پاسخ فعالیت های فصل هشتم کتاب زیست شناسی یازدهم

پاسخ فعالیت‌های کتاب زیست‌شناسی 2

– یازدهم –

جواب فعالیت‌های فصل هشتم زیست یازدهم تجربی

پاسخ و حل سوال های فعالیت های گفتار 1 و 2 و 3 فصل هشتم کتاب زیست شناسی 2 پایه یازدهم تجربی

جواب فعالیت های فصل ۸ زیست یازدهم تجربی؛ در این مطلب به پاسخ و جواب سوالات فعالیت های صفحه ۱۲۱، ۱۲۲، ۱۲۳، ۱۲۴، ۱۲۹، ۱۳۱، ۱۳۳، ۱۳۴ و ۱۳۶ گفتار ۱ و ۲ و ۳ فصل ۸ هشتم «تولید مثل نهاندانگان» کتاب زیست شناسی 2 پایه یازدهم رشته تجربی پرداخته ایم.

فصل تولید مثل نهاندانگان

فعالیت ۱ صفحه ۱۲۱ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۱

با مراجعه به یک مرکز پرورش گل، یا گل‌فروشی دربارۀ روش تکثیر رویشی گیاهان متفاوت، گزارش تصویری تهیه و در کلاس ارائه دهید.

تکثیر رویشی روشی از تولیدمثل غیرجنسی در گیاهان است که در آن گیاه جدید از بخش‌های رویشی گیاه مادر مانند ساقه، برگ یا ریشه ایجاد می‌شود. برخی روش‌های رایج تکثیر رویشی عبارت‌اند از:

۱) پیوند زدن:
در این روش، بخشی از یک گیاه (پیوندک) را جدا کرده و روی گیاه دیگری (پایه) قرار می‌دهند تا با اتصال بافت‌های آن‌ها، گیاه جدید با ویژگی‌های مطلوب ایجاد شود.

۲) قلمه زدن:
در این روش، بخشی از ساقه، برگ یا ریشهٔ گیاه را جدا کرده و در شرایط مناسب آب یا خاک قرار می‌دهند تا با تشکیل ریشه و رشد جوانه‌ها، گیاه جدید ایجاد شود. برای مثال، در بسیاری از گیاهان قلمهٔ ساقه دارای جوانه است؛ البته در برخی گیاهان مانند حسن‌یوسف، تشکیل گیاه جدید می‌تواند از بخش‌های دیگری از قلمه نیز انجام شود.

۳) خوابانیدن:
در این روش، بخشی از ساقهٔ گیاه مادر بدون جدا شدن از آن در تماس با خاک قرار می‌گیرد و پس از ریشه‌دار شدن، می‌تواند به گیاه جدید تبدیل شود.

۴) جوانه‌های روی ریشه یا ساقه:
در برخی گیاهان مانند آلبالو، گیاه جدید از جوانه‌هایی که روی ریشه یا بخش‌هایی از گیاه مادر ایجاد می‌شوند، به وجود می‌آید؛ در این حالت ابتدا بخشی از گیاه مادر جدا نمی‌شود.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
قلمه و پیوند ← جداسازی بخشی از گیاه و استفاده از آن
خوابانیدن و جوانه‌های رویشی ← ابتدا اتصال با گیاه مادر حفظ می‌شود
هدف همهٔ روش‌ها: تولید گیاه جدید مشابه گیاه مادر با استفاده از توانایی یاخته‌های گیاهی برای رشد و تمایز.

فعالیت ۲ صفحه ۱۲۲ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۲

الف) نمونه‌هایی از ساقه‌های زیرزمینی را به کلاس بیاورید و در گروه خود مقایسه کنید.

نمونه‌هایی از ساقه‌های زیرزمینی شامل سیب‌زمینی (غدهٔ ساقه‌ای)، پیاز (ساقهٔ کوتاه و فشرده)، زنجبیل (ریزوم یا زمین‌ساقه) و ساقه‌های روندهٔ توت‌فرنگی هستند. این اندام‌ها اگرچه در ظاهر متفاوت‌اند، همگی شکل‌هایی تغییر یافته از ساقه هستند و می‌توانند برای ذخیرهٔ مواد غذایی یا تکثیر غیرجنسی نقش داشته باشند.

در مقایسهٔ آن‌ها باید به ویژگی‌هایی مانند محل ذخیرهٔ مواد، وجود جوانه، گره و برگ‌های تغییر شکل‌یافته توجه کرد.

ب) شلغم و سیب‌زمینی را با هم مقایسه کنید. آیا شلغم همانند سیب‌زمینی ساقه است؟ چه استدلالی برای پاسخ خود دارید؟

شلغم مانند سیب‌زمینی ساقه نیست؛ بلکه یک ریشهٔ غده‌ای و ذخیره‌ای است.

دلیل این است که در سیب‌زمینی، بخش حجیم‌شده دارای ویژگی‌های ساقه مانند جوانه‌ها (چشم‌های سیب‌زمینی)، گره‌ها و برگ‌های تغییر شکل‌یافته است؛ بنابراین یک ساقهٔ زیرزمینی محسوب می‌شود.

اما در شلغم، بخش ذخیره‌ای مربوط به ریشه است و ویژگی‌های ساقه مانند جوانه و گره وجود ندارد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

وجود جوانه و گره روی اندام حجیم‌شده ← نشانهٔ ساقهٔ غده‌ای (مثل سیب‌زمینی)

نبود جوانه و گره و ذخیره در ریشه ← ریشهٔ غده‌ای (مثل شلغم).

فعالیت ۳ صفحه ۱۲۳ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۳

فرض کنید از شما خواسته‌اند که با استفاده از یاخته‌های مجزای پارانشیمی، گیاهی را به روش کشت بافت تکثیر دهید. این یاخته‌ها را از چه سامانۀ بافتی جدا می‌کنید و چگونه این کار را انجام می‌دهید؟

برای این کار، یاخته‌های پارانشیمی را از سامانهٔ بافت زمینه‌ای جدا می‌کنیم؛ زیرا این سامانه دارای تعداد زیادی یاختهٔ پارانشیمی است که توانایی تقسیم و تمایز دوباره دارند.

برای جدا کردن یاخته‌ها، ابتدا بخش مناسب گیاه را انتخاب کرده و با استفاده از آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ دیواره و مواد چسبانندهٔ بین یاخته‌ها (مانند آنزیم‌های تجزیه‌کنندهٔ پکتین)، یاخته‌های پارانشیمی را از یکدیگر جدا می‌کنیم. سپس یاخته‌های جداشده را در محیط کشت مناسب همراه با تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی قرار می‌دهیم تا با تشکیل کال و تمایز، گیاه جدید ایجاد شود.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
سامانهٔ بافت زمینه‌ای ← منبع غنی یاخته‌های پارانشیمی
آنزیم‌های جداکننده ← لازم به دلیل وجود اتصال بین یاخته‌های گیاهی
یاختهٔ گیاهی مجزا ← تشکیل کال ← تمایز ← گیاه کامل.

فعالیت ۴ صفحه ۱۲۴ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۴

چند نوع گل را با تعداد گلبرگ‌های چهار تا شش به کلاس بیاورید.

الف) تک لپه یا دو لپه‌ای بودن آن‌ها را مشخص کنید.

ب) تعداد هر یک از اجزای دیگر گل چیست؟

پ) گل‌ها را به دقت با ذره‌بین مشاهده و ویژگی‌های هر یک از اجزا را یادداشت کنید.

ت) یا استفاده از تیغ برش‌های طولی و عرضی از مادگی گل، تهیه و آنچه را می‌بینید یادداشت و ترسیم کنید.

ث) با استفاده از داده‌هایی که به دست آورده‌اید. ساختار هر گل را گزارش کنید.

برای انجام این فعالیت، چند گل با تعداد گلبرگ‌های متفاوت (۴ تا ۶ گلبرگ) بررسی می‌کنیم و ویژگی‌های ظاهری و ساختاری آن‌ها را ثبت می‌کنیم.

الف) تشخیص تک‌لپه‌ای یا دولپه‌ای بودن گل‌ها

• اگر اجزای گل مانند گلبرگ‌ها، کاسبرگ‌ها و پرچم‌ها معمولاً مضربی از ۳ باشند، احتمالاً گیاه تک‌لپه‌ای است.

• اگر اجزای گل معمولاً مضربی از ۴ یا ۵ باشند، احتمالاً گیاه دولپه‌ای است.

ب) شمارش اجزای گل

با مشاهدهٔ گل، تعداد بخش‌های مختلف آن مانند:

• کاسبرگ‌ها

• گلبرگ‌ها

• پرچم‌ها

• برچه‌های مادگی

را شمارش و ثبت می‌کنیم.

پ) مشاهدهٔ ویژگی اجزای گل

با استفاده از ذره‌بین، ویژگی‌های هر بخش مانند:

• رنگ و شکل گلبرگ‌ها،

• تعداد و ظاهر پرچم‌ها،

• شکل مادگی و کلاله،

• وجود یا نبود شهد

فعالیت ۵ صفحه ۱۲۹ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۵

الف) بعضی گرده‌افشان‌ها، مانند خفاش در شب تغذیه می‌کنند. به نظر شما گل‌هایی که به وسیلۀ این جانوران گرده افشانی می‌شوند، چه ویژگی‌هایی دارند؟ با مراجعه به منابع معتبر درستی نظر خود را بررسی و نتیجه را گزارش کنید.

گل‌هایی که به وسیلهٔ جانوران شب‌فعال مانند خفاش گرده‌افشانی می‌شوند، معمولاً ویژگی‌هایی دارند که در تاریکی به جذب گرده‌افشان کمک می‌کند. از آنجا که رنگ برای این جانوران اهمیت کمتری دارد، این گل‌ها اغلب رنگ روشن یا سفید دارند تا بهتر دیده شوند و معمولاً بوی قوی، مقدار مناسب شهد و ساختار مناسب برای دسترسی جانور دارند.

ب) با توجه به ویژگی گل‌ها در گیاهانی که با جانوران یا باد گرده‌افشانی می‌شوند، نوع گرده‌افشانی را در گیاهان محیط پیرامون خود پیش‌بینی و گزارش کنید.

برای پیش‌بینی نوع گرده‌افشانی گیاهان محیط اطراف، می‌توان ویژگی‌های گل را بررسی کرد:

• گل‌های رنگی، معطر و دارای شهد: احتمالاً به کمک جانوران (مانند حشرات) گرده‌افشانی می‌شوند؛ زیرا این ویژگی‌ها برای جذب جانوران گرده‌افشان هستند.
• گل‌های کوچک، کم‌رنگ یا بدون گلبرگ، بدون بو و بدون شهد: معمولاً با باد گرده‌افشانی می‌شوند؛ زیرا برای جذب جانوران سازگاری خاصی ندارند و بیشتر به تولید مقدار زیادی گردهٔ سبک وابسته‌اند.

نتیجه: ویژگی‌های ظاهری گل‌ها می‌تواند به ما در پیش‌بینی عامل گرده‌افشانی آن‌ها کمک کند.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

رنگ، بو و شهد ← نشانهٔ گرده‌افشانی جانوری

نبود جاذبه‌های ظاهری + گردهٔ فراوان و سبک ← نشانهٔ گرده‌افشانی بادی.

فعالیت ۶ صفحه ۱۳۱ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۶

الف) دانه‌هایی مانند لوبیا و ذرت را در شرایط مناسب قرار دهید تا رویش یابند. این کار را چگونه انجام می‌دهید؟ با مشاهده دانه‌های در حال رویش، مشخص کنید ابتدا کدام یک از اندام‌های رویشی از دانه خارج می‌شوند. این مشاهده را برای انواعی از دانه‌های دیگر نیز انجام دهید. نتیجه را به صورت یک گزاره بنویسید.

ب) دانه‌های لوبیا و ذرت را در فواصل زمانی دو روزه، بعد از خیس خوردن از وسط نصف و با استفاده از شکل زیر آنچه را می‌بینید، نام گذاری کنید.

الف) برای بررسی رویش دانه، ابتدا دانه‌هایی مانند لوبیا و ذرت را یک تا دو روز در آب می‌خیسانیم و سپس آن‌ها را در شرایط مناسب، مانند محیط مرطوب، دمای مناسب و دسترسی به هوا قرار می‌دهیم. با مشاهدهٔ مراحل رویش دانه‌ها مشخص می‌شود که اولین اندامی که از دانه خارج می‌شود، ریشهٔ رویانی (ریشه‌چه) است.

با بررسی دانه‌های مختلف نیز می‌توان نتیجه گرفت که:

در فرآیند رویش دانه، ریشه‌چه نخستین اندامی است که از دانه خارج می‌شود و سپس اندام‌های هوایی رشد می‌کنند.

ب) برای مشاهدهٔ تغییرات درونی دانه، دانه‌های لوبیا و ذرت را پس از خیساندن، در فاصله‌های زمانی مشخص (مثلاً هر دو روز) از وسط برش می‌دهیم و بخش‌های مختلف آن را مشاهده و نام‌گذاری می‌کنیم. در این بررسی می‌توان بخش‌هایی مانند پوستهٔ دانه، لپه، رویان (جنین)، ریشه‌چه، ساقه‌چه و جوانه را مشاهده کرد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
ترتیب کلی رویش دانه:
خروج ریشه‌چه ← رشد ساقه‌چه و برگ‌های اولیه ← تشکیل گیاهچه

نکتهٔ مهم: ریشه‌چه اولین اندامی است که برای جذب آب و استقرار گیاه در خاک از دانه خارج می‌شود.

فعالیت ۷ صفحه ۱۳۳ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۷

برچه‌ها را در میوه‌ها نیز می‌توانیم تشخیص دهیم. در شکل زیر تعدادی میوه از عرض برش خورده اند. تعدادی میوه را انتخاب و به طور عرضی برش دهید. در کدام میوه فضای تخمدان با دیواره برچه‌ها به طور کامل تقسیم شده است؟

با ایجاد برش عرضی در میوه‌ها می‌توان بخش‌های مختلف تخمدان، از جمله برچه‌ها را مشاهده کرد. در میوه‌هایی مانند پرتقال، هر پرهٔ میوه نشان‌دهندهٔ یک برچه است و دیوارهٔ برچه‌ها فضای تخمدان را به بخش‌های جداگانه تقسیم کرده است. همچنین در میوه‌هایی مانند خیار و فلفل دلمه‌ای می‌توان برچه‌ها را مشاهده کرد؛ هرچند ممکن است در فلفل دلمه‌ای برچه‌ها کاملاً از یکدیگر جدا نشده باشند.

بنابراین، در میوه‌ای مانند پرتقال، فضای تخمدان به وسیلهٔ دیوارهٔ برچه‌ها به طور کامل تقسیم شده است.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
برش عرضی میوه ← مشاهدهٔ تعداد و آرایش برچه‌ها
پرتقال ← هر پره = یک برچه
برچه‌ها با دیواره‌های خود می‌توانند فضای تخمدان را به بخش‌های جدا تقسیم کنند.

فعالیت ۸ صفحه ۱۳۴ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۸

شکل زیر انواعی میوه را نشان می‌دهد. ویژگی‌های هر یک از این میوه‌ها را فهرست و براساس این ویژگی‌ها پیش بینی کنید که پراکنش آنها با کمک چه عاملی (باد / جانور) انجام می‌شود. با مراجعه به منابع معتبر درستی نظر گروه را بررسی و نتیجه را گزارش کنید.

ویژگی‌های ظاهری میوه‌ها می‌تواند اطلاعاتی دربارهٔ روش پراکنش آن‌ها به ما بدهد. میوه‌هایی که دارای ساختارهای سبک، بال‌مانند یا کرک‌دار هستند، معمولاً به کمک باد پراکنده می‌شوند؛ زیرا این ویژگی‌ها باعث افزایش سطح تماس با هوا و جابه‌جایی آسان‌تر میوه یا دانه می‌شوند.

در مقابل، میوه‌هایی که دارای زوائد خارمانند یا قلاب‌هایی هستند، معمولاً به کمک جانوران پراکنده می‌شوند؛ زیرا این زوائد به مو، پشم یا پر جانوران و حتی لباس انسان می‌چسبند و همراه آن‌ها به مناطق دیگر منتقل می‌شوند.

بنابراین، پیش‌بینی گروه درست است: میوه‌های ۱ و ۴ احتمالاً پراکنش بادی دارند و میوه‌های ۲ و ۳ بیشتر با کمک جانوران جابه‌جا می‌شوند.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
بال و کرک ← سازگاری برای پراکنش با باد
خار و قلاب ← سازگاری برای چسبیدن به جانوران و پراکنش جانوری.

فعالیت ۹ صفحه ۱۳۶ فصل هشتم زیست یازدهم

فعالیت ۹

الف) اکثر گرده افشان‌ها، حشره اند و گرده افشانی بسیاری از گیاهان کشاورزی و درختان میوه به کمک آنها انجام می‌شود. درباره عواملی که زندگی حشره‌های گرده افشان را تهدید می‌کند، تحقیق و نتیجه را گزارش کنید.

حشره‌های گرده‌افشان، مانند زنبورها و پروانه‌ها، نقش مهمی در تولیدمثل بسیاری از گیاهان و افزایش محصول گیاهان کشاورزی دارند؛ اما عوامل مختلفی زندگی آن‌ها را تهدید می‌کند.

یکی از مهم‌ترین عوامل، استفادهٔ بی‌رویه از حشره‌کش‌ها و سموم دفع آفات است. این مواد علاوه بر از بین بردن حشرات زیان‌آور، ممکن است حشرات مفید مانند گرده‌افشان‌ها را نیز نابود کنند و باعث کاهش جمعیت آن‌ها شوند. همچنین تخریب زیستگاه‌ها، کاهش تنوع گیاهی و آلودگی‌های محیطی از دیگر عوامل تهدیدکنندهٔ این حشرات هستند. برخی پژوهش‌ها نیز احتمال اثرگذاری عوامل محیطی مانند امواج رادیویی را بر رفتار و جهت‌یابی بعضی حشرات بررسی کرده‌اند.

بنابراین، حفظ حشرات گرده‌افشان نیازمند استفادهٔ صحیح و کنترل‌شده از سموم، حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی و توجه به تعادل اکوسیستم است.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
کاهش حشرات گرده‌افشان ← کاهش گرده‌افشانی ← کاهش تولیدمثل گیاهان ← کاهش تولید محصولات کشاورزی.

ب) شکل زیر چرخه زندگی یک گیاه نهان دانه را نشان می‌دهد. جاهای خالی را با کلمه‌های مناسب پر کنید.

پاسخ: 

۱- تقسیم میوز، ۲- تقسیم میتوز، ۳- تقسیم میوز، ۴- تقسیم میتوز، ۵- گرده افشانی، ۶- لقاح مضاعف، ۷- لوله گرده، ۸- تخم اصلی، ۹- تخم ضمیمه