پاسخ فعالیت های فصل هفتم کتاب زیست شناسی یازدهم

پاسخ فعالیت‌های کتاب زیست‌شناسی 2

– یازدهم –

جواب فعالیت‌های فصل هفتم زیست یازدهم تجربی

پاسخ و حل سوال های فعالیت های گفتار 1 و 2 و 3 و 4 فصل هفتم کتاب زیست شناسی 2 پایه یازدهم تجربی

جواب فعالیت های فصل 7 زیست یازدهم تجربی؛ در این مطلب به پاسخ و جواب سوالات فعالیت های صفحه ۹۸، ۱۰۱، ۱۰۳، ۱۰۴، ۱۰۷، ۱۱۱، ۱۱۲ و ۱۱۳ گفتار ۱ و ۲ و ۳ و ۴ فصل ۷ هفتم «تولید مثل» کتاب زیست شناسی 2 پایه یازدهم رشته تجربی پرداخته ایم.

فصل تولید مثل

فعالیت ۱ صفحه ۹۸ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۱

با توجه به شکل ۲ در مورد پرسش‌های زیر با هم گفت و گو کنید.

الف) به چه دلیل ابتدا تقسیم رشتمان و سپس کاستمان رخ می‌دهد؟

ابتدا تقسیم رشتمان (میتوز) انجام می‌شود تا تعداد یاخته‌های زامه‌زا افزایش یابد و لایهٔ زاینده همواره حفظ شود. سپس بخشی از این یاخته‌ها وارد تقسیم کاستمان (میوز) می‌شوند و زامه‌های هاپلوئید تولید می‌کنند.

ب) در انسان زام یاخته اولیه، ثانویه و زام یاختک از لحاظ فام‌تنی با هم چه تفاوت‌هایی دارند؟

پ) زام یاختک و زامه با هم چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی دارند؟

شباهت‌ها:

• هر دو هاپلوئید (n) هستند.
• هر دو ۲۳ فام‌تن تک‌فامینکی دارند.

تفاوت‌ها:

• زام‌یاختک یاخته‌ای تمایزنیافته، گرد، با سیتوپلاسم بیشتر و بدون تاژک است.
• زامه یاخته‌ای تمایزیافته، کشیده، دارای سر و دم (تاژک)، با هستهٔ فشرده و سیتوپلاسم کم است و توانایی حرکت و لقاح دارد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

• رشتمان ← افزایش تعداد یاخته‌ها و حفظ لایهٔ زاینده
• میوز I: کاهش تعداد فام‌تن‌ها (۲n ← n).
• میوز II: جدایی فامینک‌ها (دو فامینکی ← تک‌فامینکی).
• زام‌یاختک و زامه از نظر فام‌تنی یکسان‌اند؛ تفاوت آن‌ها در میزان تمایز و توانایی حرکت است.

فعالیت ۲ صفحه ۱۰۱ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۲

الف) با توجه به شکل ۴ مسیر عبور زامه را مشخص کنید.

مسیر حرکت زامه‌ها پس از تولید به ترتیب عبارت است از:

بیضه ← برخاگ (اپیدیدیم) ← مجرای زامه‌بر ← میزراه (مجرای ادرار) ← خارج شدن از بدن

در این مسیر، زامه‌ها پس از تولید در بیضه، در برخاگ کامل‌تر و ذخیره می‌شوند و سپس هنگام انزال از طریق مجرای زامه‌بر و میزراه خارج می‌شوند.

ب) با توجه به ترکیبات مایع منی و وجود تعداد زیادی زامه در آن، برای جلوگیری از بعضی از بیماری‌ها مثل عفونت، یا التهاب پروستات چه نکات بهداشتی را باید رعایت کرد؟ در این رابطه اطلاعاتی را جمع‌آوری و گزارش آن را در کلاس ارائه کنید.

نکات بهداشتی برای پیشگیری از برخی بیماری‌های دستگاه تولیدمثل مردانه

برای حفظ سلامت دستگاه تولیدمثل و کاهش احتمال عفونت و التهاب، رعایت موارد زیر اهمیت دارد:

• رعایت بهداشت فردی مانند شست‌وشوی منظم بدن و تعویض به‌موقع لباس زیر.
• جلوگیری از ایجاد شرایط مناسب برای رشد میکروب‌ها با حفظ پاکیزگی ناحیهٔ تناسلی.
• داشتن سبک زندگی سالم و جلوگیری از چاقی، زیرا اضافه‌وزن می‌تواند بر سلامت دستگاه تولیدمثل اثر بگذارد.
• مراجعه به پزشک در صورت مشاهدهٔ نشانه‌هایی مانند درد، تورم، سوزش یا تغییرات غیرطبیعی.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

بیضه ← تولید زامه

برخاگ ← تکامل و ذخیرهٔ زامه

مجرای زامه‌بر ← انتقال زامه

میزراه ← مسیر خروج زامه و ادرار از بدن.

فعالیت ۳ صفحه ۱۰۳ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۳

شروع یائسگی همراه با علائمی است. در مورد علائم این دوره و روش‌های کاهش بروز این علائم، تحقیق کرده و گزارش آن را در کلاس ارائه کنید.

گزارش: علائم یائسگی و راه‌های کاهش آن

یائسگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی زنان است که با کاهش فعالیت تخمدان‌ها و کاهش ترشح هورمون‌های جنسی، به‌ویژه استروژن، رخ می‌دهد.

علائم شایع یائسگی:

• گرگرفتگی و تعریق شبانه

• اختلال خواب

• تغییرات خلق‌وخو و مشکلات روحی

• افزایش احتمال پوکی استخوان

• افزایش خطر بیماری‌های قلبی–عروقی

• بی‌اختیاری ادرار در برخی افراد

• تغییرات ظاهری و گاهی افزایش وزن

راه‌های کاهش علائم:

• رعایت رژیم غذایی سالم و دریافت کافی کلسیم و ویتامین D

• انجام فعالیت بدنی منظم

• حفظ وزن مناسب

• پرهیز از مصرف سیگار و سایر عوامل خطر

• انجام معاینات و آزمایش‌های دوره‌ای

• هورمون‌درمانی (استروژن یا ترکیب استروژن و پروژسترون) در صورت تجویز پزشک، که می‌تواند به کاهش گرگرفتگی، تعریق شبانه و پیشگیری از پوکی استخوان کمک کند.

نتیجه‌گیری:
یائسگی یک پدیدهٔ طبیعی است و با رعایت سبک زندگی سالم، مراقبت‌های پزشکی و در صورت نیاز درمان مناسب، می‌توان بسیاری از علائم و عوارض آن را کاهش داد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:
کاهش استروژن در یائسگی ← گرگرفتگی، پوکی استخوان و افزایش خطر بیماری‌های قلبی–عروقی
ورزش، تغذیهٔ مناسب و هورمون‌درمانی (با تجویز پزشک) از مهم‌ترین راه‌های کاهش عوارض یائسگی هستند.

فعالیت ۴ صفحه ۱۰۴ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۴

با توجه به شکل ۸ دربارۀ پرسش‌های زیر با هم گفت‌وگو کنید.

در انسان مام یاخته اولیه، ثانویه و تخمک از لحاظ فام‌تن‌ها چه تفاوت‌هایی با هم دارند؟

• مام‌یاختهٔ اولیه (اووسیت اولیه): دیپلوئید (2n = 46) است و فام‌تن‌ها دو فامینکی هستند.
• مام‌یاختهٔ ثانویه (اووسیت ثانویه): هاپلوئید (n = 23) است، اما فام‌تن‌ها هنوز دو فامینکی هستند.
• تخمک: هاپلوئید (n = 23) است و فام‌تن‌ها تک فامینکی هستند.

اولین جسم قطبی با دومین اجسام قطبی چه تفاوتی دارند؟

• اولین جسم قطبی در پایان کاستمان (میوز) اول تشکیل می‌شود و فام‌تن‌های دو فامینکی دارد.
• دومین جسم(های) قطبی در پایان کاستمان (میوز) دوم تشکیل می‌شوند و فام‌تن‌های تک فامینکی دارند.

مراحل تخمک‌زایی در این شکل را با مراحل زامه‌زایی (شکل ۲) مقایسه کنید. شباهت‌ها و تفاوت‌های آنها را بنویسید.

• هر دو با میوز انجام می‌شوند.
• در هر دو، تعداد فام‌تن‌ها از ۲n به n کاهش می‌یابد.
• هر دو زامه‌های هاپلوئید تولید می‌کنند.

تفاوت‌ها:

• در تخمک‌زایی تقسیم سیتوپلاسم نامساوی است، اما در زامه‌زایی تقریباً مساوی است.
• حاصل تخمک‌زایی یک تخمک و حداکثر سه جسم قطبی است، ولی حاصل زامه‌زایی چهار زامه است.
• میوز دوم در تخمک‌زایی فقط در صورت ورود زامه (لقاح) کامل می‌شود، اما در زامه‌زایی میوز دوم بدون نیاز به لقاح انجام می‌شود.
• در زامه‌زایی مرحلهٔ تمایز زام‌یاختک به زامه (اسپرمیوژنز) وجود دارد، اما در تخمک‌زایی چنین مرحله‌ای دیده نمی‌شود.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

• اووسیت اولیه: 2n، دو فامینکی
• اووسیت ثانویه: n، دو فامینکی
• تخمک: n، تک فامینکی
• تخمک‌زایی ← ۱ تخمک + اجسام قطبی
• زامه‌زایی ← ۴ زامه.

فعالیت ۵ صفحه ۱۰۷ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۵

در بعضی منابع، دورۀ جنسی تخمدان‌ها را به دو قسمت انبانکی و جسم زردی (لوتئال) تقسیم‌بندی می‌کنند. به نظر شما:

۱- هر قسمت مربوط به چه بخشی از دورۀ جنسی است؟

دورهٔ جنسی تخمدان را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد:

• مرحلهٔ انبانکی (فولیکولی): نیمهٔ اول دورهٔ جنسی است که در آن انبانک رشد می‌کند و مام‌یاخته درون آن به سمت بلوغ پیش می‌رود.
• مرحلهٔ جسم زردی یا لوتئال: نیمهٔ دوم دوره است که پس از تخمک‌گذاری با تشکیل جسم زرد آغاز می‌شود و با تبدیل جسم زرد به جسم سفید پایان می‌یابد.

۲- در هر قسمت، چه هورمون‌هایی از هیپوفیز بیشتر روی تخمدان اثر می‌گذارند؟

• در مرحلهٔ انبانکی: ابتدا FSH باعث رشد انبانک می‌شود و در پایان این مرحله افزایش LH موجب وقوع تخمک‌گذاری می‌شود.
• در مرحلهٔ جسم زردی: LH در حفظ و فعالیت جسم زرد نقش مهم‌تری دارد و در پایان دوره، با کاهش فعالیت جسم زرد، اثر FSH دوباره افزایش می‌یابد.

۳– در هر قسمت چه هورمون‌هایی از تخمدان ترشح می‌شوند و چه تغییری در میزان این هورمون‌ها رخ می‌دهد؟ 

• در مرحلهٔ انبانکی: با رشد انبانک، ترشح استروژن افزایش می‌یابد و نزدیک تخمک‌گذاری به بیشترین مقدار خود می‌رسد؛ سپس کاهش می‌یابد.
• در مرحلهٔ جسم زردی: جسم زرد بیشتر پروژسترون ترشح می‌کند. میزان پروژسترون افزایش می‌یابد و سپس در پایان دوره، با تحلیل جسم زرد کاهش پیدا می‌کند. در این مرحله مقدار استروژن نیز افزایش مختصری دارد و سپس کاهش می‌یابد.

۴- جداکنندۀ این دو بخش چه مرحله‌ای است؟

تخمک‌گذاری مرز بین مرحلهٔ انبانکی و جسم زردی است؛ در این مرحله انبانک پاره شده و جسم زرد از بقایای آن تشکیل می‌شود.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

انبانکی ← رشد انبانک ← FSH بیشتر ← افزایش استروژن

تخمک‌گذاری ← افزایش LH

جسم زردی ← فعالیت جسم زرد ← LH ← افزایش پروژسترون

پایان جسم زردی ← تشکیل جسم سفید ← کاهش هورمون‌ها و آغاز دورهٔ بعدی.

فعالیت ۶ صفحه ۱۱۱ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۶

۱- دوقلوهای ناهمسان از لحاظ جنسیت می‌توانند مشابه یا متفاوت باشند، به نظر شما علت چیست؟

دوقلوهای ناهمسان حاصل لقاح دو تخمک جداگانه با دو زامهٔ متفاوت هستند؛ بنابراین هر جنین ترکیب فام‌تن‌های مستقل خود را دارد. اگر هر دو زامه دارای فام‌تن جنسی X باشند، هر دو جنین دختر می‌شوند؛ اگر هر دو زامه دارای فام‌تن جنسی Y باشند، هر دو پسر می‌شوند؛ و اگر یکی از زامه‌ها X و دیگری Y داشته باشد، جنسیت دوقلوها متفاوت خواهد بود.

بنابراین دوقلوهای ناهمسان می‌توانند هم‌جنس یا غیرهم‌جنس باشند.

۲- دوقلوهای به هم چسبیده از لحاظ جنسیت و سایر صفات ظاهری نسبت به هم چگونه‌اند؟

دوقلوهای به‌هم‌چسبیده معمولاً حاصل یک تخم لقاح‌یافته هستند که در مراحل اولیهٔ رشد، به‌طور کامل از هم جدا نشده است. بنابراین فام‌تن‌های یکسانی دارند و معمولاً جنسیت مشابه و شباهت‌های ظاهری زیادی دارند.

۳- در مورد اثر انگشت دوقلوهای همسان و ناهمسان اطلاعاتی را جمع‌آوری و گزارش آن را در کلاس ارائه کنید.

تفاوت اثر انگشت در دوقلوهای همسان و ناهمسان

اثر انگشت دوقلوهای ناهمسان مانند دیگر خواهر و برادرها متفاوت است؛ زیرا ژن‌های آن‌ها کاملاً یکسان نیست.

دوقلوهای همسان نیز با وجود داشتن فام‌تن‌های تقریباً یکسان، اثر انگشت کاملاً مشابه ندارند؛ زیرا شکل نهایی اثر انگشت علاوه بر عوامل ژنتیکی، تحت تأثیر عوامل محیطی دوران رشد جنین در رحم قرار می‌گیرد؛ عواملی مانند فشارهای واردشده به جنین، وضعیت قرارگیری جنین، سرعت رشد و شرایط محیط رحم می‌توانند در ایجاد تفاوت اثر انگشت نقش داشته باشند.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

دوقلوهای همسان ← یک تخم لقاح‌یافته ← فام‌تن مشابه → جنسیت و صفات ظاهری بسیار مشابه

دوقلوهای ناهمسان ← دو تخمک + دو زامه ← فام‌تن متفاوت ← امکان جنسیت مشابه یا متفاوت

اثر انگشت ← حاصل تعامل ژن و محیط ← حتی در دوقلوهای همسان متفاوت است.

فعالیت ۷ صفحه ۱۱۲ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۷

مادران باردار ممکن است تا پایان هفتۀ بعد از لقاح هنوز از بارداری خود مطلع نباشند. با توجه به زمان‌های چرخۀ قاعدگی به نظر شما این مادران از نظر قاعدگی در چه وضعیتی هستند؟

اگر لقاح در حدود روز چهاردهم چرخهٔ قاعدگی رخ داده باشد، تا پایان هفتهٔ چهارم پس از لقاح، حدود ۴۲ روز از شروع آخرین قاعدگی گذشته است. در یک چرخهٔ معمول، قاعدگی بعدی باید حدود ۱۴ روز پس از تخمک‌گذاری رخ دهد؛ اما به دلیل وقوع بارداری، قاعدگی اتفاق نیفتاده است.

بنابراین، این مادر از زمان معمول شروع قاعدگی خود حدود ۱۴ روز تأخیر در قاعدگی دارد. این میزان تأخیر معمولاً برای فرد و پزشک قابل توجه است و می‌تواند یکی از نشانه‌های احتمال بارداری باشد.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

لقاح و تشکیل جنین ← حفظ پوشش رحم ← جلوگیری از قاعدگی

تأخیر در قاعدگی ← یکی از نخستین نشانه‌های احتمالی بارداری.

فعالیت ۸ صفحه ۱۱۳ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۸

تعیین زمان تولد

متخصصان زنان و زایمان در پیش‌بینی زمان تولد نوزادان ۲۸۴ روز را به زمان شروع آخرین قاعدگی مادر اضافه می‌کنند. در این رابطه به پرسش‌های زیر پاسخ دهید.

– چه ارتباطی بین قاعدگی و بارداری شخص وجود دارد؟

اگر لقاح و بارداری رخ دهد، معمولاً قاعدگی متوقف می‌شود؛ بنابراین تأخیر یا قطع قاعدگی در زمان مورد انتظار می‌تواند یکی از نشانه‌های بارداری باشد.

– چرا روز شروع آخرین قاعدگی را در نظر می‌گیرند؟

زیرا زمان دقیق تخمک‌گذاری و لقاح معمولاً مشخص نیست، اما شروع قاعدگی برای فرد قابل تشخیص است. از آنجا که تخمک‌گذاری معمولاً حدود ۱۴ روز پس از شروع قاعدگی رخ می‌دهد و لقاح پس از آن اتفاق می‌افتد، استفاده از زمان آخرین قاعدگی محاسبهٔ زمان تولد را آسان‌تر و استانداردتر می‌کند.

– گفته می‌شود مدت زمان بارداری ۹ ماه یا ۲۷۰ روز است. چرا پزشکان ۲۸۴ روز را مطرح می‌کنند؟

زیرا محاسبهٔ پزشکی بارداری از روز اول آخرین قاعدگی آغاز می‌شود، نه از زمان لقاح. حدود ۱۴ روز اول چرخهٔ قاعدگی معمولاً قبل از تخمک‌گذاری و لقاح است؛ بنابراین این مدت نیز به زمان بارداری اضافه می‌شود:

۲۷۰ روز (مدت تقریبی پس از لقاح) + ۱۴ روز (پیش از تخمک‌گذاری) ≈ ۲۸۴ روز

بنابراین، طول واقعی رشد جنین پس از لقاح حدود ۳۸ هفته (حدود ۲۶۶ روز) است، اما سن بارداری در پزشکی از شروع آخرین قاعدگی محاسبه می‌شود.

⭐ نکتهٔ طلایی کنکوری:

سن بارداری پزشکی = از اولین روز آخرین قاعدگی

مدت رشد جنین پس از لقاح ≈ ۲۶۶ روز

تفاوت این دو ≈ ۱۴ روز قبل از تخمک‌گذاری و لقاح.

فعالیت ۹ صفحه ۱۱۳ فصل هفتم زیست یازدهم

فعالیت ۹

علاوه بر زایمان طبیعی، تولد نوزاد با عمل جراحی (سزارین) نیز انجام می‌شود. پزشکان زنان و زایمان، بیشتر توصیه می‌کنند که زایمان به صورت طبیعی انجام شود. در مورد جنبه‌های مثبت و منفی جراحی سزارین، اطلاعاتی را جمع‌آوری کنید و نتایج به دست آمده را به صورت گزارش در کلاس ارائه کنید.

مقایسهٔ زایمان طبیعی و سزارین

زایمان سزارین یک روش جراحی برای تولد نوزاد است که در برخی شرایط پزشکی ضروری می‌شود؛ اما مانند هر عمل جراحی، دارای مزایا و معایبی است.

جنبه‌های مثبت سزارین:

• امکان برنامه‌ریزی زمان تولد نوزاد وجود دارد.

• مادر دردهای طولانی و انقباضات زایمان طبیعی را تجربه نمی‌کند.

• در برخی شرایط خاص، مانند مشکلات مربوط به سلامت مادر یا جنین، می‌تواند جان مادر و نوزاد را حفظ کند.

• مادر پس از عمل، به دلیل بستری بیشتر، فرصت بیشتری برای دریافت آموزش و حمایت دربارهٔ مراقبت از نوزاد و شیردهی دارد.

جنبه‌های منفی سزارین:

• چون یک عمل جراحی است، دورهٔ بهبودی و نقاهت طولانی‌تر و معمولاً بستری در بیمارستان بیشتر است.

• درد، حساسیت، خارش و باقی ماندن جای زخم و بخیه در محل عمل ممکن است وجود داشته باشد.

• احتمال عوارضی مانند عفونت، خونریزی بیشتر، چسبندگی‌های پس از عمل و مشکلات ناشی از جراحی افزایش می‌یابد.

• مراقبت از نوزاد، بغل کردن او و انجام برخی فعالیت‌های روزمره در روزهای نخست ممکن است برای مادر دشوارتر باشد.

• در برخی موارد، احتمال برخی مشکلات در بارداری‌های آینده افزایش می‌یابد.

• به دلیل عبور نکردن نوزاد از مسیر زایمان طبیعی، ممکن است تخلیهٔ کامل مایعات ریهٔ نوزاد کمتر انجام شود و برخی مشکلات تنفسی در نوزاد بیشتر دیده شود.

نتیجه‌گیری:

زایمان طبیعی در صورت امکان، معمولاً به دلیل روند طبیعی‌تر و کاهش عوارض جراحی، روش ترجیحی است؛ اما سزارین در شرایطی که سلامت مادر یا جنین به خطر باشد، یک روش نجات‌بخش و ضروری محسوب می‌شود. بنابراین انتخاب روش زایمان باید بر اساس شرایط پزشکی و نظر پزشک انجام شود.

⭐ نکتهٔ مهم زیست‌شناسی:
سزارین جایگزین سادهٔ زایمان طبیعی نیست؛ بلکه یک روش جراحی است که در شرایط مناسب می‌تواند بسیار مفید و گاهی ضروری باشد.