سوالات و پاسخ‌نامه امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ دوازدهم تجربی شهریور ۱۴۰٠

1 درستی یا نادرستی هریک از عبارت‌های زیر را بدون ذکر دلیل مشخص کنید.

الف) در آزمایش‌های گریفیت، ماهیت ماده وراثتی و چگونگی انتقال آن مشخص نشد.

ب) رمزه (کُدون) آمینواسیدها در جانداران، متفاوت است.

ج) گروه خونی Rh بر اساس بودن یا نبودن هیدرات کربنی است که در غشای گویچه‌های قرمز جای دارد.

د) در گونه‌زایی دگرمیهنی، جدایی جغرافیایی رخ می‌دهد. 

الف) درست (0/25) (ص 3)

ب) درست (0/25) (ص 27)

ج) درست (0/25) (ص 38)

د) نادرست (0/25) (ص 60)

2 در هر یک از عبارت‌های زیر جای خالی را با کلمات مناسب کامل کنید.

الف) ویژگی‌های منحصر به فرد هر آمینواسید به …………… آن بستگی دارد.

ب) مواد اولیه مصرفی در ترجمه، ……………………….. هستند.

ج) بین دگره‌های ( الل‌های) گروه خونی Rh رابطه …………… برقرار است.

د) گیاهان چندلادی بر اثر خطای …………………. ایجاد می‌شوند.

هـ) روش ساخته شدن ATP به کمک کراتین فسفات، ساخته شدن …………. است.

و) در گیاهان C4، اسید چهار کربنی از یاخته‌های میانبرگ از طریق پلاسمودسم‌ها به یاخته‌های …………… منتقل می‌شود.

الف) گروه R (0/25) (ص 15)

ب) آمینواسیدها (0/25) (ص 28)

ج) بارز و نهفتگی (0/25) (ص 39)

د) میوزی (0/25) (ص 61)

هـ) در سطح پیش ماده (0/25) (ص 65)

و) غلاف آوندی (0/25) (ص 87)

3 از بین کلمات داخل پرانتز، گزینه مناسب را انتخاب کنید.

الف) بازهای آلی نیتروژن‌دارکه ساختار دو حلقه‌ای دارند را (پورین – پیریمیدین) می‌نامند.

ب) در مرحله (آغاز – پایان) ترجمه، فقط جایگاه P پر می‌شود و جایگاه A و E خالی می‌ماند.

ج) جایگاه ژن‌های گروه خونی ABO در فام‌تن شماره (۱ – ۹) است.

د) در چلیپایی شدن [کراسینگ‌اور] اگر قطعات مبادله شده حاوی دگره‌های (مشابه – متفاوت) باشند، نوترکیبی ایجاد می‌شود.

هـ) برای تداوم قند كافت (NAD⁺ – NADH) ضروری است و اگر نباشد قند كافت متوقف می‌شود.

و) وقتی روزنه‌ها به منظور کاهش تعرق بسته می‌شوند، وضعیت برای نقش (کربوکسیلازی – اکسیژنازی) آنزیم روبيسکو مساعد می‌شود.

الف) پورین (0/25) (ص 4)

ب) مالتوز (0/25) (ص 30)

ج) 9 (0/25) (ص 41)

د) متفاوت (0/25) (ص 56)

هـ) NAD⁺ (0/25) (ص 73)

و) اکسیژنازی (0/25) (ص 86)

4 در رابطه با “مولکول DNA (دنا)” به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف) در مدل نردبان مارپیچ DNA پله‌ها از چه مولکولی ساخته شده‌اند؟

ب) کدام طرح همانند سازی DNA مورد تأیید قرار گرفت؟

ج) در همانندسازی DNA اضافه شدن یک نوکلئوتید به انتهای رشته در حال تشکیل به چه چیزی بستگی دارد؟

د) دنای سیتوپلاسمی جانوران در کدام قسمت یاخته وجود دارد؟

الف) باز آلی (0/25) (ص 7)

ب) طرح همانند سازی نیمه حفاظتی (0/25) (ص 10)

ج) به نوع بازی بستگی دارد که در نوکلئوتید رشته الگو قرار دارد. (0/5) صفحه 12

د) راکیزه (میتوکندری) (0/25) صفحه 13

5 علت هر یک از موارد زیر را بنویسید.

الف) در یاخته‌های دارای هسته، فرایند ساخت پلی‌پپتید در هسته انجام نمی‌شود.

ب) راکیزه (میتوکندری) نمی‌تواند به طور مستقل به زندگی خود ادامه دهد.

الف) چون رناتَن‌ها درون هسته حضور ندارند. (0/25) (ص 22) (البته جمله صحیح‌تر رناتن فعال است.)

ب) راکیزه برای انجام نقش خود در تنفس یاخته‌ای به پروتیئن‌هایی وابسته است که ژن‌های آن در هسته قرار دارند. (0/25) (ص 67)

6 آنزیم‌ها چه تاثیری بر انرژی فعال‌سازی واکنش‌ها دارند؟

انرژی فعال‌سازی واکنش را کاهش می‌دهد. (0/25) (ص 18)

7 در رابطه با “جریان اطلاعات در یاخته” به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف) رشته رنا (RNA) با رشته رمزگذار چه تفاوت‌هایی دارد؟

ب) نام قند مصرفی ترجیحی در باکتری اشرشیا کلای چیست؟

ج) اتصال بعضی رناهای کوچک مکمل به رنای پیک، چه تاثیری بر عمل ترجمه و رنای (RNA) ساخته شده دارد؟ 

الف) تفاوت در نوکلئوتیدهای مورد استفاده است؛ مثلاً به جای نوکلئوتید تیمین‌دار در دنا، نوکلئوتید یوراسیل‌دار در رنا قرار دارد. یا قند DNA دئوکسی ریبوز و در RNA ریبوز است. (0/5) (ص 24)

ب) گلوکز (0/25) (ص 33)

ج) عمل ترجمه متوقف و رنای ساخته شده پس از مدتی تجزیه می‌شود. (0/5) (ص 36)

8 الف) شکل زیر تشکیل چه نوع پیوند اشتراکی را نشان می‌دهد؟

ب) شکل روبرو چه نوع ناهنجاری ساختاری در فام‌تن‌ها را نشان می‌دهد؟

ج) شکل زیر کدام عامل برهم زننده تعادل در جمعیت را نشان می‌دهد؟

الف) پیوند پپتیدی (0/25) (ص 16)

ب) مضاعف شدگی (0/25) (ص 50)

ج) رانش دگره‌ای (0/25) (ص 55)

9 پدری گروه خونی O و مادری گروه خونی AB دارد.

چه ژن‌نمود و رخ‌نمودهایی برای فرزندان آنان پیش بینی می‌کنید؟ (نیازی به رسم مربع پانت نیست.) 

ژن‌نمود: AO (0/25) و BO (0/25) رخ‌نمود گروه خونی A (0/25) و گروه خونی B (0/25) (ص 42) 

10 در رابطه با “انواع صفات” به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف) چرا فردی با ژن‌نمود XHXh ناقل نامیده می‌شود؟

ب) صفات چند جایگاهی چه نوع رخنمودی دارند؟

الف) زیرا می‌تواند ژن بیماری را به نسل بعد منتقل کند. (0/5) (ص 43)

ب) رخ‌نمودهای پیوسته (0/25) (ص 45)

11 الف) اگر جهش در توالی‌های افزاینده رخ دهد، چه پیامدی دارد؟

ب) فرایندی که در آن افراد سازگارتر با محیط انتخاب می‌شوند را چه می‌نامند؟

ج) چرا گیاه گل مغربی 4n، یک گونه جدید محسوب می‌شود؟

الف) این جهش بر توالی پروتئین اثری نخواهد داشت بلکه بر «مقدار» آن تأثیر می‌گذارد. (0/5) (ص 51)

ب) انتخاب طبیعی (0/25) (ص 53)

ج) زیرا این گیاه، با جمعیت نیایی خود که 2n بودند نمی‌تواند آمیزش کند. (0/25) (ص 61)

12 در این پرسش عبارت‌هایی در مورد از “ماده به انرژی” آورده شده است. عبارت‌های مرتبط به هم را در دو ستون مشخص کنید. (یک مورد در ستون “ب” اضافه است).

الف) ۴. اکسیژن مولکولی (0/25) (ص 70)

ب) ۳. FADH (0/25) (ص 69)

ج) ۲. آنزیم ATP ساز (0/25) (ص 70)

د) ۱. گلوکز (0/25) (ص 72)

13 در فعالیت شدید ماهیچه‌ها، اگر اکسیژن کافی نباشد، پیرووات حاصل از قند كافت چگونه به لاكتات تبدیل می‌شود؟

پیروات حاصل از قند كافت وارد راکیزه نمی‌شود، بلکه با گرفتن الکترون‌های NADH به لاکتات تبدیل می‌شود. (0/25) (ص 79)

14 در رابطه با “فتوسنتز” به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف) وجود رنگیزه‌های متفاوت مانند کاروتنوئیدها، در غشاء تیلاکوئید چه اهمیتی دارد؟

ب) در هر فتوسیستم، مرکز واکنش شامل چه مولکولهایی است؟

ج) کمبود الکترون سبزینه a در فتوسیستم ۲ چگونه جبران می‌شود؟

د) قندهای سه کربنی تولید شده در چرخه کالوین چگونه به مصرف می‌رسند؟ 

الف) کارآیی گیاه را در استفاده از طول موج‌های متفاوت نور افزایش می‌دهد. (0/5) (ص 79)

ب) مرکز واکنش، شامل مولکول‌های کلروفیل a است که در بستری پروتئینی قرار دارند. (0/5) (ص 80)

ج) الكترون‌های حاصل از تجزیه آب به فتو سیستم ۲ می‌روند. (0/5) (ص 83)

د) تعدادی از این قندها برای ساخته شدن گلوكز و ترکیبات آلی دیگر و تعدادی نیز برای بازسازی ریبولوزبیس فسفات مصرف می‌شوند. (0/5) (ص 85)

15 اصطلاحات زیر در مهندسی ژنتیک را تعریف کنید.

الف) همسانه سازی دنا

ب) دنای نوترکیب

الف) جداسازی یک یا چند ژن و تکثیر آنها راهمسانه‌سازی دنا می‌گویند. (0/5) (ص 93)

ب) به مجموعه دنای ناقل و ژن جاگذاری شده در آن، دنای نوترکیب گفته می‌شود. (0/5) (ص 95) 

16 در رابطه با “فناوری‌های نوین زیستی” به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف) ژن‌های مقاومت به پادزیست در دیسک‌ها، چه توانایی را به باکتری می‌دهند؟

ب) چرا استفاده از آمیلاز پایدار در برابر گرما در مراحل تولید صنعتی ضرورت دارد؟

الف) چنین ژن‌هایی به باکتری این توانایی را می‌دهند که پادزيست‌ها را به موادی غیرکشنده و قابل استفاده برای خود تبدیل کنند. (0/5) (ص 94)

ب) زیرا بسیاری از مراحل تولید صنعتی در دماهای بالا انجام می‌شوند. (0/5) (ص 97)

17 در اولین ژن درمانی:

الف) چه یاخته‌هایی از خون بیمار جدا شد؟

ب) چرا لازم بود بیمار، به طور متناوب یاخته‌های مهندسی شده را دریافت کند؟ 

الف) لنفوسیت (0/25)

ب) چون قدرت بقای زیادی ندارند. (0/5) (ص 104)

18 در رابطه با “رفتارهای جانوران” به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

الف) اهمیت یادگیری خوگیری (عادی شدن) در چیست؟

ب) پرنده‌ای که پروانه مونارک را بلعیده و دچار تهوع شده است بعد از چندین بار تجربه این حشره را نمی‌خورد. بر اساس یادگیری شرطی این رفتار را توضیح دهید.

ج) در رفتار انتخاب جفت، در صورت انتخاب جانوری با صفات ثانویه جنسی، زاده‌ها چه مواردی را به ارث می‌برند؟

د) قلمرو خواهی چه فوایدی برای جانوران دارد؟ (۲ مورد)

هـ) مزیت برقراری ارتباط میان زنبور یابنده و زنبورهای کارگر چیست؟

الف) خوگیری موجب می‌شود جانور با چشم پوشی از محرک‌های بی‌اهمیت، انرژی خود را برای انجام فعالیت‌های حیاتی حفظ کند. (0/5) (ص 110)

ب) براساس یادگیری شرطی شدن فعال، احساس مزه نامطلوب که به تهوع پرنده منجر می‌شود، تنبیهی است که با تکرار آن، پرنده می‌آموزد از خوردن این پروانه‌ها اجتناب کند. (0/5) (ص 117)

ج) علاوه بر ویژگی‌های ظاهری، ژن‌های صفات سازگارتر را نیز به ارث می‌برند. (0/5) (ص 117)

د) ۱- غذا و انرژی دریافتی جانور را افزایش می‌دهد.

۲- امکان جفت‌یابی جانور را افزایش می‌دهد.

3- و دسترسی به پناهگاه برای در امان شدن از شکارچی را افزایش می¬دهد. ذکر ۲ مورد کافی است. (0/5) (ص 119)

هـ) با صرف انرژی کمتر و در زمان کوتاه‌تر محل دقیق منبع غذا را پیدا می‌کنند. (0/5) (ص 121) 

«موفق و سربلند باشید» جمع نمره 20

بارم‌بندی زيست‌شناسی دوازدهم