فصل گوارش و جذب مواد؛ آزمونهای آنلاین فصل دوم زیست دهم
![](/wp-content/uploads/2020/12/20210228_184018_780x405-1.jpg)
آزمون شامل ۲۵ پرسش است.
گوارش و جذب مواد
غذا خوردن یکی از لذتهای زندگی است؛ اما فراتر از آن، غذایی که میخوریم، در گذر از دستگاه گوارش به شکلی در میآید که میتواند مواد و انرژی لازم برای سالم ماندن، درست عمل کردن و رشدونمو یاختههای بدن را فراهم کند. البته غذای نامناسب و یا اضافه بر نیاز، مشکلاتی را برای بدن ایجاد میکند. اضافه وزن و چاقی، یکی از مسائلی است که سلامت جمعیت کنونی و آیندۀ ما را به خطر میاندازد.
● بدن ما چگونه انواع غذاها را برای ورود به یاختهها آماده میکند؟
● اضافه وزن چگونه به وجود میآید و چه مشکلاتی را برای بدن ایجاد میکند؟
● چرا برخی افراد با اینکه غذای کافی و گوناگون میخورند، دچار کمبود مواد مغذی هستند؟
● گوارش در سایر جانداران چه شباهتها و تفاوتهایی با گوارش انسان دارد؟
برای پاسخ به این پرسشها، با دستگاه گوارش آشنا میشویم و عملکرد آن را در انسان و برخی جانوران بررسی میکنیم.
گفتار ۱: ساختار و عملکرد لولۀ گوارش
در گذشته آموختید دستگاه گوارش از لولۀ گوارش و اندام¬های دیگر مرتبط با آن تشکیل شده است. لولۀ گوارش چه قسمتهایی دارد؟
لولۀ گوارش، لولۀ پیوسته ای است که از دهان تا مخرج ادامه دارد. در قسمتهایی از لوله گوارش ماهیچههای حلقوی به نام بنداره (اسفنکتر) وجود دارد. بندارهها در تنظیم عبور مواد نقش دارند.
لولۀ گوارش و اندامهای مرتبط با آن
غدههای بزاقی، پانکراس (لوزالمعده)، کبد (جگر) و کیسه صفرا با لوله گوارش مرتبط اند و در گوارش غذا نقش دارند.
ینداره ابتدای مری
ساختار لولۀ گوارش: دیوارۀ بخشهای مختلف لولۀ گوارش، ساختار تقریباً مشابهی دارند. این لوله از خارج به داخل، چهار لایه دارد: لایه بیرونی، ماهیچهای، زیر مخاطی و مخاطی. هر لایه، از انواع بافتها تشکیل شده است.
در همه این لایه ها بافت پیوندی سست وجود دارد. لایه بیرونی، بخشی از صفاق است. صفاق پرده ای است که اندامهای درون شکم را از خارج به هم وصل میکند.
لایۀ ماهیچه ای در دهان، حلق و ابتدای مری و بنداره خارجی مخرج از نوع مخطط است. این لایه در بخشهای دیگر لولۀ گوارش شامل یاختههای ماهیچهای صاف است که به شکل حلقوی و طولی سازمان یافته اند. دیواره معده یک لایه ماهیچهای مورب نیز دارد.
زیر مخاط (لایۀ زیر مخاطی) موجب میشود مخاط، روی لایۀ ماهیچهای بچسبد و به راحتی روی آن بلغزد یا چین بخورد. در لایه ماهیچهای و زیرمخاط، شبکه هایی از یاختههای عصبی وجود دارد.
مخاط (لایۀ مخاطی) یاختههایی از بافت پوششی دارد که در بخشهای مختلف لوله گوارش کارهای متفاوتی مثل جذب و ترشح را انجام میدهند.
.
.
.
گفتار ۲: جذب مواد و تنظیم فعّالیت دستگاه گوارش
مواد مغذی برای رسیدن به یاختههای بدن باید از یاختههای بافت پوششی لولۀ گوارش عبور کنند و وارد محیط داخلی شوند. ورود مواد به محیط داخلی بدن، جذب نام دارد.
خون، لنف و مایع بین یاختهای محیط داخلی را تشکیل میدهند. در دهان و معده، جذب اندک است و جذب اصلی در روده باریک انجام میشود.
جذب مواد در روده باریک
پس از گوارش در فضای روده باریک، مولکولهای گوناگونی وجود دارند که باید از غشای یاختههای پوششی دیوارۀ روده بگذرند و به این یاختهها و پس از آن به محیط داخلی وارد شوند.
در دیوارۀ داخلی روده، چینهای حلقوی وجود دارند؛ روی این چینها، پرزهای فراوانی دیده میشوند. غشای یاختههای پوششی روده باریک نیز در سمت فضای روده، چین خورده است. به این چینهای میکروسکوپی، ریزپرز میگویند. مجموعه چینها، پرزها و ریز پرزها سطح داخلی روده باریک را که در تماس با کیموس است چندین برابر افزایش میدهند. در بیماری سلیاک بر اثر پروتئین گلوتن (که در گندم و جو وجود دارد) یاختههای روده تخریب میشوند و ریزپرزها و حتی پرزها از بین میروند. در نتیجه، سطح جذب مواد، کاهش شدیدی پیدا میکند و بسیاری از مواد مغذی مورد نیاز بدن جذب نمیشوند.
الف) پرز ب) چینهای حلقوی
مواد گوناگون به روش های متفاوتی که در فصل قبل خواندید، از یاخته های پوششی هر پرز عبور می کنند و به شبکه مویرگی درون پرز و سپس جریان خون وارد میشوند. همانطور که در شکل ۱۳۔ الف میبینید، در هر پرز، مویرگ بسته لنفی نیز وجود دارد. لنف از آب و ترکیبات دیگر تشکیل شده در رگهای لنفی جریان دارد. مولکولهای حاصل از گوارش لیپیدها به مویرگ لنفی و سپس به خون وارد میشوند (در فصل دستگاه گردش مواد در بدن، با ساختار مویرگ خونی و لنفی بیشتر آشنا میشوید).
این مولکول ها در کبد یا بافت چربی ذخیره می شوند. در کبد از این لیپیدها، مولکولهای لیپیوپروتئین (ترکیب لیپید و پروتئین) ساخته می شود.
گروهی از لیپوپروتئینها کلسترول زیادی دارند و به آنها لیپوپروتئین کمچگال (LDL) میگویند. در گروهی دیگر، پروتئین از کلسترول بیشتر است که لیپوپروتئین پرچگال (HDL) نام دارند. زیاد بودن لیپوپروتئین پر چگال نسبت به کم چگال، احتمال رسوب کلسترول در دیوارۀ سرخرگها را کاهش می دهد. چاقی،کم تحرکی و مصرف بیش از حد کلسترول، میزان لیپوپروتئینهای کمچگال را افزایش میدهد.
.
.
.
» آزمونهای آنلاین گفتار جذب مواد و تنظیم فعّالیت دستگاه گوارش
گفتار ۳: تنوع گوارش در جانداران
برخی جانداران، مواد مغذی را از سطح یاخته یا بدن و به طور مستقیم از محیط، دریافت میکنند. این محیط، آب دریا، دستگاه گوارش یا مایعات بدن جانوران میزبان است. کرم کدو که فاقد دهان و دستگاه گوارش است، مواد مغذی را از سطح بدن جذب می کند.
کرم کدو
واکوئول گوارشی: پارامسی از آغازیان است و با حرکت مژک ها غذا را از محیط به حفره دهانی منتقل میکند. در انتهای حفره، کیسه ای غشایی به نام واکوئول غذایی تشکیل میشود. واکوئول غذایی درون سیتوپلاسم حرکت میکند. کافندهتن (لیزوزوم)، به واکوئول میپیوندد و آنزیمهای خود را به درون آن آزاد می کند. در نتیجه، واکوئول گوارشی تشکیل میشود. مواد گوارش یافته، از این واکوئول خارج می شوند و مواد گوارش نیافته در آن باقی می مانند. به این واکوئول، واکوئول دفعی میگویند، محتویات این واکوئول از راه منفذ دفعی یاخته خارج میشود.
گوارش درون یاختهای در پارامسی از آغازیان
حفره گوارشی: گوارش در جانوری مانند هیدر در کیسهای به نام حفره گوارشی انجام میشود. این حفره فقط یک سوراخ برای ورود و خروج مواد دارد. یاختههایی در این حفره، آنزیمهایی ترشح می کنند که فرایند گوارش به صورت برون یاخته ای را آغاز میکنند. یاختههای این حفره، ذرههای غذایی را با درون بری دریافت میکنند. سپس فرایند گوارش به صورت درون یاختهای در حفره گوارشی ادامه مییابد.
حفره گوارشی در هیدر
لولۀ گوارش: این لوله در اثر تشکیل مخرج، شکل می گیرد و امکان جریان یک طرفه غذا را فراهم می کند. در ادامه، نمونه هایی از لوله گوارش در جانوران را بررسی می کنیم.
ملخ، حشرهای گیاه خوار است و با استفاده از آروارهها، مواد غذایی را خرد و به دهان منتقل میکند. غذای خرد شده از طریق مری به چینهدان وارد میشود. چینهدان بخش حجیم انتهای مری است که در آن غذا ذخیره و نرم می شود. سپس غذا به بخش کوچکی به نام پیش معده وارد می شود. دیواره پیش معده دندانههایی دارد که به خرد شدن بیشتر مواد غذایی کمک میکنند. معده و کیسههای معده، آنزیمهایی ترشح می کنند که به پیش معده وارد میشوند. جذب، در معده صورت میگیرد مواد گوارش نیافته پس از عبور از روده، به راست روده وارد و سپس از مخرج دفع میشوند.
.
.
.
کتاب زیستشناسی دهم
فصل ۱ـ دنیای زنده
گفتار ۱. زیستشناسی چیست؟
گفتار ۲. گستره حیات
گفتار ۳. یاختـه و بافـت در بـدن انسـان
فصل ۲ـ گوارش و جذب مواد
گفتار ۱. ساختار و عملکرد لولۀ گوارش
گفتار ۲. جذب مواد و تنظیم فعّالیت دستگاه گوارش
گفتار ۳. تنوع گوارش در جانداران
فصل ۳ـ تبادلات گازی
گفتار ۱. سازوکار دستگاه تنفس در انسان
گفتار ۲. تهویۀ ششی
گفتار ۳. تنوع تبادلات گازی
فصل ۴ـ گردش مواد در بدن
گفتار ۱. قلب
گفتار ۲. رگها
گفتار ۳. خون
گفتار ۴. تنوع گردش مواد در جانداران
فصل ۵ ـ تنظیم اسمزی و دفع مواد زائد
گفتار ۱. هم ایسـتایی وکلیهها
گفتار ۲. تشـکیل ادرار و تخلیـۀ آن
گفتار ۳. تنوع دفع و تنظیم اسمزی در جانداران
فصل ۶ ـ از یاخته تا گیاه
گفتار ۱. ویژگیهـای یاختـۀ گیاهـی
گفتار ۲. سامانۀ بافتی
گفتار ۳. ساختار گیاهان
فصـل ۷ـ جـذب و انتقـال مـواد در گیاهـان
گفتار ۱. تغذیـۀ گیاهـی
گفتار ۲. جانداران مؤثر در تغذیۀ گیاهی
گفتار ۳. انتقـال مـواد در گیاهـان
در ادامه شرکت کنید:
در ادامه شرکت کنید:
در ادامه شرکت کنید:
عالیییی بود دمتون گرم
واقعاً ازمون های سایت شما بهترین هستند خیلی ممنون از زحماتتون🙏🏼