پرسش های تشریحی گفتار اول فصل هفتم زیست شناسی دوازدهم
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
کتاب «سؤالات تشریحی زیستشناسی دوازدهم» اثر برند علمی آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، گامی ارزشمند و الهامبخش در مسیر آموزش عمیق و مفهومی زیستشناسی پایه است.
این کتاب با رویکردی تحلیلی و ساختارمند، به دانشآموزان کمک میکند تا فراتر از حفظیات، به درک مفهومی و استدلال علمی در زیستشناسی دست یابند.
انتشار این کتاب توسط آیندهنگاران مغز گامی در جهت ارتقای کیفیت آموزش زیستشناسی، پرورش تفکر تحلیلی در دانشآموزان و آمادگی علمی آنان برای حضور موفق در آزمونهای داخلی مدرسه، نهایی و کنکورهای سراسری و بینالمللی است. این اثر، بازتابی از رسالت علمی و آموزشی برند آیندهنگاران مغز در توسعه یادگیری عمیق، پژوهشمحوری و شناخت بنیادین زیستجهان انسان به شمار میرود.
» سوالات تشریحی کتاب زیستشناسی دوازدهم
» سوالات تشریحی فصل هفتم: فصل فناوریهای نوین زیستی
» » سوالات تشریحی گفتار اول فصل هفتم: گفتار زیست فناوری و مهندسی ژنتیک
فصل فناوریهای نوین زیستی
شامل گفتارهای:
گفتار ۱. زیست فناوری و مهندسی ژنتیک
گفتار ۲. فناوری مهندسی پروتئین و بافت
گفتار ۳. کاربردهای زیست فناوری
بارمبندی مربوط به این فصل:
نیمسال اول: ٠ نمره
نیمسال دوم نهایی، شهریورماه: ۲/۵ نمره
گفتار زیست فناوری و مهندسی ژنتیک
در حال طرح پرسش
قدردان شکیبایی شما هستیم!
پرسشهای دو گزینهای
▪️در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید.
الف) با توجه به اهمیّت محیط زیست و حفظ آن، تولید و استفاده از پلاستیکهای (قابل تجزیه – غیرقابل تجزیه) راهکار مناسبی برای پیشگیری از مصرف بیرویه پلاستیکهای (قابل تجزیه – غیرقابل تجزیه) است.
قابل تجزیه – غیرقابل تجزیه
ب) امروزه به کمک روشهای زیست فناوری، تولید پلاستیکهای (غیرقابل تجزیه – قابل تجزیه) با صرف هزینه کمتر ممکن شده است.
قابل تجزیه
پ) تولید پلاستیکهای قابل تجزیه با وارد کردن ژنهای تولید کننده (بسیاری – برخی) از این نوع مواد از (گیاه – باکتری) به (باکتری – گیاه) امکانپذیر است.
بسیاری – باکتری – گیاه
پرسشهای سطر به سطر
▪️ جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید.
الف) آیا تاکنون درباره تولید پلاستیکهای قابل ………….. شنیدهاید؟
تجزیه زیستی
ب) با توجه به اهمیّت …………. و حفظ آن، تولید و استفاده از پلاستیکهای …………. راهکار مناسبی برای پیشگیری از مصرف بیرویه پلاستیکهای …………….. است.
محیط زیست – قابل تجزیه زیستی – غیرقابل تجزیه
پ) امروزه به کمک روشهای زیست فناوری، تولید پلاستیکهای ……….. با صرف هزینه کمتر ممکن شده است.
قابل تجزیه
ت) تولید پلاستیکهای قابل تجزیه با وارد کردن ………… تولید کننده ……… از این نوع مواد از ………. به ……….. امکانپذیر است.
ژنهای – بسیاری – باکتری – گیاه
پرسشهای توصیفی – تشریحی
▪️ آیا تاکنون درباره تولید پلاستیکهای قابل تجزیه زیستی شنیدهاید؟
بله از سال ۱۳۹۷ در اولین چاپ این کتاب
▪️ اهمیت تولید و استفاده از پلاستیکهای قابل تجزیه زیستی چیست؟
با توجه به اهمیّت محیط زیست و حفظ آن، تولید و استفاده از چنین پلاستیکهایی راهکار مناسبی برای پیشگیری از مصرف بی رویه پلاستیکهای غیرقابل تجزیه است.
▪️ امروزه به کمک چه روشهایی، تولید پلاستیکهای قابل تجزیه با صرف هزینه کمتر ممکن شده است؟
به کمک روشهای زیست فناوری
▪️ تولید پلاستیکهای قابل تجزیه به کمک روشهای زیست فناوری چگونه صورت میگیرد؟
با وارد کردن ژنهای تولید کننده بسیاری از این نوع مواد از باکتری به گیاه امکانپذیر است.
▪️ چگونه میتوان از فناوریهای زیستی برای بهبود زندگی انسان و حفظ محیط زیست استفاده کرد؟
زیست فناوری در زمینههای متفاوتی (کشاورزی و پزشکی) کاربرد دارد. بنابراین میتوان از این شاخه علمی برای بهبود کیفیت زندگی انسان و حفظ محیط زیست بهره برد.
آیا میتوان با استفاده از آنها همه مشکلات بشر را حل کرد؟
خیر بلکه مانند همه دستاوردهای بشر، استفاده از این دستاورد علمی نیز باید با ملاحظاتی همراه باشد. این ملاحظات جنبههای مختلف اخلاقی، اجتماعی و ایمنی زیستی را در بر میگیرند.
▪️ انسان از نظر اخلاقی تا چه حد میتواند این فناوریها را به خدمت بگیرد؟
مانند همه دستاوردهای بشر، استفاده از این دستاورد علمی نیز باید با ملاحظاتی همراه باشد. این ملاحظات جنبههای مختلف اخلاقی، اجتماعی و ایمنی زیستی را در بر میگیرند.
▪️ جهش در یک ژن چگونه میتواند به بروز بیماری منجر شود؟
جهش در یک ژن و در نتیجه، تغییر در محصول آن میتواند به بروز بیماری منجر شود.
▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️
پرسشهای یادگیری موثر
▪️ درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارتهای غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید.
الف) با توجه به اهمیّت محیط زیست و حفظ آن، تولید و استفاده از پلاستیکهای قابل تجزیه زیستی راهکار مناسبی برای پیشگیری از مصرف بیرویه پلاستیکهای غیرقابل تجزیه است.
درست
ب) امروزه به کمک روشهای زیست فناوری، تولید پلاستیکهای قابل تجزیه با صرف هزینه کمتر ممکن شده است.
درست
پ) تولید پلاستیکهای قابل تجزیه با وارد کردن ژنهای تولید کننده بسیاری از این نوع مواد از گیاه به باکتری امکانپذیر است.
نادرست
ت) جهش در یک ژن و در نتیجه، تغییر در محصول آن میتواند به بروز بیماری منجر شود. اختلال در عملکرد و مقدار عوامل مؤثر در انعقاد خون از این دسته هستند. با توجه به افزایش افراد نیازمند به این ترکیبات، تأمین نیاز دارویی آنها با مشکل مواجه میشود.
درست
پرسشهای مقایسهای
▪️ هر یک از موارد زیر معرف کدام ویژگی ….. است؟
الف)
در حال آماده سازی برای طراحی پرسش
قدردان شکیبایی شما هستیم!
امروزه استفاده از روشهای زیست فناوری و مهندسی ژنتیک تحولات مهمی در زمینه تولید چنین فراوردههایی فراهم آورده است. تا چندی پیش، انتقال ژنهای انسان به داخل یاختههای سایر موجودات زنده و یا استفاده از باکتریها برای ساختن پروتئینهای انسانی غیرقابل تصور بود اما اکنون روشهای لازم برای تحقق آن توسعه یافته و کاربرد فراوانی پیدا کرده است. آیا می دانید چگونه میتوان از باکتری برای ساختن یک پروتئین انسانی استفاده کرد؟ فرض کنید میخواهیم باکتری را برای ساختن هورمون رشد انسانی تغییر دهیم، پس ضرورت دارد تمام احتياجات این فرایند را در یاخته باکتری فراهم کنیم. در ادامه مطلب با مراحل این روش آشنا خواهیم شد.
زیست فناوری چیست؟
به طورکلی به هرگونه فعالیت هوشمندانه آدمی در تولید و بهبود محصولات گوناگون با استفاده از موجود زنده، زیست فناوری گویند.
زیست فناوری قلمروی بسیار گسترده دارد و روشهایی مانند مهندسی ژنتیک، مهندسی پروتئین و بافت را در بر میگیرد. زیست فناوری از گرایشهای علمی متعددی مانند علوم زیستی، فیزیک، ریاضیات و علوم مهندسی بهره میبرد. کاربردهای فراوان زیست فناوری، آن را به عنوان نشانه پیشرفت کشورها در قرن حاضر و به یکی از ابزارهای مهم برای تأمین نیازهای متنوع تبدیل کرده است.
تاریخچه زیست فناوری
برای زیست فناوری، که از سالهای بسیار دور آغاز شده است، سه دوره درنظر میگیرند:
زیست فناوری سنتی: تولید محصولات تخمیری مانند سرکه، نان و فراوردههای لبنی با استفاده از فرایندهای زیستی مربوط به این دوره است.
زیست فناوری کلاسیک: با استفاده از روشهای تخمیر و کشت ریزجانداران (میکروارگانیسمها) تولید موادی مانند پادزیستها، آنزیمها و مواد غذایی در این دوره ممکن شد.
زیست فناوری نوین: این دوره با انتقال ژن از یک ریزجاندار به ریزجاندار دیگر آغاز شد. دانشمندان توانستند با تغییر و اصلاح خصوصیات ریزجانداران، ترکیبات جدید را با مقادیر بیشتر و کارایی بالاتر تولید کنند.
مهندسی ژنتیک
یکی از روشهای مؤثر در زیست فناوری نوین، مهندسی ژنتیک است. در مهندسی ژنتیک قطعهای از دنای یک یاخته توسط ناقل به یاختهای دیگر انتقال مییابد. در این حالت، یاخته دریافت¬کننده قطعه دنا دچار دست¬ورزی ژنتیکی و دارای صفت جدید میشود. به جانداری که از طریق مهندسی ژنتیک دارای ترکیب جدیدی از مواد ژنتیکی شده است، جاندار تغییریافته ژنتیکی یا تراژنی میگویند. گرچه این روش ابتدا با باکتریها شروع شد؛ اما پیشرفتهای بعدی، امکان دست¬ورزی ژنتیکی برای سایر موجودات زنده مثل گیاهان و جانوران را نیز فراهم کرد. مثلاً مراحل ایجاد گیاهان زراعی تراژنی از طریق مهندسی ژنتیک را میتوان به صورت زیر خلاصه کرد:
۱- تعیین صفت یا صفات مطلوب ۲- استخراج ژن یا ژنهای صفت موردنظر ۳- آمادهسازی و انتقال ژن به گیاه ۴- تولید گیاه تراژنی ۵- بررسی دقیق ایمنی زیستی و اثبات بیخطر بودن برای سلامت انسان و محیط زیست ۶- تکثیر و کشت گیاه تراژنی با رعایت اصول ایمنی زیستی.
شکل ۱ بعضی از این مراحل را نشان میدهد.
شکل ۱- تولید یک گیاه تراژنی
مراحل مهندسی ژنتیک
یکی از اهداف مهندسی ژنتیک تولید انبوه ژن و فراوردههای آن است. تولید انبوه ژن باهمسانه سازی دنا انجام میشود. جداسازی یک یا چند ژن و تکثیر آنها را همسانهسازی دنا میگویند. در همسانهسازی دنا ماده وراثتی با ابزارهای مختلفی در خارج از یاخته تهیه و به وسیله یک ناقل همسانهسازی به درون ژنوم میزبان منتقل میشود. هدف از این کار تولید مقادیر زیادی از دنای خالص است که میتواند برای دست ورزی، تولید یک ماده بخصوص و یا مطالعه مورد استفاده قرار گیرد.
برای این منظور مراحل زیر انجام میشود:
جداسازی قطعهای از دِنا: این کار به وسیله آنزیمهای برش دهنده انجام میشود. این آنزیمها در باکتریها وجود دارند و قسمتی از سامانه دفاعی آنها محسوب میشوند. اولین مرحله از همسانه-سازی که جداسازی ژنها است، به وسیله این آنزیمها انجام میشود. این آنزیمها توالیهای نوکلئوتیدی خاصی را در دنا تشخیص و برش میدهند. مثلاً آنزیم EcoR1 توالی شش جفت نوکلئوتیدی GAATTC ، CTTAAG را شناسایی و برش میدهد. به این توالی جایگاه تشخیص آنزیم گفته میشود (شکل 2).
شکل ۲- برش مولکول دنا توسط آنزیم EcoR1
همانطور که در شکل میبینید در جایگاه تشخیص آنزیم 1 EcoR، توالی نوکلئوتیدهای هر دو رشته دنا از دو سمت مخالف یکسان خوانده میشود. این آنزیم پیوند فسفودی استر بین نوکلئوتید گوانیندار و آدنیندار هر دو رشته را برش می زند. در نتیجه، انتهایی از مولکول دنا ایجاد میشود که یک رشته آن بلندتر از رشته مقابل است و به آن انتهای چسبنده می گویند. برای تشکیل چنین انتهایی از مولکول دنا، علاوه بر پیوندهای فسفودی استر، پیوندهای هیدروژنی بین دو رشته دنا در منطقه تشخیص نیز شکسته میشوند. استفاده از آنزیمهای برش دهنده، دنا را به قطعات کوتاهتری تبدیل میکند. این قطعات را با روشهای خاصی جدا میکنند و تشخیص میدهند.
اتصال قطعه دنا به ناقل و تشکیل دنای نوترکیب: مرحله بعدی، اتصال قطعه دنای جداسازی شده به ناقل همسانهسازی است. این ناقلین، توالیهای دنایی هستند که در خارج از فامتن اصلی قرار دارند و میتوانند مستقل از آن تکثیر شوند. یکی از این مولکولها دیسک حلقوی باکتری است. این نوع دیسَک یک مولکول دنای دو رشتهای و خارج فامتنی است که معمولاً درون باکتریها و بعضی قارچها مثل مخمرها وجود دارد و میتواند مستقل از ژنوم میزبان همانندسازی کند. دیکها را فامتنهای کمکی نیز مینامند چون حاوی ژنهایی هستند که در فامتن اصلی باکتری وجود ندارند. مثلاً ژن مقاومت به پادزیست در دیسَک قرار دارد. در صورت انتقال قطعه دنای مورد نظر به دیسک و ورود آن به یاخته میزبان، با هر بار همانندسازی دیسک، دنای مورد نظر نیز همانندسازی میشود. بهتر است از دیسکی استفاده شود که فقط یک جایگاه تشخیص برای آنزیم برش دهنده داشته باشد. به نظر شما چرا؟
شکل ۳ طرح سادهای از دیسَک دارای یک جایگاه تشخیص آنزیم ۱ EcoR را نشان میدهد، بسیاری از دیسکها دارای ژنهای مقاومت به پادزیستها هستند. چنین ژنهایی به باکتری این توانایی را میدهند که پادزیستها را به موادی غیرکشنده و قابل استفاده برای خود تبدیل کنند. این ویژگی در مهندسی ژنتیک اهمیت زیادی دارد که در مباحث بعد به آن میپردازیم.
شکل ۳- طرح سادهای از دیسک و یک ژن خارجی
در ساخت یک دنای نوترکیب، قطعه دنای حاوی توالی موردنظر در دنای ناقل جاسازی میشود. دانستید که برای جداسازی قطعه دنای موردنظر از نوعی آنزیم برش دهنده استفاده میشود. توجه داشته باشید آنزیم مورد استفاده برای برش دادن دیسک، باید همان آنزیمی باشد که در جداسازی دنای مورد نظر استفاده شده است. چرا؟
برش دیسک با آنزیم، آن را به یک قطعه دنای خطی تبدیل میکند که دارای دو انتهای چسبنده است. همچنین قطعه دنای خارجی نیز دو انتهای چسبنده دارد. برای اتصال دنای موردنظر به دیسک از آنزیم لیگاز (اتصال دهنده) استفاده میشود. این آنزیم پیوند فسفودیاستر بین دو انتهای مکمل را ایجاد میکند. به مجموعه دنای ناقل و ژن جاگذاری شده در آن، دنای نوترکیب گفته میشود (شکل ۴).
شکل ۴- تشکیل دنای نوترکیب: الف) قبل از تأثیر لیگاز و ب) بعد از تأثیر لیگاز
وارد کردن دنای نوترکیب به یاخته میزبان: در این مرحله، دنای نوترکیب را به درون یاخته میزبان مثلاً باکتری منتقل میکنند (شکل ۵). به این منظور باید در دیواره باکتری منافذی ایجاد شود. این منافذ را میتوان با کمک شوک الکتریکی و یا شوک حرارتی همراه با مواد شیمیایی ایجاد کرد.
بر طبق اطلاعات به دست آمده، مشخص شده همه باکتریها دنای نوترکیب را دریافت نمیکنند. بنابراین لازم است باکتری دریافت کننده دیسک از باکتری فاقد آن تفکیک شود.
شکل ۵- وارد کردن دنای نوترکیب به یاخته میزبان
جداسازی یاختههای تراژنی: برای انجام این مرحله، از روشهای متفاوتی میتوان استفاده کرد. یکی از این روشها استفاده از دیسَکی است که دارای ژن مقاومت به پادزیستی مثل آمپی¬سیلین است. اگر باکتری، دنای نوترکیب را دریافت کرده باشد، در محیط حاوی پادزیست رشد میکند. باکتریهای فاقد دنای نوترکیب به دلیل حساسیت به پادزیست در چنین محیطی از بین میروند (شکل 6).
شکل ۶- جداسازی یاختههای تراژنی دارای دنای نوترکیب
در شرایط مناسب، باکتریهای تراژنی با سرعت بالایی تکثیر میشوند. همچنین از دناهای نوترکیب نیز به صورت مستقل از فام¬تَنِ اصلی یاخته، نسخههای متعددی ساخته میشود که در نتیجه آن دنای خارجی به سرعت تکثیر میشود. بنابراین، تعداد زیادی باکتری دارای دنای خارجی آماده خواهد شد که میتوان از آنها برای تولید فراورده یا استخراج ژن استفاده کرد.
امروزه با پیشرفت روشهای مهندسی ژنتیک میتوان یاختههای دیگری مثل مخمرها، یاختههای گیاهی و حتی جانوری را با این فرایند تغییر داد. دناها و سایر مولکولهای حاصل از دناهای تولید شده برای اهداف گوناگون علمی و کاربردی استفاده میشوند. در گفتارهای بعدی این فصل به برخی از این موارد اشاره شده است.
انتشار یا بازنشر هر بخش از این محتوای «آیندهنگاران مغز» تنها با کسب مجوز کتبی از صاحب اثر مجاز است.
کتاب الکترونیکی «ویژه نامه جامع آزمونهای نهایی زیستشناسی دوازدهم»
انتشارات: موسسه آموزشی تالیفی ارشدان
تعداد صفحه: ۱۱۵
این کتاب شامل
- جامـــــــعترین و آخــــــــرین پرسشهای آزمونهای نهایی زیستشناسی دوازدهم
- بررسی تمامی امتحانهای نهایی (از دیماه ۱۳۹۷ تا دیماه ۱۴۰۱) داخل کشور
- پاسخ تشریحی پرسشها؛
- پاسخ کامل فعالیتهای کتاب؛
- مطابق با جدیدترین تغییرات کتاب درسی
- تفکیک موضوعی پرسشها براساس سرفصلهای کتاب درسی
پرسشهای نهایی زیستشناسی
» مجموعه پرسشهای نهایی زیستشناسی؛ تفکیک شده بر اساس زمان آزمون
» برای مشاهده این مجموعه، اینجا کلیک کنید.
» مجموعه پرسشهای نهایی زیستشناسی؛ تفکیک شده بر اساس فصل کتاب
» برای مشاهده این مجموعه، اینجا کلیک کنید.
» مجموعه پرسشهای نهایی زیستشناسی؛ تفکیک شده بر اساس گفتار کتاب
» برای مشاهده این مجموعه، اینجا کلیک کنید.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
ارادت فوق العاده، بقیشو کی میذارین توروخدا بگین کی؟؟؟؟
سلام و درود
تشکر از همراهی شما
سپاس از انرژی دهی شما
چنان دست تنها هستم و مشغله زیاد که قول دادن بسیار سخت است.
از یک طرف مشغول دکتری علوم اعصاب و از طرفی کارهای عقب افتاده فراوان…
دعا کنید که به امور برسیم…
مدیریت زمان…
چون فعلا در حال تکمیل سوالات زیست دهم هستم سخت است که…
بنابراین توصیه من به شما مطالعه مجموعه سوال های نهایی گفتار به گفتار زیست دوازدهم است. در زیر لینک مربوط به گفتار اول فصل هفتم زیست دوازدهم است:
https://brainyscholar.com/12th-biology-genetic-engineering-and-biotechnology-speech-final-questions/
خوش و خرم باشید.
افسوس که این سایت رو زودتر پیدا نکرده بودم آیا سوالات تا آزمون نهایی آماده میشن
لینک زیر مربوط به پرسش های نهایی آزمون های گذشته کتاب زیست شناسی ۳ میباشد که بر اساس خط به خط کتاب نظم داده شده و منتشر شده است:
https://brainyscholar.com/12th-biology-final-exams-speech-to-speech/