علوم پزشکی

گوشی پزشکی یا استتوسکوپ چیست؛ تاریخچه، انواع و کاربرد

استتوسکوپ چیست؟ انواع و کاربرد آن

یکی از دستگاه هایی که جهت تشخیص صداهای داخلی بدن به کار می رود گوشی پزشکی یا استتوسکوپ نام دارد و به عملی که توسط گوشی انجام می شود گوش دادن یا auscultate گویند. معمولا از این دستگاه جهت شنیدن صدای قلب، ریه، روده ها و جریان خونی شریانی و وریدی بکار می رود. همچنین در مواردی مانند اختلالات مادرزادی و بیماری‌های دریچه قلب که صداها و صوت‌های خاصی به صداهای قلبی اضافه می شوند نیز می توان استفاده کرد.

استتوسکوپ  (stethoscope) از دو کلمه  (steth(o به معنی سینه و  scope به معنی نمایش یا نشان دادن است و در کل به معنی وسیله ای برای شنیدن است.

فیزیولوژی

 در یک فرد عادی گوش دادن به قلب در ۴ نقطه (مربوط به هر کدام از دریچه‌های قلب) امکان پذیر است. صدای طبیعی قلب فقط شامل یک صدای اول  (۱)Sمانند پوم و یک صدای دوم  (۲)Sمانند تاک اسـت. در حالت طبیعی صدای اضافه‌ای نباید در قلب شنیده شود و بین صدای اول و دوم نیز باید سکوت برقرار باشد. که این صداها ناشی از بسته شـدن طبیعـی دریچـه‌هـای قلـب هستنـد. هـر گـونـه صداهایی در وسط این دو صدا یا تغییر در شدت این صداها و غیره هر کدام نشانه‌ای از بیماری خاصی است.

ساختار داخلی

 یـک گـوشـی پزشکی از قسمت های مختلفی به صورت نشان داده شده در شکل تشکیل شده است.
۱- در مجموعه مربوط به سر (Headset)، از یک نوک گوشی  (Eartip) که وارد دو گوش می شود و یـک لـولـه گـوش (Eartube) که نوک گوشی به آن وصل شده است، تشکیل شده است.
۲- در مــجــمــــوعــــه مــــربــــوط بـــه قــفــســـه ســیــنـــه (Chestpiece)، از یــک دیــافــراگــم یـا تنظیـم پـذیـر (Tunable Diaphragm) ‌و یــک مـیـلــه اتـصــال مــانـنـد ساقه‌ (Stem) تشکیل شده است
۳- همچنین از یک لوله بدون درز  (tubing) برای اتصـال دو مجمـوعـه مـربـوط بـه سـر و قفسـه سینـه استفاده شده است.

11

نحوه انجام کار

 عملی که توسط گوشی انجام می شود به آن  auscultate یـا گـوش دادن مـی گـویـنـد و شـامـل کنترل صداهای داخلی بدن است که در مورد ریه و قلـب تـوسعـه یافته است. گوشی پزشکی سه قسمت عمده دارد. قسمت اول گوشی روی بدن فرد قرار می‌گیرد و دو طرفه است که یک طرف را دیافراگم و طرف دیگر را قسمت زنگوله‌ای یا بــل مــی‌نــامـنــد و ارتعـاشـات بـدن را تبـدیـل بـه ارتعاشات صوتی کرده و کمی تشدید می‌کند. سـپـس صـوت حـاصـل وارد لـولـه‌ یـا لـولـه‌هـای هـدایـت کـنـنده صدا شده و در نهایت از طریق گــوشـی‌هـای مـخـصـوصـی وارد گـوش پـزشـک می‌شود.

 کاربردها

 از گــوشــی هـای پـزشکـی مـی تـوان در مـواردی هـمـچــون اخـتــلالات مــادر زادی، بـیـمــاری هــای دریـچـه‌ای قـلـب و در آریـتـمـی هـای قلبی و … که صـداهـا و صـوت هـای خـاصـی بـه صـداهای قلبی اضـافه می‌شوند استفاده کرد. قسمت دیافراگمی گوشی (که سطح بیشتری دارد) به صورت معمول بـرای گـوش دادن صـداهـای مـخـتـلـف بـدن به کار می‌رود. قسمت زنگوله‌ای یا بل گوشی (که عملاً پـرده‌ای ندارد) فقط در مواردی به کار می‌رود که صدای آن اندام از بمی خاصی برخوردار است.

انواع استتوسکوپ

بسته به نوع استفاده، استتوسکوپ‌ها انواع متفاوتی خواهند داشت:
۱-    آکوستیک
۲-    الکترونیک

گوشی طبی آکوستیک

نمونه های آکوستیک گوشی های پزشکی متداول ترین و شناخته شده ترین نمونه های گوشی های پزشکی بوده و بر اساس انتقال صدای شنیده شده از قفسه ی سینه از طریق لوله ی تو خالی پر شده از هوا به سمت گوش شنونده عمل می کند. قسمت دیافراگم آن برای شنیدن صداهای با فرکانس بالا (مانند صداهای قلبی) است و قسمت بل آن برای شنیدن صداهایی با فرکانس پایین (مانند صداهای ریوی) مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع استتوسکوپ شامل دو نوع دوسر و یک سر می شود.
گوشی طبی جنین یکی از گوشی های آکوستیک می باشد که روی شکم مادر قرار گرفته و صدای قلب جنین را شناسایی کرده و شکلی شبیه شیپور دارد.

گوشی طبی الکترونیک

یکی از معایبی که می توان برای گوشی های آکوستیک در نظر گرفت تقویت ناچیز صداهای داخلی بدن می باشد. در مقایسه با گوشی های آکوستیک گوشی های الکترونیکی یک تفویت کننده پشت سر سنسور تشخیص صدا دارند و صداهای داخلی بدن را با وضوح و قدرت بیشتری به گوش شنونده می رسانند. معمولا این سنسورها از جنس پیزوالکتریک می باشند. اما مشکلی که معمولا در حین استفاده از این گوشی ها به وجود می آید ایجاد نویز و تداخل امواج بر روی این گیرنده بوده که برای حذف آن مجبور به استفاده از فیلترهایی می باشیم که در نتیجه بخشی از صدا حذف می شود. لذا این گوشی ها همچنان به اندازه ی نمونه های آکوستیک رایج نیستند.
مواردی که در هنگام خرید باید به آن توجه شود:
•    بهترین جنس برای سر فلزی گوشی، استیل است اما به طور شایع از آلومینیوم برای ساخت آن استفاده می شود.
•    بهترین ماده برای سخت دیافراگم، پلی اتیلن است.
•    سایز استاندارد سرگوشی ها برای بزرگسالان ۳۵ میلیمتر و برای کودکان ۲۵ میلیمتر است.
•    لوله های متصل به سر گوشی باید از جنس PVC (پلی وینیل کلراید) باشد.
•    قسمتی که در گوش قرار می گیرد، بهتر است فقط از جنس لاستیک نرم باشد.
•    در قسمت بل، هر چه مخروط این ناحیه عمیق تر باشد، کارایی دستگاه بالاتر است.
•    دسته آهنی متصل به لاستیک ها باید یک زاویه ۱۵ درجه با آن داشته باشند.

تاریخچه گوشی‌های پزشکی و سیر تکامل آن‌ها

در این قسمت می‌خواهیم به تاریخچه گوشی‌های پزشکی (استِتوسکوپ) بپردازیم و با مخترع گوشی پزشکی و سیر تکامل این گوشی ها به مرور زمان بیشتر آشنا شویم.

تاریخچه گوشی پزشکی

انسان از گذشته تا به حال تلاش‌های بسیاری در جهت پیشرفت در علوم مختلف از جمله پزشکی کرده است. اما پزشکی به علت حساسیت بالای آن و عدم دسترسی به فضای آزمایشگاهی مناسب برای رسیدن به نتیجه مطلوب، همیشه با دشواریهایی روبرو بوده است. پیش از اختراع گوشی پزشکی، بشر هیچ وسیله‌ای نداشت تا با آن بتواند صدای درون بدن را گوش بدهد و آناتومی و نوع صداهای اعضایی چون قلب را بهتر بشناسد.

مخترع گوشی پزشکی (استتوسکوپ)

جالب است بدانید گوشی پزشکی اولین بار ۱۸۶ سال پیش (۱۸۱۹میلادی) توسط یک پزشک فرانسوی به نام Rene Laennec اختراع شد. قبل از اختراع این گوشی پزشکی چوبی، پزشکان برای شنیدن صدای قلب از روش هایی نظیر ضربه زدن و شنیدن مستقیم استفاده می کردند به طوریکه گوش خود را مستقیما بر روی سینه بیمار قرار می دادند. دکتر رنه روزی برای ویزیت یک زن جوان رفت و وقتی میخواست به صدای قلب زن گوش دهد روش قرار دادن دست روی سینه بیمار و ضربه زدن به وی کمک چندانی نکرد و از طرفی  به سبب فرهنگی که در آن رشد کرده بود برای گذاشتن گوش خود بر روی سینه بیمار احساس شرم زدگی کرد. از طرفی دکتر رنه چندی پیش از اون اتفاق وقتی در حال قدم زدن در حیاط موزه لوور پاریس بود، دو کودک را مشاهده کرد که با استفاده از یک تکه چوب بلند و یک میخ، به یکدیگر علامت صوتی میدادند. کودک با قرار دادن گوش خود کنار یک سر چوب، صدای تقویت شده ای از خراشیده شدن میخ در سر دیگر چوب می شنید.

رنه در آن روز که تصمیم به ساخت وسیله ای برای شنیدن صدای قلب گرفته بود، به یاد بازی آن دو کودک و مشاهدات خود افتاد و از آن برای اختراع گوشی پزشکی الهام گرفت.

اولین استتوسکوپ در آن زمان، ظاهری شیپور مانند داشت وفقط یک دهانه برای قرار گرفتن روی گوش داشت و قسمتی که روی سینه بیمار قرار می گرفت، ابعاد بزرگی داشت.

جنس اولیه آن چوبی بوده و ظاهری کاملا متفاوت از ظاهر گوشی های پزشکی امروزی داشت. سخت و صلب بودن و عدم انعطاف کافی از مواردی بودند که دامنه استفاده از این گوشی های ابتدایی را محدود می کردند.

اولین گوشی پزشکی ساخته رنه لانک

تکامل گوشی پزشکی

در سال های ۱۸۴۳تا ۱۸۵۵ تغییراتی در گوشی پزشکی ایجاد شد از جمله  لوله آن قابل انعطاف شد و دو مجرا برای قرارگرفتن روی هر دو گوش برای آن ساخته شد. با این تغییر، میزان صداهای دریافتی بیشتر شده و معاینات شکلی دقیق تر به خود گرفتند. پس از این طراحی کاربردی، باقی افراد تلاش کردند تا نواقص این مدل را برطرف کنند.

گوشی پزشکی اولیه با دو گوشی برای سمع صدا

تا سال ۱۹۶۰ تغییرات زیادی در گوشی های پزشکی ایجاد نشد تا این که دکتر لیتمن (پژوهشگر قلب)، استاد دانشگاه هاروارد، گوشی پزشکی‌ای ساخت که ویژگی های آکوستیک خوبی داشت.

دکتر لیتمن ویژگی های یک گوشی پزشکی ایده آل را اینگونه تعریف کرد:

گوشی پزشکی بهتر است دو قسمت داشته باشد، یک قسمت (bell) برای شنیدن اصوات بم و قسمت دیگر دارای دیافراگم پلاستیکی برای فیلتر کردن اصوات بم است. تیوب گوشی باید سخت و تا حد امکان کوتاه باشد. همچنین گوشی طبی باید طوری باشد که بتوان راحت با آن کار کرد.

نام لیتمن امروزه در این صنعت بسیار پرآوازه است و همچنان گوشی‌های لیتمن مشهورترین مارک بازار گوشی ها هستند و به همین اندازه محبوب و پرفروش هستند.

گوشی پزشکی آکوستیک

گوشی‌های پزشکی دیجیتال

این پیشرفت ها تا به امروز ادامه داشته و تغییرات بسیاری در جزییات آن انجام گرفته است اما ساختار اولیه و پایه ای آن، آنچنان دستخوش تغییر نشده است. تا جایی که امروزه گوشی های پزشکی موسوم به گوشی پزشکی دیجیتال (الکترونیک) در بازار وجود دارند، دراین گوشی های دیجیتال کیفیت و وضوح صدا بهتر است و امکان ذخیره صدا و نمودار قلب، مقایسه و تحلیل آن با اطلاعاتی که قبلا بارگذاری شده را دارد.

گوشی پزشکی دیجیتال

و در آخر شاید تمام این پیشرفت‌ها را مدیون اولین گام‌های اساسی باشیم که دکتر لیتمن در این عرصه برداشت، درست مانند گام های هنری فورد در صنعت خودروسازی که موجب شد ما امروزه شاهد محصولات کمپانی‌هایی چون تسلا باشیم.

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بله
تقریبا
خیر

داریوش طاهری

اولیــــــن نیستیــم ولی امیـــــد اســــت بهتـــرین باشیـــــم...! خدایــــــــــا نام و آوازه مـــن را چنان در حافظه‌ها تثبیت کن که آلزایمـــــــــــــر نیز توان به یغما بردن آن را نداشته باشد...!

‫۱۴ دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا