات در فرکانس ایمپالس کد می‌شود، به این معنی که فرکانس بالاتر ایمپالس به معنی تغییر شکل بزرگتر و سریع‌تر می‌باشد. پتانسیل‌های عمل زمانی که پوست یه  سرعت کشیده می‌شود ایجاد می‌شوند اما هنگامی که فشار مداوم وجود دارد نه. علت کاهش سریع فرکانس ایمپالس‌ها و توقف آن‌ها، سازگاری لایه‌های داخلی بافت پیوندی پوشاننده انتهاهای عصبی با فشار وارده است.

گیرنده های پاچینی:

این گیرنده ها بزرگ ترین گیرنده های حس پیکری هستند. سازش پذیری بسیار دارند و نسبت به فشار و ارتعاش، بیشترین حساسیت را دارند.این گیرنده ها برای دریافت حس لمس دقیق، فشار( فشار مداوم) و ارتعاش تخصصی شده اند. گیرنده پاچینی در بافت پیوندی اندام های عمقی بدن نیز وجود دارد، از جمله در دیواره رکتوم و مثانه، چرا که در این اعضا با تغییر بافت های احاطه کننده جسمک، حس فشار ایجاد می شود.

گیرنده های حسی پوست

گیرنده های حسی پوست

جسمک پاچینی به همراه لایه‌های کپسول و فضای داخلی؛ a. شاخه سرخرگی و در ادامه مویرگ‌ها b. بافت فیبروزی ساقه گیرنده n. لوله عصبی پیشرونده به سمت کپسول مرکزی که به بزرگ‌شدگی تکمه‌مانندی ختم می‌گردد.

جسمک‌های کراوس

  • جسمک‌های کراوز یا bulboid corpuscles انواعی از گیرنده های حسی پوست انسان هستند و به نام کاشفشان Wilhelm Krause نامگذاری شده‌اند. اجسام کراوز گیرنده‌های حرارتی بوده و سرما را احساس می‌کنند.

این گیرنده‌ها اجسام کروی یا استوانه‌ای کوچکی هستند و از گسترش غلافی از بافت همبندی حاصل شده‌اند. این غلاف در انتها به صورت پیازی شکل یا توده پیچ‌خورده در می‌آید.

این اجسام در ملتحمه چشم، غشای موکوسی لب‌ها و زبان و اپی‌نوریوم تنه‌های عصبی بافت می‌شوند و در آلت تناسلی مردانه و کلیتوریس جسمک‌های تناسلی نام گرفته‌اند. در غشای سینوویال تعدادی از مفاصل مانند مفاصل انگشتان نیز این گیرنده‌ها به صورت انتهاهای گرد یا کروی وجود دارند و پیازهای انتهایی مفصلی نامیده می‌شوند.

گیرنده های حسی پوست

گیرنده های کراوز

به شکل استوانه ای یا جامی شکل با توزیع وسیع تر در سراسر پوست می باشند. از نوع گیرنده های سازشی سریع هستند. در سال ۱۸۹۵ توسط ون فری به عنوان گیرنده ی سرما معرفی شد، ولی اکنون گیرنده ی مکانیکی شناخته شده اند.

انتهاهای عصبی مرکل

انتهاهای مرکل انواعی از گیرنده های حسی پوست هستند که در اپیدرم بازال پوست بدون مو، فولیکول‌های مو و موکوس دهان و ناحیه آنال یافت می‌شوند. این گیرنده‌ها به صورت انتهاهای عصبی میلین‌دار و نسبتا بزرگ بوده و اطلاعات مربوط به فشار مکانیکی، موقعیت و ویژگی‌های تماس عمقی ساکن، مانند اطلاعات مربوط به شکل و گوشه‌‌ها را فراهم می‌کنند.

سلول‌های مرکل در اپیدرم بازال پوست سروتونین ذخیره و در پاسخ به فشار آن را در انتهاهای عصبی مربوطه رها می‌کنند. هر انتها متشکل از یک سلول مرکل است که در مجاورت نزدیک یک انتهای عصبی بزرگ‌شده قرار دارد. این مجموعه به نام‌های Merkel cell–neurite complex, or a Merkel disc receptor خوانده می‌شود.

در پستانداران انتهاهای عصبی مرکل بسیار گسترده هستند. در انسان این گیرنده‌ها به همراه اجسام مایسنر در لایه‌های سطحی پوست قرار گرفته اند و بیشترین تراکم آن‌ها در برآمدگی‌های نوک انگشتان که اثر انگشت را می سازند، و به میزان کمتر در کف دستان و ساعد می‌باشد. انتهاهای مرکل در پوست‌‌های دارای مو در ساختارهای اپی‌تلیال اختصاصی به نام دیسک‌های مو یا touch domes جای گرفته‌اند و در غدد پستانی نیز موجود می‌باشند. در مکان‌های حاوی این گیرنده‌ها اپی تلیوم به نحوی آرایش یافته است که انتقال فشار به آن‌ها به صورت بهینه صورت بگیرد.

سلول‌های مرکل اطلاعات مربوط به فشار مکانیکی، موقعیت و ویژگی‌های تماس عمقی ساکن، مانند اطلاعات مربوط به شکل و گوشه‌‌ها را فراهم می‌کنند. آن‌ها ویژگی‌های سطحی اجسام لمس شده را قابل درک می‌کنند و در حس‌های پروپریوسپتیو (درک وضعیت فیزیکی بدن) نیز نقش دارند. سلول‌های مرکل محرک‌‌های لمسی و فشارهای مکانیکی را به سیگنال‌های تحریکی تبدیل می‌کنند و این سیگنال‌ها موجب تحریک رهاسازی سروتونین از وزیکول‌ها می‌گردند. این سیناپس‌ها سیناپس سروتونرژیک نیز نامیده می‌شوند.

گیرنده‌های مرکل کندسازش هستند و پاسخ آن ها به فشار طولانی مدت است. این ویژگی از نبود کپسول در نتیجه ساختار محکم آن‌ها ناشی می‌شود. ثبت سیگنال‌های الکتریکی فیبرهای عصبی آوران نشان می‌دهد که پاسخ انتهاهای عصبی مرکل در ابتدای تحریک شدید است و به صورت کفه‌ای با همان شدت ادامه می‌‌یابد. این مدت ممکن است بیش از ۳۰ دقیقه طول بکشد. زمانی که تحریک در نقاط کوچکی از پوست صورت بگیرد، سرعت پاسخ بسیار سریع‌تر از انحناهای کم و سطوح صاف است.

انتهاهای عصبی مرکل در بین انواع مکانیکی گیرنده های حسی پوست انسان، به ارتعاشات با فرکانس پایین در حدود ۵ تا ۱۵ هرتز، حساس‌ترین هستند. در سوختگی‌ها این سلول‌ها به تعداد زیادی از بین می‌روند.

گیرنده های مرکل

پایانه ی عصبی با انتهای پهن شده که در قسمت های بدون موی پوست در کنار گیرنده های مایسنر و نیز در قسمت های مو دار بدن که گیرنده مایسنر ندارند، دیده می شوند. این گیرنده ها تماس مداوم اشیا را با سطح پوست تشخیص می دهند.این گیرنده ها برای درک حس لمس خفیف و مداوم و حس تشخیص بافت اشیاء عمل می کنند. صفحات مرکل معمولا با هم جمع شده و در یک اندام گیرنده واحد به نام گیرنده گنبدی ایگو قرار می گیرند. این گیرنده ها سازش پذیری کمتری دارند.

انتهاهای عصبی آزاد

انتهاهای آزاد عصبی نورون‌های آوران تخصص نیافته‌ای هستند که به یک نورون حسی ختم می‌گردند. نورون‌های آوران اطلاعات را از محیط بدن به سمت سیستم عصبی مرکزی حمل می‌کنند. این گیرنده‌ها به عنوان گیرنده‌های درد پوستی عمل می‌کنند.

انتهاهای عصبی آزاد فاقد کپسول هستند و هیچ ساختار حسی پیچیده‌ای ندارند. آن‌ها شایع‌ترین انتهاهای عصبی بوده و غالبا در پوست یافت می‌شوند. این گیرنده‌ها به درم نفوذ کرده و در طبقه گرانولوزایی ختم می‌گردند و فولیکول‌های مو را احاطه می‌کنند.

این گیرنده حتی در قسمت هایی از چشم مثل قرنیه که به غیر از پایانه های عصبی آزاد هیچ پایانه عصبی دیگری ندارند می تواند حس های لامسه و فشار ایجاد کند.

پایانه ی آزاد عصبی

که گیرنده ی درد، حرارت، قلقلک و خارش هستند و در پوست و در بعضی بافت های داخلی مانند پوشش بیرونی استخوان و جدار سرخرگ ها دیده می شوند.

گیرنده های حسی پوست

گیرنده‌های حرارتی

گیرنده‌های حرارتی انواعی از گیرنده های حسی پوست هستند که غیرتخصص‌یافته می‌باشند. به عبارت دیگر این گیرنده‌ها بخش دریافتی نورون‌های حسی هستند که تغییرات دقیق و نسبی دما را تشخیص می‌دهند. در سیستم عصبی محیطی پستانداران، رسپتورهای گرما فیبرهای نوع C (دارای ظرفیت هدایتی پایین) فاقد میلین می‌باشند، در حالیکه رسپتورهای پاسخ‌دهنده به سرما، دارای فیبرهای A delta (سرعت هدایت بالا) و میلین هستند.

حرارت برای تحریک رسپتورهای گرما کافی است و باعث افزایش تخلیه پتانسیل‌های عمل می‌گردد. سرما باعث کاهش تخلیه پتانسیل‌های عمل رسپتورهای گرما می‌گردد. در رسپتورهای سرما، سرد شدن تحریک را افزایش داده و گرما آن را کاهش می‌دهد. البته برخی از رسپتورهای سرما با دماهای بالا مانند ۴۵ درجه سانتیگراد نیز تحریک می شوند و این پدیده، پاسخ متناقض به گرما نام دارد. مکانیسم فعال‌سازی این رسپتورها با تغییر دما به خوبی شناخته نشده است.

رسپتورهای حرارتی در پستانداران در بافت‌های بسیاری مانند پوست، قرنیه و مثانه قرار دارند. در انسان حس‌های مربوط به حرارت از طریق آکسون‌های مسیر لیساور وارد طناب نخاعی می‌گردد و در یک یا دو سطح بالاتر با نورون‌های ماده خاکستری شاخ پشتی سیناپس می‌دهد. این نورون‌ها در نهایت وارد هسته شکمی خلفی جانبی تالاموس می‌شوند.

رسپتورهای گرما و سرما در احساس تغییرات دمای محیط در محدوده بی‌خطر نقش دارند. دماهای آسیب‌رسان توسط گیرنده‌های درد دریافت می‌شوند که به سرما و گرمای شدید واکنش نشان می‌دهند. انتهاهای عصبی نورون‌های حسی که ترجیحا به سرما پاسخ می‌دهند در تراکم متوسط در پوست و در تراکم بالا در قرنیه، زبان، مثانه و پوست صورت یافت می‌شوند. رسپتورهای سرما در زبان، به حس چشایی کمک می‌کنند. به عنوان مثال برخی غذاها وقتی سرد هستند خوشمزه‌تر به نظر می‌آیند.

گیرنده‌های درد (Nociceptors)

گیرنده‌های درد از انواع نورون‌های حسی هستند که به آسیب و یا محرک احتمالی آسیب که سیگنال‌های تهدید احتمالی را به مغز و نخاع ارسال می‌کند، پاسخ می‌دهند. در صورتیکه مغز تهدید را مهم تشخیص دهد، احساس درد را ایجاد می‌‌کند تا توجه مستقیما به آن سمت از بدن منعطف شود. در این حالت امکان برطرف کردن تهدید فراهم می‌شود. این فرایند nociception نام گرفته است.

Charles Scott Sherrington در سال ۱۹۰۶ به وجود این گیرنده های حسی پوست پی برد. در قرون پیشین دانشمندان تصور می‌کردند که جانوران ماشین‌هایی هستند که انرژی محرک حسی را به پاسخ حرکتی تبدیل می‌کنند. شرینگتون با استفاده از آزمایشات مختلفی توضیح داد که تاثیر محرک‌های مختلف بر منطقه گیرنده (receptive field) فیبرهای عصبی آوران باعث ایجاد پاسخ‌های مختلفی می‌گردد. برخی از محرک‌های شدید نیز باعث تحریک واکنش‌های رفلکسی، پاسخ‌های اتونومیک مشخص و درد می‌شوند. رسپتورهای مخصوص این محرک‌های شدید، گیرنده‌های درد یا nociceptor نامیده شدند.

گیرنده‌های درد در تمامی نقاط بدن پستانداران که قادر به درک محرک دردزا می‌باشند، وجود دارند. گیرنده‌های درد خارجی در بافت‌هایی مانند پوست، قرنیه و موکوس یافت می‌شوند. گیرنده‌های درد داخلی در انواع مختلفی از ارگان‌ها مانند عضلات، مفاصل، مثانه و لوله گوارش وجود دارند. اجسام سلولی این نورون‌ها در گانگلیون‌های ریشه پشتی و تری‌ژمینال قرار گرفته‌اند. گانگلیون‌های تری‌ژمینال حاوی اعصاب تخصص‌یافته صورت بوده و گانگلیون‌های ریشه پشتی مرتبط با سایر نواحی بدن می‌باشند. آکسون‌ها به سیستم عصبی محیطی گسترش می‌یابند و به شاخه‌هایی ختم شده و منطقه‌های گیرنده را تشکیل می دهند.

گیرنده‌های درد از سلول‌های بنیادی نورال کرست یا تیغه عصبی حاصل می شوند. تیغه عصبی مسئول تکامل بخش عمده‌ای از بدن مهره‌داران و خصوصا تکامل دستگاه عصبی محیطی است. گیرنده‌های درد از بخش پشتی این بافت حاصل می‌شوند. پس از عصب‌زایی حسی، تمایز رخ می‌دهد و دو نوع گیرنده درد حاصل می‌شوند: peptidergic و nonpeptidergic. این تخصصی شدن باعث می‌شود که گیرنده‌ها اهداف مرکزی و محیطی متفاوتی را عصب‌دهی کنند.

انتهای محیطی گیرنده‌های درد در محلی است که محرک‌های دردزا شناسایی و به انرژی الکتریکی تبدیل می‌شوند. هرگاه این انرژی به آستانه برسد، پتانسیل عمل ایجاد و به سمت سیستم عصبی مرکزی منتقل می‌شود. این پدیده منجر به سایر وقایعی می‌شود که در نهایت احساس آگاهانه درد را باعث خواهند شد. اختصاصیت گیرنده‌های درد به معنی تحریک در صورت بالاتر بودن تنها یکی از انواع محرک‌ها (شیمیایی، حرارتی و مکانیکی) است. تقسیم‌بندی بخش عمده‌ای از گیرنده‌های درد بر اساس خصوصیتی از محیط است که در گیرنده ایجاد پاسخ می‌کند. البته برخی از گیرنده‌ها به بیش از یک نوع محرک واکنش نشان می‌دهند. برخی نیز به هیچ کدام پاسخ نمی‌دهند و sleeping یا silent نامگذاری می‌شوند.

گیرنده های درد

گیرنده های درد سازش ناپذیر بوده و با محرک تطابق حاصل نمی کنند و یا سازش بسیار اندک نشان می دهند. حتی در برخی شرایط گیرنده های درد با ادامه ی تحریک حساسیت بیشتری نشان می دهند که هیپر آلرژی ( تشدید درد) خوانده می شود.

با توجه به این که درد علامتی آگاه کننده در برابر محرک های آسیب رسان و دردزا می باشد، لذا زمانی که درد احساس می گردد، شخص از ضایعه ی بافتی با خبر است و در صدد رفع آن بر می آید و اگر سازش و تطابق انجام می گرفت شخص از محرک آسیب رسان غافل می شود و ضایعه شدید تر و وسیع تر می گردد.

در عده ای دیگر از گیرنده ها در اطراف بخش عصبی که یک شاخه دندریت است، تعدادی از سلول های غیر عصبی بهش کل های مختلف قرار گرفته اند.

گیرنده های حسی پوست

گیرنده‌های شیمیایی پوست

گیرنده‌های شیمیایی انواعی از گیرنده‌های حسی اختصاصی هستند که به مواد شیمیایی خاصی پاسخ داده و سیگنال‌های بیولوژیک تولید می‌نمایند. در صورتی که این گیرنده نورون باشد، سیگنال تولیدی از نوع پتانسیل عمل و در صورتی که یک سلول گیرنده حسی تخصصی مانند گیرنده‌های موجود در جوانه‌های چشایی و یا جسم کاروتید باشد، سیگنال تولیدی از نوع نوروترنسمیتر خواهد بود. گیرنده‌های شیمیایی مواد شیمیایی سمی موجود در محیط داخلی و خارجی بدن انسان را تشخیص و به سیستم عصبی مرکزی و در موارد نادر سیستم عصبی محیطی منتقل می‌کنند. این عمل موجب می شود که در نهایت توکسین‌ها از طریق خون و یا سایر مکانیسم‌های intoxicant دفع شوند.

گیرنده اندام انتهای مو

در ریشه مو قرار دراند و با حرکت مو تحریک می شوند. از نوع گیرنده های سازشی سریع هستند. در پوزه ی گوشت خواران و جوندگان و هم چنین در بال خفاش، موهای فوق العاده حساس وجود دارند که مشابه آن در انسان دیده نشده است.

اطلاعات حسی از طریق دو مسیر متفاوت از مسیر نخاع وارد مغز می شوند

از طریق مسیر ستون خلفی:

حس هایی نظیر حس لمس، حس های ارتعاش، حس های مربوط به وضعیت مفاصل، حس های مربوط به حرکت بر روی پوست، حس های فشار  از این طریق به مغز می رسند.

از طریق مسیر اسپاینوتالامیک:

حس های درد، حرارت، فشار و لمس غیر دقیق، حس های خارش و قلقلک، حس های جنسی از طریق مسیر اسپاینوتالامیک قدامی و طرفی به مغز می رسند.

امتیاز کاربران

امتیاز کاربران: ۴.۶۵ ( ۱ رای)

منبع
virtualdr.ir
مشاهده بیشتر
آزمون آنلان زیست

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا