سؤالات امتحان نهایی درس علوم و فنون ادبی رشته معارف دی 1400

«باسمه تعالی»

الف) تاریخ ادبیات: (۲ نمره)

1- عبارت «او از پیشگامان نثر جدید فارسی است، او در نثر ساده و عامیانه، نقش مؤثری داشت. «امثال و حکم» یکی از آثار اوست.»، چه کسی را معرفی می‌کند؟ (0/25)

1- علامه علی اکبر دهخدا (ص ۲۱-۲۰) (0/25)

2- در سال‌های مشروطه، ………………………………………………………….. مجله «بهار» را که نشریه‌ای ادبی محسوب می‌شد، منتشر کرد. (0/25)

الف) سیداشرف الدین گیلانی

ب) ملک الشعرا محمد تقی بهار

ج) میرزا یوسف خان اعتصامی آشتیانی

د) میرزا محمدصادق امیری فراهانی

2- ج یا میرزا یوسف خان اعتصامی آشتیانی (ص ۱۸) (0/25)

3- کتاب «دستور زبان عشق» اثر کیست؟ (0/25)

3- قیصر امین پور (ص ۷۷) 0/25

4- واژه مناسب را از داخل كمانک انتخاب کنید. (0/5)

الف) در قصیده به سبک ناصرخسرو به روانی و لطافت سعدی شعر می‌سراید. اوج سخنش در قطعات اوست. برخی از اشعار او به صورت مناظره میان دو انسان، جاندار یا شیء است. (پروین اعتصامی – میرزاده عشقی)

ب) در داستان نویسی دهه شصت، اغلب نویسندگان موفق (نسل جوان – پیش کسوتان) هستند.

4- الف) پروین اعتصامی (0/25) (ص ۷۰) ب) پیش کسوتان (0/25) (ص ۷۸)

5- کدام یک از جملات زیر درست نیست؟ (0/25)

الف) اولین کنگره نویسندگان و شاعران ایران در تیرماه ۱۳۲۵ تشکیل شد و نیما در آنجا شعر «آی آدم ها» را خواند.

ب) تصرف نیما در ماهیت شعر معاصر و ارائه ماهیتی کهن از آن، به تغییر در قالب و ویژگی‌های شاعران قدیم انجامید.

5- ب یا تصرف نیما در ماهیت شعر معاصر و ارائه ماهیتی کهن از آن، به تغییر در قالب و ویژگی‌های سخن شاعران قدیم انجامید. (ص 69) (0/25)

6- نام یکی از آثار هر یک از شخصیت‌های زیر را بنویسید. (0/5)

الف) سیمین دانشور

ب) سیدعلی موسوی گرمارودی ب)

6- الف) آتش خاموش، شهری چون بهشت، سووشون یا هر اثر درست دیگر (یک مورد 0/25) (ص ۷۵-۷۶)

ب) صدای سبز، خواب ارغوانی، برآشفتن گیسوی تاک، گوشواره عرش یا هر اثر درست دیگر (یک مورد 0/25) (ص ۷۸-۷۷)

سبک شناسی: (۲ نمره)

7- کاربرد کدام یک از کلمات زیر، بیانگر توجه به «واژگان کهن» در سطح زبانی شعر عصر بیداری است؟ (0/25)

الف) وصال

ب) گلخن

ج) رنگین

د) آزادی

7- ب یا گلخن (ص 43) (0/25)

8- هر یک از جملات زیر، مربوط به کدام یک از ویژگی‌های زبانی – ادبی – فکری است؟ (1 نمره)

الف) دشمنی با استعمار و استبداد، در نثر روزنامه ای عصر بیداری بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

ب) در دوره معاصر، گرایش به نماد در تصاویر شعری بیشتر می‌شود.

ج) با انقلاب اسلامی و وقوع جنگ تحمیلی، بسیاری از واژه‌های مربوط به فرهنگ ایثار و شهادت و مبارزه و مقاومت وارد زبان داستان این دوره شد.

د) گرایش به خیال بندی، شعر برخی شاعران دوره انقلاب اسلامی را گاه به شعر بیدل و صائب نزدیک کرده است.

8- الف) فکری (0/25) (ص 46) ب) ادبی (0/25) (ص ۹۷) ج) زبانی (0/25) (ص ۱۰۱) د) ادبی (0/25) (ص ۹۹)

9- کدام یک از موارد ستون «ب» به جملات ستون «الف» مربوط است؟ (یک مورد در ستون «ب» اضافی است) (0/75)

گروه الف گروه ب

۱) در شعر ادبیات معاصر، انتخاب وزن، متناسب با لحن……………………… گفتار و زبان شعر است. مصنوع

۲) گونه‌های نثر فنی و …………………. در نثر ادبیات دوره معاصر جایگاهی ندارد. بینابین

۳) در نثر دوره انقلاب اسلامی ، زبان داستان ها به ویژه در زمان جنگ بیشتر …… است. عامیانه

طبیعی

۱) طبیعی (0/25) (ص ۹۷) ۲) مصنوع (0/25) (ص ۹۸) ۳) عامیانه (0/25) (ص ۱۰۰)

ج) موسیقی شعر: (۶ نمره)

10- کدام یک از ابیات زیر، دو برش آوایی ندارد؟ (با دو وزن خوانده نمی‌شود؟) (0/25)

الف) از کرده خویشتن پشیمانم *** جز توبه ره دگر نمی دانم

ب) درد عشقی کشیده ام که مپرس زهر *** هجری چشیده ام که مپرس

10- ب یا درد عشقی کشیده ام که مپرس / زهر هجری چشیده ام که مپرس (صص ۲۲ و ۲۵ و ۲۶) (0/25)

11- برای هر یک از ابیات زیر، یکی از وزن‌های داخل كمانک را انتخاب کنید. (0/75)

ناهمسان – همسان دو لختی – همسان تک لختی)

الف) پیش از من و تو بسیار بودند و نقش بستند / دیوار زندگی را زین گونه یادگاران

ب) در غم ما روزها بی گاه شد / روزها با سوزها همراه شد

ج) ماه فروماند از جمال محمد اسرو نباشد به اعتدال محمد

11- الف) همسان دولختی (0/25) ب) همسان تک لختی (0/25) ج) ناهمسان (0/25) (ص 24)

12- در بیت «پیش کمان ابرویش لابه همی‌کنم ولی / گوش کشیده است از آن گوش به من نمی‌کند»: (1نمره)

الف) شاعر در هجای هفتم مصراع اول بیت، از کدام اختیار «زبانی» استفاده کرده است؟

ب) وزن این بیت چیست؟

12- الف) تغییر کمیت مصوت یا کوتاه تلفظ کردن مصوت بلند (0/5)

ب) مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (0/5) (ص ۵۳)

13- در کدام بیت اختیار «وزنی» به کار رفته است؟ (0/5)

الف) به صد جان ارزد آن رغبت که جانان / نخواهم گوید و خواهد به صد جان

ب) سرو را مانی ولیکن سرو را رفتار نه / ماه را مانی ولیکن ماه را گفتار نیست

ج) همه کارم ز خودکامی به بدنامی‌کشید آخر / نهان کی ماند آن رازی کز او سازند محفل ها

13- ب یا سرو را مانی ولیکن سرو را رفتار نه / ماه را مانی ولیکن ماه را گفتار نیست (صص ۸۳ و ۵۱-۵۰) (0/5)

14- نام بحر کدام یک از ابیات زیر «رجز مربع سالم» است؟ (0/5)

الف) دریای هستی دم به دم / در چرخ و تاب و پیچ و خم

ب) ای خوش منادی‌های تو، در باغ شادی‌های تو / بر جای نان شادی خورد، جانی که شد مهمان تو

14- الف یا دریای هستی دم به دم / در چرخ و تاب و پیچ و خم (ص ۱۰۸) (0/5)

15- در شعر زیر، وزن مصراع مشخص شده را بنویسید. (0/5)

«می‌تراود مهتاب / می درخشد شب تاب / نیست یک دم شکند خواب به چشم کس و لیک / غم این خفته چند خواب در چشم ترم می‌شکند.»

15- فعلاتن فعلن (ص ۱۰۵) (0/5)

16- با توجه به بیت « می‌کوش به هر ورق که خوانی / كان دانش را تمام دانی» به پرسش ها پاسخ دهید.

الف) بیت را تقطيع هجایی کنید. (2/5)

ب) نشانه‌های هجایی آن را بگذارید.

ج) کدام اختیار وزنی در بیت به کار رفته است؟

د) وزن بیت چیست؟

الف) تقطيع هجایی می کو ش ب هَر وَ رَق کِ خا نی

ب) نشانه‌های هجایی – – U U – U – U – –

الف) تقطيع هجایی کان دا نِش را تَ ما م دا نی

ب) نشانه‌های هجایی – – U U – U – U – –

الف) تقطيع هجایی (0/75) ب) نشانه‌های هجایی (0/75)

ج) ابدال 0/25 د) مستفعل فاعلات فع لن یا مفعول مفاعلن فعولن (0/75) (ص ۸۵)

د) زیبایی شناسی: (۶ نمره)

17- در هر یک از بیت‌های گروه «الف» کدام آرایه ادبی گروه «ب» به کار رفته است؟ (در ستون «ب» یک مورد اضافی است.) (1/25)

گروه الف گروه ب

۱) گر چه گاهی شهابی / مشق‌های شب آسمان را / زود خط می زد و محو می‌شد/ باز در آن

هوای مه آلود/ پاک کن هایی از ابر تیره | خط خورشید را پاک می‌کرد

۲) گوش ترمی‌کو کز ما نظر نپوشد / دست غریق یعنی فریاد بی صداییم

۳) دلم گرفته از این روزها دلم تنگ است / میان ما و رسیدن هزار فرسنگ است

۴) سپهبد پرستنده را گفت گرم / سخن‌های شیرین به آوای نرم

۵) خیز تا خاطر بدان ترک سمرقندی دهیم / کز نسیمش «بوی جوی مولیان آید همی» متناقض نما

تضمین

حس آمیزی

مراعات نظیر

اغراق

اسلوب معادله

17- ۱- مراعات نظیر (0/25) (ص ۳۱) ۲- متناقض نما (پارادوکس) (0/25) (ص 61) ۳- اغراق (0/25) (ص ۸۹) 4- حس آمیزی (0/25) (ص ۱۱۳) ۵- تضمین (0/25) (ص ۳۳)

18- در بیت زیر، یک «لف» و یک «نشر» مربوط به آن را بنویسید. (0/5)

روی و چشمی دارم اندر مهر او / کاین گهر می ریزد آن زر می زند»

18- روی ( لف) (0/25) زر می زند (نشر) (0/25 یا چشم (لف) (0/25) گهر می ریزد (نشر)

(0/25) (ص 59)

19- بیت زیر، به چه موضوعی «تلميح» دارد؟ (0/5)

«یارب این آتش که بر جان من است / سرد کن زان سان که کردی بر خلیل»

19- به داستان حضرت ابراهیم (ع) و گلستان شدن آتش (ص ۳۲) (0/5)

20- با توجه به شعر و نثر زیر، تفاوت آرایه‌های «تضاد» و «متناقض نما» را بنویسید. (0/5)

الف) عصر جدید / عصری که هیچ اصلی / جز اصل احتمال، یقینی نیست.

ب) زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار.

20- «تضاد» آوردن دو امر متضاد است، بدون آنکه متناقض هم باشند، اما در متناقض نما، تضاد در یک امر است؛ نه دو امر (یا ذكر مفاهیم مشابه) (صص 61-60-59) (0/5)

21- با توجه به بیت «گر هزار است بلبل این باغ / همه را نغمه و ترانه یکی است» به پرسش ها پاسخ دهید:

الف) در کدام واژه، آرایه ایهام تناسب» به کار رفته است؟ (1نمره)

ب) معانی مختلف این واژه را بنویسید.

ج) این واژه ، با کدام یک از واژه‌های بیت، تناسب دارد؟ (یک مورد)

21- الف) هزار (0/25) ب) عدد هزار (25/0)، بلبل (0/25) ج) بلبل، باغ، نغمه ، ترانه (ذکر یک مورد کافی است) (0/25) (ص ۹۱)

22- برای هر یک از ابیات زیر، آرایه مناسب را از داخل کمانک انتخاب کنید. (1نمره)

الف) به سرو گفت کسی میوه ای نمی آری؟ / جواب داد که آزادگان تهی دستند (لف و نشر – حسن تعلیل) ب) چشم عاشق نتوان دوخت که معشوق نبیند / پای بلبل نتوان بست که بر گل نسراید (اسلوب معادله – تضمین)

ج) چو رامین گه گهی بنواختی چنگ از شادی بر سر آب آمدی سنگ (حس آمیزی – اغراق)

د) عهد کردی که کشی فرصت خود را روزی | فرصت ار یافتی، آن عهد فراموش نکن (متناقض نما- ایهام)

22- الف) حسن تعلیل (0/25) (ص ۱۱۲)

ب) اسلوب معادله (0/25) (ص ۱۱۵)

ج) اغراق (0/25) (ص ۸۹)

د) ایهام (0/25) (ص ۹۰)

23- با ذکر یک دلیل ثابت کنید در بیت زیر، آرایه «اسلوب معادله » به کار رفته است. (0/5)

سعدی از سرزنش خلق نترسد، هیهات / غرقه در نیل چه اندیشه کند باران را »

23- هر یک از دو مصراع استقلال نحوی و معنایی دارند و مصراع دوم با مفهومی محسوس در حکم مصداق و تأییدی برای مصراع اول است. شاعر بر پایه تشبیه بین دو مصراع ارتباط معنایی برقرار کرده است. (ذکر یک دلیل کافی است) (0/5) (صص 114 و ۱۱۵)

24- در شعر زیر: (0/75)

«رود می‌نالد جغد می خواند / غم بیاویخته با رنگ غروب / می‌تراود ز لبم قصته سرد/ دلم افسرده در این تنگ غروب»

الف) آرایه قسمت مشخص شده چه نام دارد؟

ب) چگونه به وجود این آرایه، پی برده اید؟

24- الف) حس آمیزی (0/25) ب) زیرا شاعر دو حس شنوایی و لامسه را با هم آمیخته است. (0/5) (ص ۱۱4)

هـ) نقد و تحلیل نظم و نثر: (۴ نمره )

25- به پرسش‌های مربوط به سروده زیر از «نیما یوشیج» پاسخ دهید . (0/75)

«در شب تیره دیوانه ای کاو/ دل به رنگی گریزان سپرده / در دره سرد و خلوت نشسته/ همچو ساقه گیاهی فسرده می‌کند داستانی غم آور…»

الف) قالب این شعر چیست؟

ب) دو ویژگی این شعر را بنویسید.

25- الف) نو یا نیمایی (0/25) ب) تغییر در آوردن جایگاه قافیه و کوتاهی و بلندی مصراع ها، نگاه نو و نگرش عاطفی به واقعیات ملموس – سیر آزاد تخیل – نزدیکی به ادبیات نمایشی از ویژگی‌های این شعر نیما است. (ذکر دو مورد کافی است.) (0/5) (ص ۷۱)

26- بیت زیر از «عارف قزوینی» بیانگر چه مضمونی از شعر این شاعر دوره بازگشت و بیداری است؟ (0/5)

«از خون جوانان وطن لاله دمیده / از ماتم سرو قدشان سرو خمیده»

26- سوز و شور شاعر نسبت به وطن، و نشان دادن دردمندی و عشق او به میهن و جوانان (ص ۱۷) (0/5)

۲۷ شعر انتقادی «ای قلم» که با بیت زیر آغاز می‌شود، سروده کدام یک از شاعران زیر است؟ (0/25)

«غلغلی انداختی در شهر تهران ای قلم / خوش حمایت می‌کنی از شرع قرآن ای قلم»

الف) سیداشرف الدین گیلانی

ب) فرخی یزدی

ج) ادیب الممالک فراهانی

د) ایرج میرزا

27- الف یا سیداشرف الدین گیلانی (نسیم شمال) (ص 16) (0/25)

28- سه مورد از درون مایه‌های «نثر» دوره بیداری را بنویسید. (0/75)

28- آزادی، وطن، قانون، تعلیم و تربیت جدید، توجه به مردم، دانش ها و فنون نوین (ذکر سه مورد هر کدام 0/25) (صص 46-45-44)

29- متن زیر از «سیدمحمدعلی جمال زاده» است، دو مورد از ویژگی‌های آن را بنویسید. (0/5)

گفت: «خوب دستگیرم شد. خاطر جمع باشید که از عهده برخواهم آمد» چندین بار درسش را تکرار کردم تا از بر شد، بعد برای تبدیل لباس و آراستن سر و وضع او را به اتاق دیگر فرستادم.»

29- ۱) بسیاری از واژه ها، کنایات و اصطلاحات عامیانه در آن به کار رفته است. ۲) نثر داستانی تحت تاثیر زبان گفتار و محاوره است. 3) کوتاهی جملات و کاربرد افعال فراوان در متن دیده می‌شود. 4) در این متن گونه‌های نثر فنی و مصنوع جایگاهی ندارند (ذکر در مورد کافی است. هر کدام (0/25) به موارد صحیح دیگر نمره تعلق می‌گیرد) (ص ۹۸)

30- با توجه به شعر زیر که سرودۀ «مهدی اخوان ثالث» است، به پرسش ها پاسخ دهید: (0/75)

«سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت / سرها در گریبان است کسی سر برنیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را نگه جز پیش پا را دید نتواند که ره تاریک و لغزان است و گر دست محبت سوی کس یازی به اکراه آورد دست از بغل بیرون / که سرما سخت سوزان است»

الف) دو ویژگی شعر «اخوان» را بنویسید.

ب) یک اثر از این شاعر نام ببرید.

30- الف) بیان روایی و داستانی، حماسی بودن زبان، کهن گرایی، به کار گیری ترکیبات زیبا و خوش آهنگ، کاربردهای نحوی سبک خراسانی، شعر اجتماعی، انعکاس حوادث زندگی مردم در شعر. هر مورد (0/25) (ذکر دو مورد کافی است.) ب) آخر شاهنامه، زمستان، از این اوستا یا هر اثر درست دیگر. (0/25) (ذکر یک مورد کافی است) (ص ۷۲)

31- در ابیات زیر، دو آرایه مشترک بیابید. (0/5)

1) «بی مهر ژخت روز مرا نور نمانده است / وز عمر مرا جز شب دیجور نمانده است»

۲) چون جام شفق موج زند خون به دل من / با این همه دور از تو مرا چهره زردی است»

ایهام، تشبیه (به هر آرایه مشترک دیگر هم نمره تعلق می‌گیرد.) هر کدام (0/25) (صص ۸۹ و ۹۰)

فرجامتان نیک باد