زیست‌شناسی (۱)

دستگاه تبادلات گازی؛ آزمون‌های آنلاین تبادلات گازی

تبادلات گازی

نفس کشیدن، یکی از ویژگی‌های آشکار در بسیاری از جانوران است. اما آیا در همۀ جانوران به یک شکل انجام می‌شود؟ هدف از آن چیست؟
در ذهن بسیاری از ما، نفس کشیدن به معنای زنده بودن است. برای تشخیص اینکه آیا فردی زنده است یا نه، غالباً نگاه می‌کنیم که آیا نفس می‌کشد یا خیر. به نظر می‌رسد این فرایند، کاری حیاتی را برای ما انجام می‌دهد. اما این کارِ حیاتی چیست؟
هوای آلوده به کدام بخش دستگاه تنفسی آسیب می رساند؟ افرادی که به دخانیات روی می‌آورند، چگونه به بدن خود آسیب می رسانند؟ اینها فقط بخشی از پرسش‌هایی است که پاسخ آنها را با مطالعه این فصل به دست خواهیم آورد.

حتماً بخوانید:


دنیای زنده؛ آزمون‌های آنلاین دنیای زنده


گوارش و جذب مواد؛ آزمون‌های آنلاین گوارش و جذب مواد

گفتار ساز و کار دستگاه تنفس در انسان

چرا نفس می‌کشیم؟

ارسطو، معتقد بود که نفس کشیدن باعث خنک شدن قلب می‌شود. او نمی‌دانست که هوا خود مخلوطی از چند نوع گاز است، بنابراین هوای دمی و بازدمی را از نظر ترکیب شیمیایی یکسان می‌دانست، اما آیا واقعا چنین است؟
مقایسۀ هوای دمی و بازدمی نشان می‌دهد که این دو هوا با هم متفاوت‌اند. هوای دمی، اکسیژن بیشتری دارد اما در هوای بازدمی، کربن‌دی‌اکسید نسبت به هوای دمی بیشتر است. بنابراین، اهمیت فرایند تنفس از آنچه ارسطو می‌پنداشت فراتر است. درک این اهمیت، زمانی ممکن شد که آدمی توانست ارتباط دستگاه تنفس و دستگاه گردش خون را بیابد.
دستگاه گردش خون، خون را از اندام‌های بدن جمع‌آوری می‌کند و به سوی شش‌ها می‌آورد. این خون که به خون تیره معروف است اکسیژنِ کم، اما کربن دی‌اکسیدِ زیادی دارد، در شش‌ها خون، کربن دی‌اکسید را از دست می‌دهد و از هوا اکسیژن می‌گیرد و به خون روشن تبدیل می‌شود. خون روشن توسط دستگاه گردش خون به اندام‌ها و یاخته‌ها فرستاده می‌شود. به این ترتیب، همواره به یاخته‌های بدن اکسیژن می‌رسد و کربن دی‌اکسید از آنها دور می‌شود. اما این کار چه ضرورتی دارد؟

یاخته‌های بدن، گازهای تنفسی را با خون و خون این گازها را در شش‌ها با هوا مبادله می‌کنند.

در فصل قبل دیدیم که یاخته‌ها چگونه مواد مغذی را به دست می‌آورند. انرژی مواد مغذی، مثل گلوکز، باید ابتدا به انرژی ذخیره شده در ATP تبدیل شود.

.

.

.

حتماً شرکت کنید: آزمون‌های آنلاین ساز و کار دستگاه تنفس در انسان

گفتار تهویۀ شُشی

 

تهویه ششی شامل دو فرایند دم و بازدم است. برای درک چگونگی دم و بازدم، لازم است ابتدا با ساختار و عمل شش ها آشنا شویم.

شش‌ها

شش‌ها درون قفسه سینه و روی پرده ماهیچه‌ای میان‌بند قرار دارند. شش چپ به علت مجاورت با قلب، از شش راست قدری کوچک‌تر است. بیشتر حجم شش‌ها را کیسه‌های حبابکی به خود اختصاص داده‌اند و ساختاری اسفنج‌گونه را به شش می دهند. مویرگ‌های خونی فراوان، که اطراف کیسه‌های حبابکی را همچون تار عنکبوت احاطه کرده، دیگر بخش فراوان در شش‌ها است. بنابراین شش را می‌توان عمدتاً مجموعه ای از نایژه‌ها، نایژک‌ها، کیسه‌های حبابکی و رگ‌ها دانست که از بیرون بافت پیوندی آن را احاطه می‌کند.

هر یک از شش‌ها را پرده‌ای دولایه به نام پرده جنب فراگرفته است. یکی از لایه های این پرده، به سطح شش چسبیده و لایه دیگر به سطح درونی قفسه سینه متصل است. درون پرده جنب، فضای اندکی است که از مایعی به نام مایع جنب، پر شده است. فشار این مایع از فشار جو کمتر است و باعث می‌شود شش‌ها در حالت بازدم، کاملاً جمع نشوند، در صورتی که قسمتی از قفسه سینه سوراخ شود، شش‌ها جمع می‌شوند.

شش‌ها و قفسۀ سینه

شش‌ها دو ویژگی مهم دارند: یکی پیروی از حرکات قفسه سینه و دیگری ویژگی کشسانی. هنگامی که حجم قفسه قفسه سینه افزایش می‌یابد، شش ها باز می شوند. در نتیجه، فشار هوای درون شش‌ها کم شده، هوای بیرون به درون شش‌ها کشیده می‌شود. اما باید توجه داشت که به علت ویژگی کشسانی، شش‌ها در برابر کشیده شدن، مقاومت نیز نشان می دهند و تمایل دارند به وضعیت اولیه خود بازگردند. ویژگی کشسانی شش‌ها در بازدم نقش مهمی دارد.

دم، فرایندی است که در نتیجه افزایش حجم قفسه سینه رخ می.دهد. در این رویداد، دو عامل دخالت دارد. اول، ماهیچه میان‌بند (دیافراگم) که در حالت استراحت، گنبدی شکل است اما وقتی منقبض می شود به حالت مسطح در می آید. دوم انقباض ماهیچه‌های بین دنده ای خارجی که دنده ها را به سمت بالا و جلو جابه جا می‌کند و جناغ را به جلو می‌راند.

در تنفس آرام و طبیعی، میان‌بند نقش اصلی را برعهده دارد. در دم عمیق، انقباض ماهیچه های ناحیه گردن نیز، به افزایش حجم قفسه سینه کمک می‌کند.

با به استراحت در آمدن ماهیچه میان بند و ماهیچه‌های بین دنده‌ای خارجی، و بر اثر ویژگی کشسانی شش‌ها، حجم قفسه سینه و در نتیجه، حجم شش‌ها کاهش می یابد و هوای درون آنها به بیرون رانده می‌شود. در بازدم عمیق، انقباض ماهیچه‌های بین دنده‌ای داخلی و نیز ماهیچه های شکمی، به کاهش حجم قفسه سینه کمک می‌کند.

.

.

.

حتماً شرکت کنید: آزمون‌های آنلاین تهویۀ شُشی

گفتار تنوع تبادلات گازی

 

در تک‌یاخته‌ای‌ها و جانورانی مانند هیدر که همه یاخته‌های بدن می‌توانند آنها با محیط تبادلات گازی داشته باشند، ساختار ویژه‌ی برای تنفس وجود ندارد؛ اما در سایر جانوران، ساختارهای تنفسی ویژه‌ای مشاهده می‌شود که ارتباط یاخته‌های بدن را با محیط فراهم می‌کنند. در این جانوران، چهار روش اصلی برای تنفس مشاهده می‌شود که عبارت اند از تنفس نایدیسی، تنفس پوستی، تنفس آبششی و تنفس ششی.

تنفس از طریق انتشار در تک یاخته ای‌ها (پارامسی)

تنفس نایدیسی

نایدیس‌ها، لوله‌های منشعب و مرتبط به هم هستند که از طریق منافذ تنفسی، به خارج راه دارند. منافذ تنفسی در ابتدای نایدیس قرار دارند. نایدیس به انشعابات کوچکتری تقسیم می شود. انشعابات پایانی، که در کنار همه یاخته‌های بدن قرار می‌گیرند، بن بست بوده و دارای مایعی است که تبادلات گازی را ممکن می‌کند؛ حشرات چنین تنفسی دارند. در این جانوران دستگاه گردش مواد، نقشی در انتقال گازهای تنفسی ندارد.

تنفس نایدیسی

تنفس پوستی

در تنفس پوستی شبکه مویرگی زیرپوستی با مویرگ‌های فراوان وجود دارد و گازها با محیط اطراف از طریق پوست مبادله می‌شوند. سطح پوست در جانورانی که تنفس پوستی دارند، مرطوب نگه داشته می‌شود. کرم خاکی تنفس پوستی دارد. تنفس پوستی در دوزیستان نیز وجود دارد.

تنفس پوستی

تنفس آبششی

ساده‌ترین آبشش‌ها، برجستگی‌های کوچک و پراکنده پوستی هستند، مانند آبشش‌های ستاره دریایی. در سایر بی‌مهرگان، آبشش‌ها به نواحی خاص محدود می شوند.
ماهیان و نوزاد دوزیستان نیز آبشش دارند. تبادل گاز از طریق آبشش، بسیار کارآمد است. جهت حرکت خون در مویرگ‌ها، و عبور آب در طرفین تیغه‌های آبششی، برخلاف یکدیگر است.

ساده‌ترین آبشش در ستاره دریایی

.

.

.

حتماً بخوانید:


 آزمون‌های آنلاین تنوع تبادلات گازی


آزمون‌های آنلاین فصل تبادلات گازی

امتیاز کاربران

امتیاز کاربران: اولین نفری باشید که امتیاز می دهد!

نمونه سوالات مهم فصل تبادل گازها

۱. کدام ماهیچه حفره شکم را از قفسه جدا می‌کند؟

دیافراگم

۲. چرا شش چپ از شش راست قدری کوچکتر است؟

شش چپ به علت مجاورت با قلب از شش راست قدری کوچک تر است.

۳. علت ساختار اسفنج‌گونه شش چیست؟

بیشتر حجم شش‌ها را از کیسه های حبابکی به خود اختصاص داده اند و ساختاری اسفنج گونه را به شش می‌دهند.

۴. علت ساختار تار عنکبوتی اطراف کیسه‌های حبابکی چیست؟

مویرگ‌های خونی فراوان که اطراف کیسه‌های حبابکی را همچون تار عنکبوت احاطه کرده، دیگر جزء فراوان در شش‌ها است.

۵. نام پرده احاطه کننده شش‌ها چیست؟

هر یک از شش‌ها را پرده دولایه به نام جنب فرا گرفته است.

۶. چه عاملی باعث می‌شود شش‌ها در حالت بازدم نیمه باز باشند؟

درون پرده جنب فضای اندکی است که از مایعی به نام مایع جنب، پر شده است. فشار این مایع از فشار جنب کمتر است و باعث می شود شش ها در حالت بازدم هم نیمه باز بمانند.

۷. در صورت سوراخ شدن قفسه سینه چه می‌شود؟

در صورتی که قسمتی از قفسه سینه سوارخ شود شش‌ها جمع می‌شوند.

۸. کدام ویژگی شش‌ها در بازدم نقش مهمی دارد؟

ویژگی کشسانی شش ها در بازدم نقش مهمی دارد.

۹. در فرایند دم کدام ماهیچه ها منقبض می شوند؟

دیافراگم – بین دنده ای خارجی

۱۰. در تنفس آرام و طبیعی کدام ماهیچه نقش اصلی را بر عهده دارد؟

در تنفس آرام و طبیعی، دیافراگم نقش اصلی را بر عهده دارد.

۱۱. در دم عمیق انقباض کدام ماهیچه‌ها به افزایش حجم قفسه سینه کمک می‌کند؟

در دم عمیق، انقباض ماهیچه های ناحیه گردن نیز، به افزایش ححم قفسه سینه کمک می‌کند.

۱۲. در بازدم عمیق انقباض کدام ماهیچه‌ها به کاهش حجم قفسه سینه کمک می‌کند؟

در بازدم عمیق، انقباض ماهیچه های بین دنده ای داخلی و نیز ماهیچه های شکمی به کاهش حجم قفسه سینه کمک می‌کند.

۱۳. حجم های تنفسی را به چه دستگاهی اندازه می‌گیرند؟

حجم های تنفسی را با دستگاه دم سنج (اسپیرومتر) اندازه می گیرند.

۱۴. نموداری که دم سنج رسم میکند چه نام دارد؟

نموداری که دم سنج از دم و بازدم های فرد رسم می کند، دم نگاره (اسپیروگرام) نامیده می‌شود.

۱۵. حجم جاری را تعریف کنید؟

مقدار هوایی که در یک دم عادی وارد یا در یک بازدم عادی خارج می شود حجم جاری می‌گویند.

۱۶. حجم جاری چقدر است؟

حجم جاری حدود ۵۰۰ میلی‌لیتر می‌باشد.

۱۷. حجم تنفس در دقیقه را چگونه بدست می آورند؟

از حاصل ضرب حجم جاری در تعداد تنفس در دقیقه، حجم تنفسی در دقیقه بدست می‌آید.

۱۸. به مقدار هوایی که پس از یک بازدم معمولی با یک بازدم عمیق از شش ها خارج می شود چه می گویند؟

حجم ذخیره بازدمی

۱۹. چرا حبابک ها همیشه باز می مانند؟

حجم باقی مانده، اهمیت زیادی دارد چون باعث می شود حبابک ها همیشه باز بمانند.

۲۰. کدام حجم تنفسی تبادل گازها را در فاصله بین دو تنفس ممکن می‌سازد؟

باقی مانده

۲۱. هوای مرده را تعریف کنید و میزان آن چه قدر است؟

بخشی از هوای دمی در بخش هادی دستگاه تنفس می ماند و به بخش مبادله ای نمی رسد. به این هوا که حدوداً ۱۵۰ میلی‌لیتر است، هوای مرده می‌گویند.

۲۲. ظرفیت حیاتی مجموعه کدام حجم‌های تنفسی است؟

برابر با مجموع حجم جاری، ذخیره دمی و ذخیره بازدمی است.

۲۳. ظرفیت حیاتی مجموع کدام حجم های تنفسی است؟

برابر با مجموع حجم جاری، ذخیره دمی و دخیره بازدمی است.

۲۴. حجم ذخیره دمی چقدر است؟

۳۰۰۰ میلی‌لیتر

۲۵. حجم باقی مانده چقدر است؟

۱۲۰۰ میلی‌لیتر

۲۶. محل قرارگیری پرده های صوتی کجاست؟

حنجره

۲۷. سرفه و عطسه اعمال کدام دستگاه بدن است؟

تنفس

۲۸. مواد خارجی در واکنش‌های سرفه و عطسه به ترتیب از کدام بخش ها به بیرون رانده می شوند؟

در این حالت هوا با فشار از راه دهان (سرفه) یا بینی و دهان (عطسه) همراه با مواد خارجی به بیرون رانده می شود.

۲۹. علت سرفه های مکرر افراد مصرف کننده دخانیات چیست؟

در افرادی که دخانیات می کشند، به علت از بین رفتن یاخته های مژک دار مخاط تنفسی، سرفه راه موثرتری برای بیرون راندن مواد خارجی است و به همین علت این گونه افراد به سرفه های مکرر مبتلا هستند.

۳۰. انقباض کدام ماهیچه های تنفسی نیازمند صدور دستور از بصل النخاع می باشد؟

دیافراگم و بین دنده ای خارجی

۳۱. مراکز عصبی تنفس کدامند؟

پل مغزی و بصل النخاع

۳۲. چه چیزهایی مدت زمان لحظه توقف دم را تعیین می‌کند؟

تنفس مرکز دیگری هم دارد که در پل مغز، واقع است و با اثر بر مراکز تنفس در بصل النخاع، دم را خاتمه می دهد. عامل دیگری که درپایان دم موثر است، پیامی است که از شش ها ارسال می شود.

۳۳. پیام ارسالی از شش ها برای پایان دم از کدام بخش‌ها می‌باشد؟

اگر شش‌ها بیش از حد پر شوند، آنگاه ماهیچه های صاف دیواره نایژه ها و نایژک ها بیش از حد کشیده می شوند که، خطرناک است، دراین صورت، از این ماهیچه ها پیامی توسط عصب به مرکز تنفس در بصل النخاع ارسال می شود که بلافاصله ادامه دم را متوقف می کند.

۳۴. پیام ارسالی از شش ها برای پایان دم به کدام مرکز تنفسی می‌رسد؟

بصل النخاع

۳۵. گیرنده‌های حساس به افزایش  CO2 در کدام نقاط بدن وجود دارند؟

در بصل النخاع گیرنده های حساس به افزایش کربن دی اکسید وجود دارد که با تحریک آنها آهنگ تنفس افزایش می یابد.

۳۶. گیرنده های حساس به کاهش O2 در کدام نقاط بدن وجود دارند؟

در خارج از مغز، گیرنده هایی وجود دارند که به کاهش اکسیژن حساس اند. این گیرنده ها بیشتر در سرخرگ آئورت و سرخرگ های ناحیه گردن  که خون رسانی به سر و مغز را بر عهده دارند، واقع اند.

مشاهده بیشتر
آزمون آنلان زیست

داریوش طاهری

اولین نیستیم اما امید است بهترین باشیم.

نوشته های مشابه

۲ دیدگاه

  1. این آزمون هم بسیار خوب و عالی بود مانند بقیه و به اموخته ها ام اضافه شد با شرکت در این آزمون
    سپاس بابت زحماتتون💐

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا