زیست‌شناسیزیست‌شناسی (۱)

تبادلات گازی؛ تنوع تبادلات گازی؛ ساز و کار تهویه‌ای فشار منفی

 

تنوع تبادلات گازی

برای دانلود پی‌دی‌اف گفتار تنوع تبادلات گازی، اینجا کلیک کنید.

در تک یاخته ای ها (شکل ۱۷) و جانورانی مانند هیدر که همه یاخته های بدن می توانند با محیط تبادلات گازی داشته باشند، ساختار ویژه ای برای تنفس وجود ندارد؛ اما در سایر جانوران، ساختارهای تنفسی ویژه ای مشاهده می شود که ارتباط یاخته های بدن را با محیط فراهم می کنند. در این جانوران، چهار روش اصلی برای تنفس مشاهده می شود که عبارت اند از تنفس نایدیسی، تنفس پوستی، تنفس آبششی و تنفس ششی.

تنفس از طریق انتشار در تک یاخته‌ای‌ها (پارامسی)

شکل ۱۷- تنفس از طریق انتشار در تک یاخته‌ای‌ها (پارامسی)

تنفس نایدیسی

نایدیسها، لوله های منشعب و مرتبط به هم هستند که از طریق منافذ تنفسی به خارج راه دارند (شکل ۱۸). منافذ تنفسی در ابتدای نایدیس قرار دارند. نایدیس به انشعابات کوچکتری تقسیم می شود. انشعابات پایانی، که در کنار همه یاخته های بدن قرار می گیرند، بن بست بوده و دارای مایعی است که تبادلات گازی را ممکن می کند؛ حشرات چنین تنفسی دارند. در این جانوران دستگاه گردش مواد، نقشی در انتقال گازهای تنفسی ندارد.

حتماً شرکت کنید:

» آزمون‌های تنوع تبادلات گازی

تنفس نایدیسی

شکل ۱۸- تنفس نایدیسی

تنفس پوستی

در تنفس پوستی شبکه مویرگی زیر پوستی با مویرگ های فراوان وجود دارد و گازها با محیط اطراف از طریق پوست مبادله می شوند. سطح پوست در جانورانی که تنفس پوستی دارند، مرطوب نگه داشته می شود. کرم خاکی تنفس پوستی دارد. تنفس پوستی در دوزیستان نیز وجود دارد (شکل ۱۹).

تنفس پوستی

شکل ۱۹- تنفس پوستی

تنفس آبششی

ساده ترین آبشش ها، برجستگی های کوچک و پراکنده پوستی هستند، مانند آبشش های ستاره دریایی (شکل ۲۰). در سایر بی مهرگان، آبشش ها به نواحی خاص محدود می شوند.

ساده‌ترین آبشش در ستاره‌دریایی

شکل ۲۰- ساده‌ترین آبشش در ستاره‌دریایی

ماهیان و نوزاد دوزیستان نیز آبشش دارند (شکل ۲۱). تبادل گاز از طریق آبشش، بسیار کارآمد است. جهت حرکت خون در مویرگ‌های و عبور آب در طرفین تیغه های آبششی، برخلاف یکدیگر است.

تنفس آبششی در ماهی

شکل ۲۱- تنفس آبششی در ماهی. به تفاوت جهت حرکت آب و خون دقت کنید.

تنفس ششی

حلزون از بی مهرگان خشکیزی است که برای تنفس، از شش استفاده می کند. در مهره داران شش دار سازوکارهایی وجود دارد که باعث می شود جریان پیوسته ای از هوای تازه در مجاورت بخش مبادله ای برقرار شود. این ساز و کارها به ساز و کارهای تهویه ای شهرت دارند.

مهره داران دو نوع ساز و کار متفاوت در تهویه دارند؛ مثلا قورباغه به کمک ماهیچه های دهان و حلق، با حرکتی شبیه «قورت دادن» هوا را با فشار به ششها میراند؛ به این ساز و کار پمپ فشار مثبت می گویند (شکل ۲۲). در انسان ساز و کار فشار منفی وجود دارد که در آن، هوا به وسیله مکش حاصل از فشار منفی قفسه سینه، به ششها وارد می شود.

پمپ فشار مثبت در قورباغه

شکل ۲۲- پمپ فشار مثبت در قورباغه

پرندگان به علت پرواز، نسبت به سایر مهره داران انرژی بیشتری مصرف می کنند و بنابراین به اکسیژن بیشتری نیاز دارند. پرندگان علاوه بر شش، دارای ساختارهایی به نام کیسه های هوادار هستند که کارایی تنفس آنها را نسبت به پستانداران افزایش می‌دهد (شکل ۲۳).

دستگاه تنفسی در پرندگان

شکل ۲۳- دستگاه تنفسی در پرندگان

حتماً شرکت کنید:

» تنوع تبادلات گازی | آزمون ۱

 

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بله
تقریبا
خیر
منبع
chap.sch.ir

داریوش طاهری

اولیــــــن نیستیــم ولی امیـــــد اســــت بهتـــرین باشیـــــم...! خدایــــــــــا نام و آوازه مـــن را چنان در حافظه‌ها تثبیت کن که آلزایمـــــــــــــر نیز توان به یغما بردن آن را نداشته باشد...!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا