پاسخ فعالیت های فصل نهم کتاب زیست شناسی یازدهم

پاسخ فعالیت‌های کتاب زیست‌شناسی 2

– یازدهم –

جواب فعالیت‌های فصل نهم زیست یازدهم تجربی

پاسخ و حل سوال های فعالیت های گفتار 1 و 2 فصل نهم کتاب زیست شناسی 2 پایه یازدهم تجربی

جواب فعالیت های فصل 9 زیست یازدهم تجربی؛ در این مطلب به پاسخ و جواب سوالات فعالیت های صفحه ۱۴۲، ۱۴۵، ۱۴۶، ۱۴۷، ۱۵۰، ۱۵۲ گفتار ۱ و ۲ فصل ۹ نهم «پاسخ گیاهان به محرک‌ها» کتاب زیست شناسی 2 پایه یازدهم رشته تجربی پرداخته ایم.

فصل پاسخ گیاهان به محرک‌ها

فعالیت ۱ صفحه ۱۴۲ فصل نهم زیست یازدهم

فعالیت ۱

شکل روبه‌رو ریشه و ساقه را از یک تودۀ یاخته تمایز نیافته یا همان کال در حضور مقدار متفاوت اکسین و سیتوکینین، در محیط کشت نشان می‌دهد. از این شکل چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟

از این شکل نتیجه می‌گیریم که نسبت هورمون‌های اکسین و سیتوکینین، مسیر تمایز یاخته‌های تمایزنیافتهٔ کال را تعیین می‌کند. افزایش اکسین نسبت به سیتوکینین، تشکیل ریشه را تحریک می‌کند؛ در حالی‌که افزایش سیتوکینین نسبت به اکسین، تشکیل ساقه را افزایش می‌دهد. بنابراین، تعادل و نسبت این دو هورمون گیاهی، نقش اساسی در تعیین سرنوشت یاخته‌ها و تشکیل اندام‌های مختلف گیاه دارد.

⭐ نکتهٔ طلایی و مفهومی کنکور:
اکسین بیشتر ← ریشه‌زایی (در محیط کشت از کال)
سیتوکینین بیشتر ← ساقه‌زایی (در محیط کشت از کال)

🔬 توجه مهم:
این نتیجه مربوط به تمایز کال در محیط کشت است. در گیاه کامل، اکسین در ریشه نیز می‌تواند نقش‌های مختلفی داشته باشد؛ اما در این آزمایش، نسبت اکسین به سیتوکینین تعیین‌کنندهٔ تشکیل ریشه یا ساقه است. همچنین، سیتوکینین نسبت به اکسین در ریشه‌زایی کال نقش بازدارنده دارد و باعث سوق دادن تمایز به سمت ساقه می‌شود.

فعالیت ۲ صفحه ۱۴۵ فصل نهم زیست یازدهم

فعالیت ۲

یکی از دلایل خراب شدن میوه‌ها هنگام ذخیره یا انتقال، تولید اتیلن در آن‌هاست. برای رفع این مشکل، ترکیباتی به کار می‌برند که با اتصال به گیرنده‌های اتیلن که در یاخته وجود دارند، سبب توقف فرآیند رسیدگی می‌شوند. اکنون زیست‌شناسان در تلاش‌اند با تغییر در ژن، گیاهان را نسبت به اتیلن غیرحساس کنند. به نظر شما این ایده برای گیاهان میوه‌دار مناسب است؟ برای پاسخ خود دلیل ارائه دهید.

این ایده برای گیاهان میوه‌دار مناسب نیست؛ زیرا اتیلن اگرچه باعث رسیدگی و کاهش ماندگاری میوه می‌شود، اما وجود آن برای کامل شدن فرآیند طبیعی رسیدگی میوه ضروری است. اگر با تغییر ژن، گیاه را نسبت به اتیلن غیرحساس کنیم، فرآیند رسیدگی میوه مختل می‌شود و ممکن است میوه به ویژگی‌های مطلوب مانند تغییر رنگ، نرم شدن و ایجاد طعم مناسب دست پیدا نکند. بنابراین، بهتر است به جای حذف پاسخ گیاه به اتیلن، میزان تولید یا اثر اتیلن را به‌طور کنترل‌شده کاهش داد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

اتیلن = هورمون رسیدگی میوه

کاهش اثر اتیلن ← افزایش ماندگاری

حذف کامل اثر اتیلن ← اختلال در رسیدگی طبیعی میوه.

فعالیت ۳ صفحه ۱۴۵ فصل نهم زیست یازدهم

فعالیت ۳

با توجه به اینکه فرمول شیمایی تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی شناخته شده است. این ترکیبات به‌طور مصنوعی ساخته می‌شوند و برای تولید و نگه‌داری محصولات کشاورزی به کار می‌روند. به نظر شما آیا این ترکیبات می‌توانند سلامت انسان و محیط‌زیست را تهدید کنند؟

بله، استفادهٔ نادرست یا بیش از حد از تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی مصنوعی می‌تواند برای انسان و محیط‌زیست خطرآفرین باشد؛ زیرا این ترکیبات ممکن است به دلیل شباهت ساختاری با برخی مولکول‌های زیستی، وارد فرایندهای بدن جانداران شوند و اثرات نامطلوب ایجاد کنند. برای مثال، ترکیباتی مانند سیتوکینین‌های مصنوعی که تقسیم یاخته را تحریک می‌کنند، در صورت ورود و اثرگذاری نامناسب در بدن جانداران ممکن است موجب اختلال در تنظیم تقسیم یاخته‌ها شوند. بنابراین، استفاده از این مواد باید کنترل‌شده و مطابق استانداردهای ایمنی باشد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی مصنوعی ← مشابه هورمون‌های گیاهی → احتمال اثر بر جانداران دیگر ← نیازمند مصرف استاندارد و کنترل‌شده.

فعالیت ۴ صفحه ۱۴۶ فصل نهم زیست یازدهم

فعّالیت ۴

الف) پیش بینی می‌کنید که پاسخ ریشه به نور یک جانبه چه باشد؟

ب) برای بررسی درستی پیش بینی خود، آزمایشی طراحی کنید.

پ) آزمایشی را که طراحی کرده‌اید با چند گیاه انجام و نتیجه را گزارش دهید.

الف) پیش‌بینی می‌شود ریشه نسبت به نور یک‌جانبه معمولاً گرایش منفی به نور داشته باشد؛ یعنی از نور دور شود و در جهت مخالف نور رشد کند. (البته برای اطمینان، باید آزمایش انجام شود.)

ب) برای بررسی این پیش‌بینی، چند گیاه هم‌سن و مشابه را در شرایط یکسان قرار می‌دهیم و نور را فقط از یک سمت به ریشه‌ها می‌تابانیم. در این آزمایش، متغیر مستقل، جهت تابش نور و متغیر وابسته، پاسخ رشد ریشه به نور (خم شدن یا نشدن ریشه) است. پس از مدتی، جهت رشد ریشه‌ها را بررسی و ثبت می‌کنیم.

پ) نتایج آزمایش می‌تواند در سه حالت مشاهده شود:
۱. گرایش مثبت به نور: ریشه به سمت نور خم شود.
۲. گرایش منفی به نور: ریشه از نور دور شود و در جهت مخالف نور خم شود.
۳. بی‌تفاوتی نسبت به نور: ریشه خم نشود و جهت رشد آن تغییر نکند.

بنابراین، با مقایسهٔ نتایج چند گیاه می‌توان مشخص کرد که پاسخ واقعی ریشه به نور یک‌جانبه چیست.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
در طراحی آزمایش، عامل تغییر داده‌شده = متغیر مستقل (نور) و پاسخی که اندازه‌گیری می‌شود = متغیر وابسته (جهت رشد ریشه) است.

فعالیت ۵ صفحه ۱۴۷ فصل نهم زیست یازدهم

فعّالیت ۵

با توجه به شکل مقابل و شکل  ۱۲– ب توضیح دهید که شکستن شب با یک جرقۀ نوری چه تأثیری بر گل دهی گیاه روز کوتاه دارد.

در گیاهان روز کوتاه، طولانی بودن دورهٔ تاریکی برای گل‌دهی ضروری است. اگر در طول شب با یک جرقهٔ نوری، تاریکی شکسته شود، گیاه این شرایط را مانند یک شب کوتاه‌تر درک می‌کند و گل‌دهی آن متوقف یا کاهش می‌یابد؛ بنابراین، شکستن شب با نور باعث جلوگیری از گل‌دهی گیاه روز کوتاه مانند داوودی می‌شود.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

گیاه روز کوتاه ← نیازمند شبِ طولانی و پیوسته برای گل‌دهی است.

یک جرقهٔ نوری در شب ← قطع تاریکی ← جلوگیری از گل‌دهی.

فعالیت ۶ صفحه ۱۵۰ فصل نهم زیست یازدهم

فعّالیت ۶

بعضی گیاهان با تولید موادی که برای گیاهان دیگر سمّی‌اند، از رویش دانه یا رشد گیاهان دیگر در اطراف خود جلوگیری می‌کنند. به نظر شما این ویژگی چه نقشی در ماندگاری چنین گیاهان دارد؟

این ویژگی باعث افزایش توان رقابتی گیاه می‌شود؛ زیرا با تولید مواد بازدارنده، از جوانه‌زنی یا رشد گیاهان رقیب در اطراف خود جلوگیری می‌کند. در نتیجه، منابعی مانند آب، مواد معدنی، فضا و نور بیشتری در اختیار خود گیاه قرار می‌گیرد و احتمال بقا و ماندگاری آن افزایش می‌یابد. این پدیده را «آللوپاتی» می‌نامند.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

آللوپاتی = تولید مواد شیمیایی توسط یک گیاه برای مهار رشد گیاهان رقیب ← کاهش رقابت ← افزایش موفقیت در بقا و تولیدمثل.

فعالیت ۷ صفحه ۱۵۲ فصل نهم زیست یازدهم

فعّالیت ۷

الف) فردی بر این باور است که امواج صوتی بر رشد و میزان محصول گیاهان تأثیر دارد. آیا شما با این نظر موافق‌اید؟ برای تأیید با ردّ این نظر چه آزمایشی طراحی می‌کنید؟

ب) نمونه‌هایی از سازوکارهای دفاعی در گیاهان محل زندگی خود و نیز ارتباط‌هایی که بین آن‌ها و جانوران وجود دارد گزارش کنید.

الف) برای بررسی تأثیر امواج صوتی بر رشد و میزان محصول گیاهان، ابتدا یک فرضیه مطرح می‌کنیم: «امواج صوتی ممکن است بر رشد گیاه اثر داشته باشند.»

برای آزمایش، دو گروه گیاه مشابه و هم‌سن انتخاب می‌کنیم:

• گروه شاهد (تیمار نشده): در محیط بدون صدا نگهداری می‌شود.

• گروه آزمایشی: در معرض صدای مشخص با شدت و مدت زمان کنترل‌شده قرار می‌گیرد.

در این آزمایش، متغیر مستقل، وجود یا نوع امواج صوتی و متغیر وابسته، میزان رشد یا مقدار محصول گیاه است. سایر شرایط مانند نور، آب، دما، نوع خاک و مواد غذایی باید در هر دو گروه یکسان باشد. سپس رشد دو گروه مقایسه می‌شود تا مشخص شود صدا بر رشد گیاه اثر دارد یا خیر.

⭐ نکتهٔ مهم: مثبت یا منفی بودن نتیجه از قبل مشخص نیست؛ مهم این است که آزمایش به‌گونه‌ای طراحی شود که اثر واقعی صدا را نشان دهد.

ب) نمونه‌هایی از سازوکارهای دفاعی گیاهان عبارت‌اند از:

• خار در گیاهانی مانند کاکتوس و گل رز: باعث کاهش خورده شدن توسط جانوران گیاه‌خوار می‌شود.

• تولید مواد شیمیایی دفاعی: برخی گیاهان مواد سمی یا نامطلوب تولید می‌کنند که جانوران را از تغذیه از آن‌ها بازمی‌دارد.

• تولید ترکیبات معطر یا تلخ: موجب دور شدن برخی گیاه‌خواران می‌شود.

این ویژگی‌ها باعث افزایش توانایی گیاه در بقا می‌شوند و نشان‌دهندهٔ ارتباط و سازگاری متقابل گیاهان با جانوران در محیط زندگی است.