سوالات امتحان نهایی جامعه شناسی رشته علوم انسانی خرداد 1399

«باسمه تعالی»

سوالات امتحان نهایی درس: جامعه‌شناسی 3

رشته: ادبیات و علوم انسانی

تعداد صفحه: 3

تاریخ امتحان: 1399/04/09

پایه دوازدهم دوره دوم متوسطه

مدت امتحان: 80 دقیقه

ساعت شروع: 8 صبح

دانش‌آموزان روزانه سراسر کشور در نوبت خرداد ماه سال 1399

مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی

الف) بخش الزامی

1) عبارت‌هاي صحیح و غلط را مشخص کنید. (1)

الف) تلاش‌هاي علمی به تدریج بر ذخیره دانش علمی جامعه می‌افزاید و دانش عمومی را غنی‌تر می‌کند.

ب) علوم انسانی به دلیل این‌که به فهم معانی کنش‌هاي انسان‌ها می‌پردازند علوم تفهمی نامیده می‌شود.

ج) جامعه‌شناسان تبیینی معتقدند که جامعه محصول و مخلوق کنش‌هاي انسان‌هاست و بود و نبود آن وابسته به انسان است.

د) همراهی همدلانه به معناي تأیید کنشگران نیست بلکه به معناي نگاه کردن به مسائل آن‌ها از منظر خودشان و تلاش براي فهم آن‌هاست.

الف) ص (ص 5)

ب) ص (ص 14)

ج) غ (ص 29)

د) ص (ص 40) (هر مورد ٠/۲۵)

2) جای خالی را با کلمات مناسب کامل کنید. (2)

الف) برخی رویکردها براي دستیابی به پاسخ‌هاي کاملاً قابل پیش‌بینی درباره چرایی وقوع پدیده‌هاي اجتماعی، پیچیدگی این پدیده‌ها را نادیده می‌گیرند و از آن‌ها ……………………… می‌کنند.

هویت‌زدایی (ص47)

ب) تنها راه تأثیرگذاري بر اراده دیگران و به خدمت گرفتن فعالیت ارادي ایشان ……………………… است.

جلب تبعیت (ص57)

ج) طرفداران قشربندي اجتماعی چنین می‌پندارند که نا‌برابری‌هاي اجتماعی نتیجه تفاوت‌ها یا ……………………… هستند.

نابرابري‌هاي طبیعی (ص72)

د) دولت‌های مدرن براي از بین بردن تفاوت‌هاي هویتی گروه‌هاي مختلف و یکسان‌سازي آن‌ها سیاست ……………………… را در پیش گرفتند.

همانندسازي (ص84) (هر مورد ٠/۵)

3) پاسخ صحیح را مشخص کنید. (2)

1- در کدام روش پژوهش، محقق موقعیت جغرافیایی، اوضاع جمعیتی، اقتصادي، اجتماعی، فرهنگی و به طور کلی جزئیات زندگی مردم یک ده یا یک روستا را بررسی می‌کند؟

الف) روش کمی

ب) مطالعه موردي

ج) روش‌هاي آماري

د) قوم‌نگاری

ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي (ص 51)

2- ملاك‌هاي دسته‌بندي نظام‌هاي سیاسی از دیدگاه ارسطو کدامند؟

الف) دین ‌مداری – دنیا مداري

ب) مقبولیت – مشروعیت

ج) تعداد افراد تأثیرگذار و تصمیم‌گیرنده – روش تصمیم‌گیري

د) تبعیت با کراهت – تبعیت با رضایت

تعداد افراد تأثیرگذار و تصمیم‌گیرنده – روش تصمیم‌گیري (ص 61)

3- برخی تفاو‌ت‌ها مانند تفاوت در قد، هوش، ثروت و تحصیلات ……………………………. نامیده می‌شوند.

الف) نابرابری‌هاي اجتماعی

ب) نابرابري هاي طبیعی

ج) تفاوت‌هاي اسمی

د) تفاوت‌هاي رتبه‌اي

تفاوت‌هاي رتبه‌اي (ص 69)

4- در کدام یک از مدل‌هاي سیاست‌گذاري هویتی، تفاوت‌هاي موجود میان گروه‌هاي قومی و زبانی، حفظ و حتی تشدید می‌گردد؟

الف) مدل تکثرگرا

ب) مدل یکسان‌سازی

ج) مدل تعارف

د) مدل شناخت متقابل

مدل تکثرگرا (ص 86) (هر مورد ٠/۵)

4) ﺑﻪ ﺳﺆالات زﯾﺮ ﭘﺎﺳﺦ ﮐﻮﺗﺎه دﻫﯿﺪ. (2)

1- فهم هر کنش نیازمند چیست؟

ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ذﻫﻨﯽ و ﻣﻌﻨﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﺳﺖ. (ص 50)

2- جامعه‌شناسان از چه نوع سلطه‌اي به هژمونی تعبیر می‌کنند؟

سلطه‌ای که به شیوه فرهنگی اعمال شود. (ص 59)

3- دانش انتقادي چه نوع دانشی است؟ (ذکر یک مورد)

داﻧﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ‌ﺧﻮاﻫﺪ از وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻮﺟﻮد اﻧﺘﻘﺎد ﮐﻨﺪ، و ﻣﯽ‌ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮاي ﻋﺒﻮر از وﺿﻌﯿﺖ ﻣﻮﺟﻮد و وﺿﻌﯿﺖ مطلوب راه‌حل ارائه کند. (یک مورد کافی است.) (ص 75)

4- دو مورد از فواید شناخت متقابل افراد و جوامع از یکدیگر را بنویسید؟

ﺗﻔﺎوت‌ﻫﺎي یکدیگر را درك ﻣﯽ‌ﮐﻨﻨﺪ، ﺑﻪ آن‌ها اﺣﺘﺮام ﻣﯽ‌ﮔﺬارﻧﺪ و ﻫﻢ اﺷﺘﺮاﮐﺎﺗﯽ را اﯾﺠﺎد ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﺷﺪن روابطشان منجر می‌شود. (ص 87)(هر مورد ٠/۵) 

5) جدول زیر را کامل کنید. (1)

اﻟﻒ) ﻗﺪرﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺪون اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﻬﺪﯾﺪ – ﺑﺎ رﺿﺎﯾﺖ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ به دست ﻣﯽ‌آﯾﺪ. (ذﮐﺮ ﯾﮏ ﻣﻮرد) (ص 58)

ب) به شکل پنهان – از طریق نفوذ فرهنگی (ذﮐﺮ ﯾﮏ ﻣﻮرد) (ص 59)

ج) قدرت سخت (ص 59)

د) ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻗﺎﻧﻮن و ﺣﮑﻢ اﻟﻬﯽ – ﻣﻄﺎﺑﻖ ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ و ارزﺷﯽ (ذﮐﺮ ﯾﮏ ﻣﻮرد) (ص 58)(هر مورد ٠/۲۵)

6) هر عبارت به کدام نوع دانش و جهان اشاره دارد؟ (0/5)

الف) در زندگی اجتماعی مانند هوا براي انسان است. (………………………………………..)

ب) بر اساس هویت دنیوي خود فقط علوم تجربی را علم می‌دانست. (………………………………………..)

الف- داﻧﺶ ﻋﻤﻮﻣﯽ (ص 4)

ب- ﺟﻬﺎن ﻣﺘﺠﺪد (ص 6)

7) هر عبارت به کدام علوم اشاره می‌کند؟ (0/5)

الف) ابزار تسلط انسان بر طبیعت و رهاسازي از محدودیت‌هاي طبیعی‌اند. (………………………………………..)

ب) به انتقاد از کنش‌های ناپسند انسان‌ها می‌پردازند. (………………………………………..)

الف- ﻋﻠﻮم اﺑﺰاري (ص 14)

ب- ﻋﻠﻮم انتقادي (ص 14)

8) هر عبارت به کدام ویژگی جامعه‌شناسی تبیینی اشاره می‌کند؟ (0/5)

الف) پیش‌بینی و کنترل پدیده‌هاي اجتماعی (………………………………………..)

ب) پدیده‌هاي اجتماعی همانند پدیده‌هاي طبیعی (………………………………………..)

اﻟﻒ- ﻫﺪف ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ (ص 27)

ب- ﻣﻮﺿﻮع ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ (ص 27)

9) هر عبارت به کدام یک از انواع پیامدهاي نادیده گرفتن کنش اجتماعی اشاره دارد؟ (0/5)

الف) ارزش بودن مهربانی و فداکاري و ضد ارزش بودن کینه‌توزي قابل مشاهده نیست. (……………………………)

ب) یکسان دانستن نظم اجتماعی و نظم طبیعی اراده انسان‌ها را نادیده می‌گیرد. (……………………………)

الف- ارزش‌زدایی (ص 39)

ب- خلاقیت‌زدایی (ص 38)

10) هر یک از عبارات سمت راست به کدام یک از مفاهیم سمت چپ اشاره دارد؟ (یک مورد اضافیست) (1)

1- ج (ص 4)

2- د (ص 11)

3- الف (ص 23)

4- ب (ص 34)

به سوالات زیر پاسخ کامل دهید.

11) چرا جامعه‌شناسان انتقادي معتقدند که رویکرد‌هاي تبیینی و تفسیري محافظه‌کارند؟ (1)

ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﺒﯿﯿﻨﯽ ﺑﺎ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﮐﺮدن ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺗﺠﺮﺑﯽ‌، ارزش‌ﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ارزش‌ﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ را ﻗﺎﺑﻞ مطالعه ﻋﻠﻤﯽ ﻧﻤﯽ‌داﻧﺪ و ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮي ﺻﺮﻓﺄ ﺑﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ارزش‌ﻫﺎ و ﻧﻈﺎم‌ﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺴﻨﺪه ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ و ﻣﻼك و ﻣﻌﯿﺎري ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ ﻋﻠﻤﯽ آن‌‌ها اراﺋﻪ ﻧﻤﯽ‌دﻫﺪ. (ذﮐﺮ ﯾﮏ ﻣﻮرد از ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ)

12) در رویکرد عدالت اجتماعی دولت چگونه براي کاهش نابرابری‌ها تلاش می‌کند؟ (1)

ﺗﺪاﺑﯿﺮ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﻣﯽ‌اﻧﺪﯾﺸﺪ، ﻣﺜﻼً از ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﻣﺎﻟﯿﺎت ﺑﮕﯿﺮد و از آن ﺑﺮاي رﻓﻊ ﻓﻘﺮ در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﺪ.

13) چهره‌هاي متفاوت سیاست هویت را بنویسید. (1)

1- ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻓﺮاﻃﯽ ﺑﺮ ﺗﻔﺎوت‌ﻫﺎ وﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ‌ﻫﺎ ﺗأﮐﯿﺪ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ و ﺳﺒﺐ ﭼﻨﺪﭘﺎرﮔﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ درون ﺟﻮاﻣﻊ می‌شود.

2- گروه‌های ﺑﻪ ﺣﺎﺷﯿﻪ راﻧﺪه ﺷﺪه را ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﻣﯽ‌ﺷﻨﺎﺳﺪ و از آﻧﺎن ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ. (ص 87)

14) جامعه‌شناسان علت نابرابري‌هاي اجتماعی را چه می‌دانند؟ (1)

ﻣﺰاﯾﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﯾﻌﻨﯽ ﺛﺮوت، ﻗﺪرت و داﻧﺶ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯿﺎن اﻓﺮاد ﺗﻮزﯾﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ، از اﯾﻦ رو ﺑﺮﺧﯽ اﻓﺮاد در ﺑﺎﻻي ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻗﺮار ﻣﯽ‌ﮔﯿﺮﻧﺪ و ﺑﺮﺧﯽ اﻓﺮاد در ﭘﺎﯾﯿﻦ آن. (ص 70)

15) دیدگاه الگوي مطلوب قرآنی، به تکثر و تنوع زبانی، نژادي و قومی چگونه است؟ (1)

اﻟﮕﻮي ﻣﻄﻠﻮب ﻗﺮآﻧﯽ ﺗﮑﺜﺮ و ﺗﻨﻮع زﺑﺎﻧﯽ، ﻧﮋادي و ﻗﻮﻣﯽ را ﻣﺎﻧﻊ وﺣﺪت و ﻫﻤﺪﻟﯽ ﻧﻤﯽ‌داﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ اﻧﺴﺎن ﻫﺎ را ﺑﻪ ﻣﻨﺸﺄ وﺣﺪت رﻫﻨﻤﻮن ﻣﯽ‌ﺷﻮد. (ص 88)

ب) بخش انتخابی

دانش‌آموز ﻋﺰﯾﺰ ﺟﻬﺖ ﮐﺴﺐ 4 ﻧﻤﺮه از ﺳﻮاﻻت 16 تا 23 ﻓﻘﻂ 4 ﺳﻮال را ﺑﻪ دﻟﺨﻮاه اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ دﻫﯿﺪ.

16) چرا علوم اجتماعی نسبت به علوم طبیعی از اهمیت بیشتري برخوردارند؟ (1)

ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻇﺮﻓﯿﺖ داوري درباره ﻋﻠﻮم ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻓﻨﺎوري ﺣﺎﺻﻞ از آن را ﻧﯿﺰ دارﻧﺪ. ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ درباره ﻓﺮﺻﺖ‌ﻫﺎ و ﻣﺤﺪودﯾﺖ‌ﻫﺎي ﻓﻨﺎوري ﺑﻪ اﻧﺴﺎن‌ﻫﺎ آﮔﺎﻫﯽ ﻣﯽ‌دﻫﻨﺪ و ﺑﻪ آن‌ها ﮐﻤﮏ ﻣﯽ‌ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ از ﻃﺒﯿﻌﺖ و ﻋﻠﻮم ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺷﯿﻮه ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ. (ذکر دو مورد) (ص 13)

17) چرا ماکس وبر تفهم را روش مستقلی براي علوم انسانی نمی‌دانست؟ (1)

وﺑﺮ ﻫﻨﻮز ﻋﻠﻢ را ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻣﺤﺪود ﻣﯽ‌داﻧﺴﺖ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد آن‌چه ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ﺷﻨﺎﺳﺎن از ﻣﻄﺎلعه ﭘﺪﯾﺪه‌ﻫﺎ ﻣﯽ‌ﻓﻬﻤﻨﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ روش ﺗﺠﺮﺑﯽ اﺛﺒﺎت ﺷﻮد و ﮔﺮﻧﻪ ارزش ﻋﻠﻤﯽ ﻧﺪارد. (ص 49)

18) تعارض‌هاي میان دانش عمومی و دانش علمی در یک جهان اجتماعی چگونه حل می‌شود؟ (1)

ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺎ دﺳﺖ ﺑﺮداﺷﺘﻦ از ﺑﺨﺸﯽ از ذﺧﯿﺮه داﻧﺸﯽ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﺑﺨﺶ دﯾﮕﺮ و ﮔﺎه ﺑﺎ ﻃﺮح اﯾﺪهﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ. (ص 6)

19) چرا جامعه‌شناسان تبیینی دچار اخلاق‌گریزي می‌شوند؟ (1)

ﻓﻘﻂ روش‌ﻫﺎي ﺗﺠﺮﺑﯽ را ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻣﯽ‌داﻧﻨﺪ و ﺑﺎ اﻧﮑﺎر ارزش‌ﻫﺎي ﻋﺎﻃﻔﯽ، اﺧﻼﻗﯽ، ﻣﺬﻫﺒﯽ دﭼﺎر اﺧﻼق‌ﮔﺮﯾﺰي ﻣﯽ‌ﺷﻮﻧﺪ. (ص 39)

20) ویژگی‌هاي مدینه فاضله فارابی را بنویسید. (1)

ﺑﺮ ﻣﺤﻮر ﻋﻠﻢ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. – ﺟﺎﻣﻌﻪ آرﻣﺎﻧﯽ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻓﺎراﺑﯽ اﺳﺖ. – ﻋﻠﻢ در آن ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺗﺠﺮﺑﯽ ﻣﺤﺪود ﻧﻤﯽ‌ﺷﻮد و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻼﻧﯽ و وﺣﯿﺎﻧﯽ را ﻧﯿﺰ در ﺑﺮ ﻣﯽ‌ﮔﯿﺮد. (ص 98)

21) چرا ابن خلدون از جامعه آرمانی سخن نگفت؟ (1)

او در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﻮد ﺑﻪ روش ﻋﻘﻠﯽ ﺗﻮﺟﻪ ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﻧﺪاﺷﺖ و ﺑﯿﺸﺘﺮ از روش ﺣﺴﯽ و ﺗﺠﺮﺑﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ‌ﮐﺮد و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از ﺟﺎﻣﻌﻪ آرﻣﺎﻧﯽ ﺳﺨﻨﯽ نگفت. (ص 100)

22) نقش مهم فقه شیعه در ایران را بنویسید. (1)

ﻓﻘﻪ ﺷﯿﻌﻪ در اﯾﺮان ﻫﻤﻮاره ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻮع رابطه ﻣﺮدم ﺑﺎ ﻗﺪرت‌ﻫﺎي داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ داﺷﺘﻪ و در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﻧﻈﺮﯾﺎت ﻻزم ﺑﺮاي دو اﻧﻘﻼب اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﭘﺪﯾﺪ آورد. (انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی) (ص 108)

23) کدام نوع عقل در معناي خاص، علوم انسانی و علوم اجتماعی را پدید می‌آورد؟ توضیح دهید. (1)

ﻋﻘﻞ ﻋﻤﻠﯽ واﻗﻌﯿﺖ‌ﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﺑﺎ آﮔﺎﻫﯽ و اراده اﻧﺴﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽ‌آﯾﻨﺪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ارزش‌ﻫﺎ و آرﻣﺎن‌ﻫﺎ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ؛ ﻣﺜﻼً ﺧﻮﺑﯽ ﻋﺪاﻟﺖ و ﺑﺪي ﻇﻠﻢ را ﻣﯽ‌ﺷﻨﺎﺳﺪ، اﯾﻦ ﻋﻘﻞ، ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ‌آورد. (ص 114)

«موفق و پیروز باشید.»