سوالات و پاسخ‌نامه امتحان نهایی زیست‌شناسی ۳ دوازدهم تجربی خرداد ۱۴۰٠

1 درستی یا نادرستی هر یک از عبارت‌هاي زیر را بدون ذکر دلیل مشخص کنید. (۱/۵ نمره)

الف) هورمون‌ها، پیام‌های بین یاخته‌اي را در بدن جانوران ردوبدل می‌کند.

‌ب) به تعداد انواع رمزه‌ها، پادرمزه وجود دارد.

‌ج) جایگاه ژنی گروه خونی Rh، در فام‌تن (کروموزوم) شماره 9 است.

‌د) براي آنکه جمعیتی در حال تعادل باشد، لازم است آمیزش‌ها در آن غیرتصادفی باشند.

‌ه) اولین مرحلۀ تنفس یاخته‌اي، قندکافت و به معنی تجزیه گلوکز است.

‌و) در رکود تابستانی سوخت و ساز جانور کاهش پیدا می‌کند. 

الف) درست صفحۀ 18

ب) نادرست صفحۀ 29

ج) نادرست صفحۀ 39

د) نادرست صفحۀ 55

ه) درست صفحۀ 66

و) درست صفحۀ 120 (هر مورد ۰/۲۵)

2 در هر یک از عبارت‌هاي زیر جاي خالی را با کلمات مناسب کامل کنید. (۲ نمره)

الف) پیوند اشتراکی بین آمینواسیدها را پیوند ………… می‌گویند.

‌ب) رمزه UAG هیچ آمینواسیدي را رمز نمی‌کند و به آن ………… می‌گویند.

‌ج) رابطۀ بین دگره A و B در گروه خونی ABO، رابطۀ …………… است.

‌د) منظور از آمیزش موفقیت‌آمیز آمیزشی است که به تولید زاده‌هاي زیستا و …….. منجر می‌شود.

‌ه) یکی از روش‌هاي ساخته شدن ATP، ………….. است که در سبزدیسه انجام می‌شود.

‌و) فتوسیستم‌ها در غشاي تیلاکوئید قرار دارند و با مولکول‌هایی به نام …………… به هم مرتبط می‌شوند.

‌ز) براي درمان موفقیت‌آمیز یک بیماري ،……………. و شناخت دقیق آن بسیار مهم است.

‌ح) موازنه بین محتواي انرژي غذا و هزینۀ به دست آوردن آن ،……………… نام دارد. 

الف) پپتیدي صفحۀ 15

ب) رمزه پایان صفحۀ 27

ج) هم‌توانی صفحۀ 41

د) زایا صفحۀ 60

هـ) ساخته شدن نوري صفحۀ 65

و) ناقل الکترون صفحۀ 80

ز) تشخیص اولیه صفحۀ 104

ح) غذایابی بهینه صفحۀ 118 (هر مورد ۰/۲۵)

3 از بین کلمات داخل پرانتز، گزینۀ مناسب را انتخاب کنید. (۲نمره)

الف) دنا [DNA] در راکیزه [میتوکندري] به حالت (حلقوي – خطی) است.

‌ب) اتصال بعضی رناهاي کوچک مکمل به رناي (پیک – ناقل) مثالی از تنظیم بیان ژن، پس از رونویسی است.

‌ج) در میان انسان‌ها، صفت Rh صفتی (پیوسته – گسسته) است.

‌د) پیدایش گیاهان چندلادي [پلی‌پلوئیدي]، مثال خوبی از گونه‌زایی (هم‌میهنی – دگرمیهنی) است.

‌هـ) پیروات حاصل از قند کافت از طریق (انتقال فعال – انتشار تسهیل شده) وارد راکیزه [میتوکندري] می‌شود.

‌و) در چرخۀ کالوین، افزودن CO2 به مولکول 5 کربنی توسط آنزیم (ریبولوزبیس فسفات – روبیسکو) صورت می‌گیرد.

‌ز) براي تولید واکسن نوترکیب ضد هپاتیت B، ژن مربوط به آنتی‌ژن سطحی عامل بیماري‌زا، به یک باکتري یا ویروس (بیماري‌زا – غیربیماري‌زا) منتقل می‌شود.

‌ح) در رفتارشناسی با دیدگاه انتخاب طبیعی، پژوهشگران براي پاسخ به پرسش [چرایی – چگونگی] رفتارها، پژوهش می‌کنند. 

الف) حلقوي صفحۀ 13

ب) پیک صفحۀ 36

ج) گسسته صفحۀ 44

د) هم‌میهنی صفحۀ 61

هـ) انتقال فعال صفحۀ 68

و) روبیسکو صفحۀ 84

ز) غیربیماري‌زا صفحۀ 103

ح) چرایی صفحۀ 115 (هر مورد ۰/۲۵)

4 براي هریک از گزینه‌هاي زیر دلیلی علمی بنویسید. (۲نمره)

الف) قطر مولکول دنا در سراسر آن یکسان است.

‌ب) آرسنیک مانع فعالیت آنزیم می‌شود.

‌ج) در فرایند رونویسی به رشته مکمل رشتۀ الگو در مولکول دنا، رشتۀ رمزگذارگفته می‌شود.

‌د) انگل مالاریا در گلبول‌هاي قرمز افراد با ژن نمود HbAHbS می‌میرد.

‌ه) اینترفرون ساخته شده با روش مهندسی ژنتیک، فعالیتی بسیار کمتر از اینترفرون طبیعی دارد. 

الف) زیرا یک باز تک حلقه‌اي در مقابل یک باز دوحلقه‌اي قرار می‌گیرد. صفحۀ 7

ب) با قرار گرفتن در جایگاه فعال آنزیم، مانع فعالیت آن می‌شود. صفحۀ 19

ج) زیرا توالی نوکلئوتیدي آن شبیه رشته رنایی است که از روي رشته الگوي آن ساخته می‌شود. صفحۀ 24

د) چون وقتی این گویچه‌ها را آلوده می‌کند، آن‌ها داسی شکل‌اند و انگل می‌میرد. صفحۀ 56

هـ) علت کاهش فعالیت، تشکیل پیوندهاي نادرست در هنگام ساخته شدن اینترفرون در باکتري است. (5/0) صفحۀ 97 

5 قند مولکول دنا (DNA) و رنا (RNA) را با یکدیگر مقایسه کنید. (دو مورد) (۰/۵ نمره)

هر دو پنج کربنه هستند. قند پنج کربنه در دنا، دئوکسی ریبوز و در رنا ریبوز است. دئوکسی ریبوز یک اکسیژن کمتر از ریبوز دارد. (دومورد کافی است.) (5/0) صفحۀ 4

6 در کدام طرح همانندسازی، هر دو رشته دنای قبلی (اولیه) به صورت دست نخورده باقی می‌ماند و وارد یکی از یاخته‌های حاصل از تقسیم می‌شوند؟ (۰/۲۵ نمره)

همانندسازي حفاظتی صفحۀ 9 

7 الف) شکل روبرو همانندسازی دنا (DNA) را نشان می‌دهد. علامت سؤال چه آنزیمی را نشان می‌دهد؟ (۰/۲۵ نمره)

ب) شکل روبرو، کدام مرحله از ترجمه را نشان می‌دهد؟ (۰/۲۵ نمره)

الف) هلیکاز صفحۀ 11

ب) مرحلۀ پایان صفحۀ 31 

8 هریک از آنزیم‌های جدول زیر، وظیفه ساخت کدام نوع از رنا (RNA) را به عهده دارد؟ (۰/۵ نمره)

الف) mRNA یا رناي پیک

ب) tRNA یا رناي ناقل صفحۀ 23 

9 در مورد تنظیم بیان ژن در باکتری اشرشیاکلای به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.

الف) در تنظیم منفی، چه پروتئینی مانع پیش روی رنابسپاراز می‌شود؟

ب) در تنظیم مثبت، چه عاملی سبب می‌شود که فعال‌کننده به جایگاه خود بچسبد؟ (۰/۵ نمره)

الف) پروتئینی به نام مهارکننده صفحۀ 34

ب) مالتوز صفحۀ 35 

10 اصطلاحات زیر را تعریف کنید. (۱نمره)

الف) صفت در علم ژن شناسی

ب) جهش 

الف) ویژگی‌هاي ارثی جانداران را صفت می‌نامند. صفحۀ 38

ب) تغییر ماندگار در نوکلئوتیدهاي مادة وراثتی را جهش می‌نامند. صفحۀ 48

11 رابطه بین دگره‌های رنگ گل میمونی، چه نوع رابطه‌ای است؟ (۰/۲۵)

رابطۀ بارزیت ناقص صفحۀ 41

12 مردی هموفیل با زنی که سالم است و ناقل هم نیست ازدواج می‌کند ژن‌نمود و رخ‌نمود فرزندان این خانواده را با رسم مربع پانت نشان دهید. (رسم مربع پانت الزامی است.) (۱نمره)

رخ نمود: پسران سالم و دختر ناقل. رسم جدول صفحه 143

13 در این پرسش عبارت‌هایی در مورد انواع جهش آورده شده است. عبارت‌های مرتبط به هم را در دو ستون مشخص کنید. (2 مورد در ستون “ب” اضافه است). (۰/۵)

الف) 3- خاموش صفحۀ 49 ب) 1- جابه جایی صفحۀ 51

14 گونه‌زایی هم‌میهنی و دگرمیهنی را از نظر جدایی جغرافیایی با یکدیگر مقایسه کنید. (۰/۵)

گونه‌زایی دگرمیهنی در آن جدایی جغرافیایی رخ می‌دهد و گونه‌زایی هم‌میهنی در آن جدایی جغرافیایی رخ نمی‌دهد. صفحۀ 60

15 به سؤالات زیر در رابطه با تأمین انرژي از ماده پاسخ دهید. (۰/۷۵)

الف) با افزوده شدن یک فسفات به آدنوزین چه مولکولی تشکیل می‌شود؟

ب) انرژي حاصل از تجزیۀ مولکول گلوکز در قندکافت و چرخۀ کربس، صرف ساخته شدن کدام ملکول‌هاي حامل الکترون می‌شود؟

الف) AMP یا آدنوزین مونوفسفات صفحۀ 64

ب) NADH و 2FADH صفحۀ 69

16 به سؤالات زیر در رابطه با زنجیرة انتقال الکترون در راکیزه (میتوکندري) پاسخ دهید. (۰/۷۵)

الف) یون‌های اکسید ایجاد شده در این زنجیره براي تشکیل چه مولکولی استفاده می‌شوند؟

ب) پروتون‌های فضاي بین دو غشا راکیزه، توسط چه پروتئینی به بخش داخلی راکیزه برمی‌گردند؟

الف) آب صفحۀ 70 ب) آنزیم ATP ساز صفحۀ 70

17 در فرآیند تخمیر الکلی، اتانول چگونه از اتانال ایجاد می‌شود؟ (۰/۵)

اتانال با گرفتن الکترون‌هاي NADH اتانول ایجاد می‌کند. صفحۀ 73

18 در رابطه با آزمایشی که براي بررسی این فرض انجام شد که، “همۀ طول موج‌هاي نور مرئی به یک اندازه در فتوسنتز نقش دارند”، به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید. (۰/۵)

الف) نام جلبک رشته‌اي که در این آزمایش مورد استفاده قرار می‌گیرد چیست؟

ب) از این آزمایش می‌توان نتیجه گرفت که رنگیزه اصلی در فتوسنتز چیست؟

الف) اسپیروژیر ب) سبزینه یا کلروفیل صفحۀ 81

19 در مورد فتوسنتز به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید. (۱/۵)

الف) منشاء پروتون‌های موجود در فضاي درون تیلاکوئید از کجاست؟

ب) گیاهان CAM براي جلوگیري از هدر رفتن آب در دماي بالا و نور شدید، چه سازشی دارند؟

ج) یاخته‌های غلاف آوندي، در گیاهان 4C و گیاهان 3C چه تفاوتی باهم دارند؟

الف) تعدادي پروتون از بستره به فضاي درون تیلاکوئید وارد می‌شود و تعداي پروتون از تجزیه آب، درون فضاي تیلاکوئید به وجود می‌آید. صفحۀ 83

‌ب) در این گیاهان روزنه‌ها در طول روز بسته و در شب بازند. صفحۀ 87

‌ج) یاخته‌هاي غلاف آوندي در گیاهان 4C سبزدیسه دارند ولی در گیاهان 3C سبزدیسه ندارند. صفحۀ 87 یا اینکه (در گیاهان 4C یاخته‌های غلاف آوندي توانایی فتوسنتز دارند ولی در گیاهان 3C این یاخته‌ها توانایی فتوسنتز را ندارند)

20 در مورد مراحل مهندسی ژنتیک به سؤالات زیر پاسخ دهید. (۱ نمره)

الف) هنگام برش دنا (DNA) توسط آنزیم 1EcoR، پیوند فسفودي‌استر بین کدام نوکلئوتیدها (در جایگاه تشخیص آنزیم) شکسته می‌شود؟

ب) براي اتصال دناي مورد نظر (ژن خارجی) به دیسک، از چه آنزیمی استفاده می‌شود؟

ج) از باکتري‌هایی که داراي دناي خارجی هستند، چه استفادهاي می‌شود؟

 الف) این آنزیم پیوند فسفودي استر بین نوکلئوتید گوانین‌دار و آدنین‌دار هر دو رشته را برش می‌زند. صفحه 94

‌ب) آنزیم لیگاز (اتصال دهنده) صفحۀ 95

‌ج) براي تولید فراورده یا استخراج ژن استفاده کرد. صفحۀ 96 

21 چگونه پیش هورمون (پیش انسولین)، به هورمون فعال (انسولین) تبدیل می‌شود؟ (۰/۵)

با جدا شدن بخشی از توالی پیش‌هورمون به نام زنجیره C به هورمون فعال تبدیل می‌شود. صفحۀ 102

22 انواع یادگیري در مثال‌هاي زیر را بنوسید. (۰/۵)

الف) پرندگان به حضور مداوم مترسک در مزرعه پاسخ نمی‌دهند.

ب) شامپانزه‌ها از تکه‌هاي چوب یا سنگ به شکل سندان یا چکش استفاده می‌کنند تا پوستۀ سخت میوه‌ها را بشکنند.

الف) عادي شدن (خوگیري) صفحۀ 110 ب) حل مسئله صفحۀ 113

23 در مورد رفتارهاي جانوران به پرسش‌هاي زیر پاسخ دهید. (۱/۲۵)

الف) در رفتار نقش‌پذیري جوجه غازها، عامل شناخت جسم، به عنوان مادر چیست؟

ب) چرا در نوعی جیرجیرك، جانور نر، جفت خود را انتخاب می‌کند؟

ج) چگونه زنبورهاي کارگر داخل کندو، از فاصلۀ تقریبی منبع غذایی تا کندو مطلع می‌گردند؟

الف) جسم متحرك صفحۀ 113

‌ب) چون جانور نر هزینۀ بیشتري در تولیدمثل می‌پردازد. صفحۀ 117

‌ج) زنبوریابنده منبع غذایی با انجام حرکات ویژهاي اطلاعات خود را به زنبورهاي دیگر نشان می‌دهد. یا (زنبور یابنده صداي وز وز متفاوتی نیز دارد و همچنین به کمک حس بویایی زنبورهاي کارگر از محل دقیق غذا را پیدا می‌کنند.) صفحۀ 121

بارم‌بندی زيست‌شناسی دوازدهم