سلامتی

نقش ویتامین K در انعقاد خون چیست

نقش ویتامین K در انعقاد خون چیست؟

بدن ما به ۱۴ ویتامین برای فعالیت های بیوشیمیایی و حیات نیاز دارد که یکی از آن‌ها ویتامین K است. دو نوع ویتامین K وجود دارد؛ ویتامین K1 که در گیاهان یافت می شود و ویتامین K2 که در بدن انسان و حیوانات ساخته می شود، ویتامین K از کلمه “Koagulation” که در زبان آلمانی به معنی انعقاد است ریشه می گیرد، زیرا برای اولین بار توسط دانشمندان آلمانی به عنوان ماده مغذی که نقش مهمی در انعقاد خون ایفا می کند کشف گردید.

ویتامین K اعمال بیولوژیک مختلفی در بدن انسان انجام می‌دهد که مهمترین آن ها کمک به انعقاد خون است. در خون سلول هایی به نام پلاکت ها (Platelets) در حال گردش می باشند و به محض اینکه بافت و یا عضوی از بدن دچار آسیب و خونریزی شود برای جلوگیری از خارج شدن خون از آن عضو باعث انعقاد خون در آن قسمت می شوند، پلاکت ها عمل انعقاد خون را با کمک ویتامین K انجام می‌دهند و اگر شخصی دچار کمبود ویتامین K باشد عمل انعقاد خون بدرستی و یا با سرعت کافی صورت نمی گیرد و خون ریزی به مدت طولانی تری ادامه می یابد.

ویتامین K در سلامت و استحکام استخوان‌ها نیز نقش مهمی ایفا می کند، در استخوان‌ها سلول هایی بنام استئوبلاست (Osteoblast) وجود دارند که وظیفه آن ها ترمیم بافت استخوان هاست، این سلول ها برای انجام صحیح وظیفه خود نیازمند ویتامین K می باشند.

ویتامین K باعث فعال شدن پروتئینی بنام Gas6 می شود، این پروتئین برای رشد سلول های جدیدی که در بدن تولید می شوند نیاز است. پروتئین Gas6 در استخوان ها و در سیستم اعصاب مرکزی که شامل مغز، نخاع و رشته های عصبی می باشد به وفور یافت می شود. بعضی از محققان پزشکی بر این باورند که احتمالا ویتامین K نقش مهمی در سیستم اعصاب مرکزی و حفظ سلامت رشته های عصبی ایفا می کند.

مقدار نیاز روزانه بدن به ویتامین K

مردان بالغ بالای سن ۱۹ سال روزانه به ۱۲۰ میکروگرم و زنان بالای سن ۱۹ سال به ۹۰ میکروگرم ویتامین K نیاز دارند.

نوجوانان دختر و پسر بین سنین ۱۴ الی ۱۸ سال ۷۵ میکروگرم، کودکان ۱ تا ۱۳ سال ۳۰ الی ۶۰ میکروگرم و نوزادان روزانه نیازمند ۲ الی ۲.۵ میکروگرم ویتامین K می باشند.

منابع غذایی ویتامین K

ویتامین K در بسیاری از مواد غذایی از جمله سبزیجات و صیفیجات که به رنگ سبز می باشند از قبیل اسفناج، کلم بروکلی، خیار، جعفری و غیره، ماهی، کلم پیچ، چغندر، توت، تمشک، زغال اخته، روغن زیتون و کانولا یافت می شود.

به عنوان مثال یک فنجان کلم پیچ و یا اسفناج پخته شده همراه با کمی روغن زیتون بیش از ۱۰۰% نیاز روزانه بدن به ویتامین K را تامین می کنند. از آنجا که ویتامین کا یک ویتامین محلول در چربی است برای جذب بهتر می توان منابع غذایی حاوی ویتامین کا را همراه با کمی چربی و یا روغن مصرف نمود.

مکمل های غذایی ویتامین K

ویتامین K به وفور در منابع غذایی یافت می شود و اصولا نیازی به استفاده از مکمل های غذایی ویتامین K نمی باشد مگر با تشخیص پزشک و برای افرادی که مشکل در انعقاد خون و یا جذب این ویتامین دارند.

عواملی که باعث کمبود ویتامین K می شوند

به ندرت کمبود ویتامین K رخ می دهد زیرا این ویتامین به وفور در سبزیجات و مواد غذایی یافت می شود و همچنین باکتری های مفید در روده ها می توانند ویتامین K تولید کنند و از آنجا که ویتامین K جز ویتامین های محلول در چربی است کبد می تواند آنرا ذخیره کند تا هنگام نیاز از آن استفاده شود.

مصرف آنتی بیوتیک ها

مصرف آنتی بیوتیک ها می تواند باعث از بین رفتن باکتری های موجود در رودها شده و سبب کمبود خفیف ویتامین K گردد.

بیماری های خاص

بعضی از بیماری ها مانند مشکلات کبدی و کیسه صفرا، بیماری سلیاک، بیماری کرون و غیره می توانند قابلیت بدن برای جذب ویتامین K را کاهش دهند.

داروهای رقیق کننده خون

استفاده طولانی مدت از داروهای رقیق کننده خون از قبیل آسپرین، وارفارین، پلاویکس و غیره همگی باعث از بین رفتن ویتامین کا در بدن می شوند.

قاعدگی های سنگین و طولانی در خانم ها

از آنجا که ویتامین کا نقش مهمی در انعقاد خون دارد، خون ریزی داخلی در همه افراد و قاعدگی های سنگین در خانم ها باعث تخلیه ذخایر ویتامین k می شوند.

علائم و بیماری های مرتبط با کمبود ویتامین K در بدن

مشکل در انعقاد خون: همان طور که اشاره شد کمبود ویتامین K باعث کاهش سرعت انعقاد خون می شود. به عنوان مثال اگر جز افرادی می باشید که با کوچکترین خراشی در پوست خود دچار خونریزی به مدت طولانی می شوید و یا هنگام مراجعه به دندان پزشک خونریزی لثه ها برای مدت طولانی تر از حد طبیعی ادامه می یابد احتمال کمبود ویتامین K در شما وجود دارد.

پوکی استخوان: کمبود مزمن ویتامین K می تواند باعث پوکی استخوان گردد، البته عوامل بسیاری سبب بروز این بیماری می شوند.

تذکر: به هیچ عنوان نباید بدون نظر و مشورت با پزشک از مکمل های ویتامین K استفاده نمود.

ویتامین K در کدام فرایند انعقاد خون نقش دارد؟

ویتامین K در سال ۱۹۳۵ میلادی کشف و به عنوان ویتامین انعقاد خون که برای جلوگیری از خونریزیهای کشنده ضرورت دارد شناخته شد. این ویتامین برای تشکیل پروتومبین، به وسیله کبد، دخالت می کند و کمبود آن سبب خونریزی می گردد.
میکروب‌های طبیعی روده قادر به ساختن ویتامین K هستند و در صورتی که آنتی بیوتیک های وسیع الطیف به مدت طولانی مصرف شود با از بین رفتن این میکروب ها از سنتز ویتامین K در روده کاسته می شود.
معمولاً بدن انسان مشکل کمبود ویتامین K ندارد زیرا اصولاً میکروب‌های دستگاه گوارش به مقدار کافی از این ویتامین سنتز می کند. فقط در نوزادان در چند روز اول تولد که دستگاه گوارش استریل است خطر کمبود این ویتامین وجود دارد. نقش اصلی ویتامین K در انعقاد خون است.

ویتامین K یک گروه از ساختار مشابه، محلول در چربی ویتامین‌هایی است که بدن انسان برای اصلاح پروتئین‌های خاصی که برای انعقاد خون است و همچنین در استخوان و دیگر بافت‌ها به آن احتیاج دارد. تعدیل پروتئین‌ها اجازه می‌دهد که آنها را به یون کلسیم اتصال دهیم. ویتامین k شامل ۲ پروتئین طبیعی k1 و k2 است. ویتامین k2 به نوبه خود شامل تعدادی از انواع مواد شیمیایی مرتبط با طول‌های مختلف از زنجیره‌های جانبی کربن که از اتم گروه ایزوپرونید ساخته شده است. ویتامین k1 همچنین به عنوان فیتومنادین و یا فیلوکین و یا فیتونادین شناخته شده است که توسط گیاهان ساخته می‌شود و بیشترین مقدار آن در سبزیجات برگ سبز یافت می‌شود زیرا بطور مستقیم در فتوسنتز نقش دارند. این ممکن است که ((فرم گیاه)) با ویتامین K باشد. این ویتامین بعنوان یک ویتامین فعال در حیوانات است و از وظایف کلاسیک ویتامین K شامل فعالیت در فرایند تولید پروتئین در لخته شدن خون است. همچنین ممکن است حیوانات آن را تبدیل کنند به ویتامین k2. ویتامین K2 بعنوان ذخیره ساز اصلی در حیوانات است که دارای چندین زیر گروه در طول زنجیره‌های متفاوت از ایزوپرونید است. این ویتامین K2 مناکوئنیس نامیده می‌شود و خود را توسط تعدادی از باقی‌مانده‌های ایزوپرونید در زنجیره جانبی مشخص می‌کند. Menaquinones ها بطور مختصر MK-N خوانده می شوندکه در آن M مخفف Menaquinones و K مخفف ویتامین K و N نشان دهنده تعداد باقی‌مانده زنجیره جانبی isoprenoid است. برای مثال Menaquinone – ۴ (بطور مختصر MK-4) دارای ۴ باقی‌مانده Isoprene در زنجیره جانبی آن است. Menaquinone-4 (همچنین بعنوان Menatetrenone از چهار باقی‌مانده isoprene آن شناخته شده است) شایع‌ترین نوع ویتامین K2 در محصولات حیوانی از MK-4 است که بطور معمول از ویتامین K1 در بافت‌های خاص حیوانات (دیواره‌های شریانی- پانکراس و بیضه) که با جایگزینی غیر اشباع شامل ۴ واحد isoprene باعث ایجاد Menaquinone -4 می‌شود. این نظیر ویتامین K2 ممکن است آنزیمی با عملکرد متمایز از ویتامین K1 داشته باشد. باکتری‌ها در روده بزرگ نیز می‌توانند ویتامین K1 را به ویتامین K2 تبدیل کنند. علاوه بر این باکتریها بطور معمول در طول زنجیره جانبی isopreneoid ویتامین K2 به تولید طیف وسیعی از اشکال ویتامین K2 می‌کنند که مهمترین آنها MK-7 به MK-11 که عنصری از ویتامین K2 است. تمام اشکال K2 به جز MK-4 که می‌توان تولید کرد بوسیله باکتری و می‌توان استفاده کرد از این اشکال در تنفس‌های بی هوازی .MK-7 ودیگر باکتری‌های گرفته شده از ویتامین K2 نشان می‌دهد فعالیت ویتامین K را در حیوانات. هنوز نا مشخص است برتری MK-7 بر MK-4 و در حال حاضر این موضوع در حال تحقیق و بررسی است. سه نوع ویتامین K مصنوعی شناخته شده است. ویتامین K3 و K4 وK5. اگرچه K1 و همه نظایر K2 ثابت شده‌اند که غیر سمی اند. ویتامین مصنوعی K3 نشان داده شده است که سمی است و همچنین ویتامین‌های مصنوعی K4 و K5 نیز غیر سمی هستند.

در سال ۱۹۳۵ (میلادی) دانشمندی دانمارکی بنام هنریک دام متوجه وجود ماده‌ای در بدن مرغ شد که باعث انعقاد خون می‌شد. وی این ماده را «ویتامین کا» نام گذاری کرد. تاکنون دو نوع از این ویتامین شناخته شده‌اند که K1 و K2 نام دارند و تفاوت اندکی در ساختار مولکولی با یکدیگر دارند. ویتامین کا مانند ویتامین دی محلول در چربی است و بدن برای جذب آن نیاز به صفرا دارد. این ویتامین در برابر حرارت پایدار است اما در مقابل نور آفتاب و یخ زدگی از بین می‌رود. هر چه هوا گرمتر شود نیاز بدن به این ویتامین بیشتر می‌شود. به عبارتی دیگر کشف آن به این صورت بود که در سال ۱۹۳۵ بوسیله دانشمند دانمارکی هنریک دم زمانی که بررسی می کردنقش کلسترول را بادانه دادن به جوجه‌ها. بعد از چند هفته حیوانات بزرگ شدند و شروع کردند به خونریزی. این نقص نمی‌تواند ترمیم پیدا کند با اضافه کلسترول خالص به رژیم غذایی آنها. این به نظر می‌رسد که باهم بودن با کلسترول یک ترکیب دوم از مواد غذایی استخراج شده بود و این ترکیب ویتامین انعقاد نامیده می‌شود. ویتامین جدید حرف K را دریافت کرد ریرا اکتشافات اولیه آن در یک مجله آلمانی تحت عنوان ویتامین koagulation گزارش شده است. تبدیل ویتامین K1 به ویتامین K2 در حیوانات MK-4 از ویتامین K2 تولید می‌شود. از طریق تبدیل ویتامین K1 در لوزلمعده و دیواره‌های شریانی و در بیضه‌ها. در حالیکه پرسش‌های بزرگ هنوز هم مسیر بیوشیمیایی برای ویتامین K1 به MK-4 را احاطه کرده. این تبدیل به باکتریهای روده وابسته نیست. در واقع بافت که دارای مقادیر بالایی MK-4 است دارای ظرفیت‌های قابل توجهی برای تبدیل بالای ۹۰ درصد K1 به MK-4 را دارد.

فواید ویتامین K

مهمترین فایده این ویتامین جلوگیری از خونریزی است. ویتامین کا در کنترل و درمان خونریزی ناشی از بیماری‌های کبد ٬ زردی و زخم معده سودمند است و همچنین خونریزی‌های ناشی از استفاده طولانی مدت از آسپرینها و آنتی بیوتیکها را درمان می‌کند. همچنین این ویتامین در درمان خونریزی شدید در دوران قاعدگی مفید است. به نوزادان زودرس که امکان خونریزی در آنها زیاد است هم بعد از تولد ویتامین کا تزریق می‌کنند. همچنین این ویتامین در پیشگیری از سنگ کلیه و درمان پوسیدگی استخوان سودمند است. نوع مصنوعی آن که محلول در آب است در درمان زخم‌های پوستی مفید است.

کمبود ویتامینK 

کمبود ویتامین کا باعث می‌گردد افراد در گرما دچار خونریزی بینی می‌شوند. وجود ویتامین کا برای انعقاد خون لازم است و بدون این ویتامین کبد نمی‌تواند پروترومبین که موجب انعقاد خون است را بسازد. همچنین کمبود این ویتامین در پوکی استخوان نیز مؤثر است. عواملی ممکن است باعث شوند کمبود ویتامین کا در بدن بروز کند؛ مانند عدم جذب چربی‌ها در روده، بیماری‌های کبد یا در شرایطی که مصرف آنتی‌بیوتیک باعث از بین بردن باکتری‌هایی که در روده ویتامین کا تولید می‌کنند بشود. همچنین در کودکانی که فقط از شیر مادر تغذیه می‌کنند نیز احتمال کمبود ویتامین کا وجود دارد. اشعه ایکس و اشعه رادیو اکتیو و همچنین آلودگی هوا این ویتامین را در بدن از بین می‌برند.

منابع حاوی ویتامین K

کاهو سرشار از ویتامین کا است.

نیمی از ویتامین کا مورد نیاز بدن توسط باکتری‌ها در روده خود انسان ساخته می‌شود. علاوه بر آن مواد غذایی شامل جعفری، کلم، اسفناج، گل کلم، زرده تخم مرغ، کاهو، چای سبز، گوجه فرنگی، مارچوبه، کرفس، لوبیا سبز، شاهی، شلغم، روغن سویا، روغن کبد ماهی و برگ سبز ونخودسبز پخته‌است. همچنین در شیر، گوشت و میوه جات به مقدار کم وجود دارد. میزان نیاز روزانه انسان به این ویتامین در مردان ۸۰ میکروگرم و در زنان ۶۵ میکروگرم است. مقداری از این ویتامین در کبد ذخیره می‌شود که جوابگوی نیاز یک هفته بدن انسان می‌باشد. خوردن سبزی‌های پربرگ و تیره برگ برای دریافت این ویتامین سودمند است. همچنین چون این ویتامین محلول در چربی است، خوردن سس با سالاد باعث افزایش جذب این ویتامین می‌شود.

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بله
تقریبا
خیر

داریوش طاهری

اولیــــــن نیستیــم ولی امیـــــد اســــت بهتـــرین باشیـــــم...! خدایــــــــــا نام و آوازه مـــن را چنان در حافظه‌ها تثبیت کن که آلزایمـــــــــــــر نیز توان به یغما بردن آن را نداشته باشد...!

‫۳ دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا