پیامدهای قطعی اینترنت در زندگی انسان؛ از انقلاب ارتباطات تا آینده تمدن دیجیتال
این متن را در حالی مینویسم که تا همین امروز، بیش از ۵۰۰۰ نوشتهی وبسایت آیندهنگاران مغز بهواسطهی قطعی اینترنت و اختلالهای پیدرپی، در وضعیت noindex قرار گرفتهاند؛ یعنی هزاران ساعت تلاش، هزاران واژهی علمی و فرهنگی، و سالها زحمت، ناگهان از چشم جهان پنهان شدهاند.
یعنی نوشتههایی که میتوانستند دیده شوند، خوانده شوند، اثر بگذارند، و شاید چراغی در ذهن انسانی روشن کنند، اکنون پشت دیواری نامرئی گرفتار ماندهاند.
این تجربه، فقط یک مشکل فنی نیست؛ این یک نشانه است. نشانهای از اینکه اینترنت دیگر یک ابزار ساده نیست که بودن یا نبودنش تفاوتی جز راحتی ایجاد کند.
قطعی اینترنت، فقط قطع شدن چند سایت نیست.
قطعی اینترنت، قطع شدن جریان زندگی مدرن است.
قطع شدن نفسِ ارتباط است.
خاموش شدن صدای دانایی است.
و درست در همین نقطه است که انسان میفهمد اینترنت یک تجمل نیست، یک سرگرمی نیست، حتی یک فناوری صرف نیست؛ بلکه همانگونه که اندیشمندان گفتهاند:
اینترنت، میدان اصلی دهکده جهانی فرداست.
اینترنت، ستون فقرات جهان مدرن است.
اینترنت، تمدن جدید بشر است.
وقتی اینترنت قطع میشود، فقط اتصال ما به شبکه از بین نمیرود؛
اتصال ما به آینده قطع میشود.
و اکنون، با همین تجربهی تلخ و واقعی، میخواهم از پیامدهای قطعی اینترنت سخن بگویم؛
پیامدهایی که دیگر نظریه نیستند، بلکه حقیقت زندگی امروز ما هستند…
اما یک نکته را صریح بگویم: اینترنت فقط یک ابزار نیست که زندگی را راحتتر کند؛ اینترنت خودِ زندگیِ جدید است.
و اگر بخواهیم پیامدهای قطعی اینترنت را بفهمیم، باید آن را نه در سطح تکنولوژی، بلکه در سطح تمدن تحلیل کنیم.
اینترنت، میدان اصلی تمدن آینده است
وقتی بیل گیتس میگوید:
“The Internet is becoming the town square for the global village of tomorrow.”
او تنها از یک فناوری حرف نمیزند؛ او از یک حقیقت تمدنی سخن میگوید.
در گذشته، میدان شهر جایی بود که مردم همدیگر را میدیدند، خبر میشنیدند، فکر میکردند، اعتراض میکردند، دوست میشدند و جامعه شکل میگرفت.
امروز اما آن میدان، دیگر سنگفرش و بازار ندارد.
آن میدان، اینترنت است.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
جهانِ اجتماعی انسان از جغرافیا جدا شده است.
دیگر برای حضور در یک جامعه، لازم نیست در یک شهر باشید.
شما میتوانید در اتاق کوچک خود، در قلب شبکهای زندگی کنید که کل جهان را دربر میگیرد.
این یعنی اینترنت، انسان را وارد عصر تازهای کرده است:
عصر زیستن در دهکده جهانی.
اینترنت، قدرتی همسنگ برق است؛ اما پیچیدهتر
اریک اشمیت جملهای حیرتانگیز دارد:
“The Internet is the first thing that humanity has built that humanity doesn’t understand.”
اینترنت شبیه برق است، اما از برق پیچیدهتر.
برق یک نیروست، اما اینترنت یک نیرو + یک ذهن جمعی است.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
انسان چیزی ساخته که از کنترل کاملش بیرون است.
اینترنت مانند یک موجود زنده رشد میکند، تغییر میکند، فرهنگ تولید میکند، سیاست را جابهجا میکند و حتی اقتصاد را بازتعریف میکند.
ما وارد جهانی شدهایم که در آن:
یک پیام میتواند انقلاب بسازد
یک شایعه میتواند یک ملت را بلرزاند
یک کلیک میتواند سرنوشت اقتصادی یک انسان را تغییر دهد
اینترنت یعنی:
قدرت بیسابقه، در کنار پیچیدگی بیسابقه.
اینترنت، ابزار آزادی و آگاهی است
استوارت برند گفت:
“Information wants to be free.”
این جمله کوتاه، مانند یک قانون تاریخی است.
در گذشته، اطلاعات در انحصار بود:
حکومتها
رسانههای بزرگ
دانشگاهها
کتابخانههای محدود
اما اینترنت آمد و دیوارها را شکست.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
آگاهی دیگر قابل زندانی کردن نیست.
امروز یک نوجوان در دورافتادهترین نقطه جهان میتواند همان دانشی را بخواند که استادان دانشگاههای بزرگ میخوانند.
اینترنت یعنی:
دموکراتیزه شدن دانش.
اما این آزادی یک تیغ دو لبه است.
چون همانطور که حقیقت آزاد میشود، دروغ هم آزاد میشود.
همانطور که علم منتشر میشود، شایعه هم منتشر میشود.
پس پیامد دیگر اینترنت این است:
انسان باید سواد رسانهای داشته باشد، وگرنه غرق میشود.
اینترنت، جهان را به هم وصل کرده است
باراک اوباما گفت:
“The Internet is not a luxury, it is a necessity.”
اینترنت دیگر تفریح نیست.
اینترنت دیگر انتخاب نیست.
اینترنت مانند آب و برق، زیرساخت زندگی است.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
جامعه بدون اینترنت فلج میشود.
اقتصاد بدون اینترنت سقوط میکند.
آموزش بدون اینترنت ناقص میشود.
ارتباط بدون اینترنت کند و محدود میشود.
اینترنت یعنی:
بانکداری
پزشکی دیجیتال
آموزش آنلاین
کار از راه دور
شبکههای اجتماعی
تجارت جهانی
و این یعنی انسان وارد مرحلهای شده که:
زندگی دوم او در اینترنت جریان دارد.
اینترنت، تمدن جدید بشر است
جان اسکالی گفت:
“The Internet is the most important invention since the printing press.”
چاپ، جهان را تغییر داد.
اما اینترنت، جهان را دوباره متولد کرد.
چاپ، اطلاعات را تکثیر کرد.
اینترنت، اطلاعات را زنده کرد.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
فرهنگ بشر وارد مرحله دیجیتال شده است.
امروز:
کتاب دیجیتال است
موسیقی دیجیتال است
خاطره دیجیتال است
دوستی دیجیتال است
حتی عشق دیجیتال است
و این یعنی:
انسان در حال تبدیل شدن به موجودی دو زیست است:
نیمی در جهان واقعی، نیمی در جهان مجازی.
اینترنت، زندگی دوم انسان است
این جمله شما بسیار دقیق است:
امروز انسان فقط در شهر و خانه زندگی نمیکند؛
در اینترنت هم زندگی میکند.
این یک استعاره نیست؛ این واقعیت است.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
هویت انسان دیجیتال شده است.
انسان امروز دو چهره دارد:
چهرهای که در خیابان دیده میشود
چهرهای که در شبکهها ساخته میشود
گاهی انسان در اینترنت، خودش را بهتر پیدا میکند.
گاهی هم خودش را گم میکند.
اینترنت میتواند:
فرصت رشد باشد
یا میدان فرسایش روانی
پس پیامد مهم اینترنت این است:
اینترنت هم درمان است، هم بیماری؛ بستگی دارد چگونه استفاده شود.
اینترنت، ستون فقرات جهان مدرن است
این جمله حکیمانه است:
اینترنت فقط یک فناوری نیست؛
اینترنت، ستون فقرات جهان مدرن است.
اگر ستون فقرات نباشد، بدن فرو میریزد.
اگر اینترنت نباشد، جهان مدرن فرو میریزد.
پیامد قطعی اینترنت این است که:
قدرت آینده، در اختیار کسانی است که شبکه را میفهمند.
در قرن بیستم، قدرت دست صاحبان نفت بود.
در قرن بیستویکم، قدرت دست صاحبان داده است.
اینترنت یعنی:
داده = قدرت
و این یعنی جهان وارد عصر تازهای شده است:
عصر اطلاعات، عصر الگوریتم، عصر هوش مصنوعی.
اینترنت سرنوشت بشر را تغییر داده است
اگر بخواهیم همه چیز را در یک جمله خلاصه کنیم:
اینترنت، جهان را از نو نوشته است.
پیامدهای قطعی اینترنت عبارتاند از:
مرزهای جغرافیا شکسته شد
دانش آزاد شد
اقتصاد جهانی شد
هویت دیجیتال شد
قدرت از دولتها به شبکهها منتقل شد
انسان وارد زندگی دوم شد
تمدن وارد عصر داده و هوش شد
اینترنت نه فقط یک اختراع، بلکه یک نقطه عطف تاریخی است.
و شاید بهترین جمله پایانی این باشد:
اینترنت، آینهای است که بشر در آن هم عظمت خود را میبیند، هم خطر سقوط خود را.
اینترنت آینده است؛ اما آیندهای که مسئولیت میطلبد.
اینترنت، جهان را دوباره تعریف کرده است
اگر روزی انسان با کشف آتش وارد عصر تازهای شد،
اگر با اختراع چرخ تمدن را شتاب داد،
اگر با چاپ، اندیشه را جاودانه کرد،
امروز با اینترنت، وارد مرحلهای شده است که دیگر فقط ابزار نمیسازد؛
بلکه جهان تازهای برای زیستن خلق میکند.
اینترنت، فقط شبکهای از کابلها و امواج نیست.
اینترنت، شبکهای از زندگیهاست.
شبکهای از ذهنها، آرزوها، قدرتها، داناییها و حتی تنهاییها.
و پیامد قطعی اینترنت این است:
هیچ چیز دیگر مثل گذشته نخواهد بود.
۱. پیامد قطعی اینترنت در عرصه ارتباطات: پایان فاصلهها
در گذشته، فاصله یعنی جدایی.
یعنی اگر کسی آنسوی جهان بود، گویی در جهانی دیگر زندگی میکرد.
اما اینترنت آمد و فاصله را شکست.
امروز انسان میتواند:
در یک لحظه پیام بفرستد
در یک لحظه تصویر ببیند
در یک لحظه صدای عزیزش را بشنود
پیامد قطعی اینترنت این است:
انسان به موجودی همزمان تبدیل شده است.
زمان و مکان فشرده شدهاند.
دنیا کوچک شده است.
و بشر وارد عصر تازهای شده:
عصر حضور دائمی.
اما این حضور دائمی، یک پیامد دیگر هم دارد:
انسان دیگر هیچگاه کاملاً تنها نیست…
و هیچگاه کاملاً آرام هم نیست.
۲. پیامد قطعی اینترنت در عرصه دانش: انفجار آگاهی
اینترنت بزرگترین کتابخانه تاریخ است.
کتابخانهای که هرگز بسته نمیشود.
امروز کودک میتواند همان چیزی را یاد بگیرد که استاد دانشگاه میآموزد.
این یعنی دانش، دیگر انحصاری نیست.
پیامد قطعی اینترنت این است:
آموزش جهانی شده است.
دیگر علم پشت دیوار دانشگاهها زندانی نیست.
دیگر دانایی فقط برای طبقه خاص نیست.
اما پیامد دوم این انفجار دانایی چیست؟
حقیقت در کنار دروغ رشد میکند.
پس اینترنت، جهان را وارد عصر تازهای کرده است:
عصر سواد رسانهای.
انسان اگر نتواند تشخیص دهد،
در دریای اطلاعات غرق میشود.
۳. پیامد قطعی اینترنت در اقتصاد: تولد اقتصاد دیجیتال
در گذشته ثروت یعنی زمین، کارخانه، طلا.
اما امروز ثروت یعنی:
داده
پلتفرم
شبکه
توجه انسانها
اقتصاد جهان وارد مرحلهای شده که به آن میگویند:
Digital Economy (اقتصاد دیجیتال)
امروز یک نوجوان میتواند از اتاق کوچک خود کسبوکار جهانی بسازد.
یک فروشگاه اینترنتی میتواند از یک مغازه بزرگتر شود.
پیامد قطعی اینترنت این است:
مرزهای اقتصاد فرو ریختهاند.
اما این تحول، یک پیامد دیگر هم دارد:
رقابت بیرحمانهتر شده است.
بازار سریعتر شده است.
و جهان وارد عصر تازهای شده:
عصر سرعت و تغییر مداوم.
۴. پیامد قطعی اینترنت در سیاست: قدرت از بالا به شبکه منتقل شد
در گذشته، سیاست در دست دولتها بود.
رسانهها محدود بودند.
صداها خاموش میشدند.
اما اینترنت آمد و معادله را شکست.
امروز یک هشتگ میتواند تاریخ بسازد.
یک ویدئو میتواند حکومتها را بلرزاند.
پیامد قطعی اینترنت این است:
قدرت افقی شده است.
قدرت دیگر فقط در کاخها نیست؛
در گوشیهای مردم است.
اما اینجا نیز اینترنت دو چهره دارد:
هم ابزار آزادی است،
هم ابزار کنترل.
پس جهان وارد عصر تازهای شده:
عصر نبرد اطلاعاتی.
۵. پیامد قطعی اینترنت در فرهنگ: تولد فرهنگ جهانی
فرهنگها پیشتر جدا بودند.
هر ملت در روایت خود زندگی میکرد.
اما امروز اینترنت فرهنگها را به هم آمیخته است.
موسیقی، فیلم، سبک زندگی، زبان، مد، حتی شوخیها جهانی شدهاند.
پیامد قطعی اینترنت این است:
فرهنگ بشر در حال همپیوندی است.
اما این همپیوندی، خطر هم دارد:
هویتهای محلی ممکن است فرسوده شوند.
فرهنگها ممکن است یکسان شوند.
پس اینترنت هم پلی است برای فهم متقابل،
هم طوفانی برای از بین رفتن تفاوتها.
۶. پیامد قطعی اینترنت در روان انسان: ذهن همیشه بیدار
اینترنت فقط بیرون از انسان نیست؛
درون انسان را هم تغییر داده است.
ذهن بشر امروز دائماً در معرض:
پیام
خبر
اعلان
مقایسه
هیجان
اضطراب
پیامد قطعی اینترنت این است:
ذهن انسان بیوقفه تحریک میشود.
تمرکز کم میشود.
حوصله کوتاه میشود.
و انسان وارد عصر تازهای شده:
عصر توجهِ ربودهشده.
اما اینترنت میتواند درمان هم باشد:
حمایت روانی
آموزش سلامت
ارتباط انسانی
آگاهیبخشی
پس اینترنت همانقدر که خطر است، فرصت هم هست.
۷. پیامد قطعی اینترنت در هویت: انسان دیجیتال شد
امروز انسان فقط یک نام و چهره در جهان واقعی نیست.
او یک پروفایل است.
یک ردپا است.
یک حضور مجازی است.
پیامد قطعی اینترنت این است:
هویت انسان دوپاره شده است.
گاهی انسان در اینترنت خودِ واقعیاش را پیدا میکند.
گاهی هم در نقابها گم میشود.
و این یعنی بشر وارد مرحلهای شده:
عصر بازتعریف خود.
۸. پیامد قطعی اینترنت در آینده بشر: عصر هوش مصنوعی و داده
اینترنت بستر اصلی عصر جدید است:
AI (هوش مصنوعی)
Big Data (کلانداده)
Algorithms (الگوریتمها)
آینده جهان نه با نفت، بلکه با داده ساخته میشود.
پیامد قطعی اینترنت این است:
تمدن بشر وارد عصر تصمیمگیری الگوریتمی شده است.
اما سؤال بزرگ این است:
آیا انسان الگوریتم را کنترل میکند؟
یا الگوریتم انسان را؟
اینترنت آینده است…
اما آیندهای که مسئولیت میطلبد.
نتیجه نهایی: اینترنت سرنوشت انسان است
اینترنت فقط یک فناوری نیست.
اینترنت، آزمون بزرگ تمدن بشر است.
اینترنت میتواند:
آزادی بیاورد
یا اسارت
دانایی بیاورد
یا فریب
ارتباط بیاورد
یا تنهایی
رشد بیاورد
یا فرسایش
پس پیامد قطعی اینترنت این است:
انسان در برابر بزرگترین ابزار تاریخ ایستاده است.
ابزاری که میتواند او را به اوج ببرد، یا به سقوط.
و شاید بهترین جمله پایانی این باشد:
اینترنت، جهان را به هم وصل کرد…
اکنون نوبت انسان است که تصمیم بگیرد
این اتصال، به سوی نور باشد یا تاریکی.
به امید روزهای روشن