سوال های تشریحی گفتار اول فصل هشتم زیست شناسی یازدهم

در حال طرح پرسش

قدردان شکیبایی شما هستیم!

گفتار تولیدمثل غیرجنسی

پرسش‌های دو گزینه‌ای

▪️ در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید. 

الف) تنها گروه از گیاهان که گل تولید می‌کنند، (نهان‌دانگان، بازدانگان) هستند. 

نهان‌دانگان

ب) با وجود این، گیاهان (گل‌دار – بازدانگان) بیشترین گیاهان روی زمین‌اند و توانسته‌اند پهنۀ وسیعی از زمین را به خود اختصاص دهند.

گل‌دار

پ) گیاهان می‌توانند به روش غیرجنسی و با استفاده از بخش‌های (زایشی – رویشی)، یعنی (دانه – ساقه)، برگ و ریشه تکثیر یایند.

رویشی – ساقه

 روی (برگ – ریشۀ) درخت آلبالو، (جوانه‌هایی – دمبرگ‌هایی) تشکیل می‌شود که از رشد آن‌ها درخت‌های آلبالو ایجاد می‌شوند. 

ریشهٔ – جوانه‌هایی

معمولاً برای تکثیر گیاهان از بخش‌های (زایشی – رویشی) گیاه استفاده می‌کنیم.

رویشی

گذاشتن قطعه‌هایی از ساقه در خاک یا آب برای تکثیر گیاه، روش (خوابانیدن – قلمه زدن) است. 

قلمه‌زدن

پیوند زدن یکی داز روش‌های تکثیر (زایشی – رویشی) است.

رویشی

در روش پیوند زدن، قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام (پایه – پیوندک)، روی تنۀ گیاه دیگری که به آن (پیوندک – پایه) می‌گویند، پیوند زده می‌شود.

پیوندک – پایه

گیاه (پایه – پیوندک) ویژگی‌هایی مانند مقاومت به بیماری‌ها، سازگار با خشکی یا شوری دارد، در حالی که گیاهی که (پایه – پیوندک) از آن گرفته می‌شود، مثلاً میوۀ مطلوب دارد.

پایه – پیوندک

در روش (قلمه زدن – خوابانیدن) بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای (کرک – گره) است، با خاک می‌پوشانند. بعد از مدتی از محل (کرک – گره)، ریشه و ساقۀ برگ‌دار ایجاد می‌شود که با جدا کردن از گیاه (پایه – مادر)، (پایۀ – مادر) جدیدی ایجاد می‌شود.

خوابانیدن – گره – گره – مادر – پایۀ

پرسش‌های سطر به سطر

▪️ جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید. 

الف) نهان‌دانگان تنها گروه از گیاهان‌اند که ……… تولید می‌کنند.

گل

ب) با وجود این، گیاهان ………. بیشترین گیاهان روی زمین‌اند و توانسته‌اند پهنۀ وسیعی از زمین را به خود اختصاص دهند.

گل‌دار

پ) گیاهان می‌توانند به روش غیرجنسی و با استفاده از بخش‌های ………..، یعنی ساقه، ……….. و …………. تکثیر یایند.

رویشی – برگ – ریشه

ت) روی ………. درخت آلبالو، ……… تشکیل می‌شود که از رشد آن‌ها درخت‌های آلبالو ایجاد می‌شوند. چنین تولیدمثلی از نوع غیرجنسی، یا …………. است.

ریشه – جوانه‌هایی – رویشی

روش‌های تکثیر رویشی در گیاهان شامل: قلمه زدن، ………..، خوابانیدن است. 

پیوند زدن

معمولاً برای تکثیر گیاهان از بخش‌های …………. گیاه استفاده می‌کنیم.

رویشی

شاید شما هم با گذاشتن قطعه‌هایی از ………. در خاک یا آب، گیاهی را تکثیر کرده باشید. در این حالت برای تکثیر گیاه، روش ………… را به کار برده‌اید.

ساقه – قلمه زدن

پیوند زدن یکی از روش‌های تکثیر ……….. است.

رویشی

در روش پیوند زدن، قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا …….. به نام ………، روی تنۀ گیاه دیگری که به آن …….. می‌گویند، پیوند زده می‌شود.

شاخه – پیوندک – پایه

گیاه …….. ویژگی‌هایی مانند ………. به بیماری‌ها، ………. با خشکی یا شوری دارد، در حالی که گیاهی که …………. از آن گرفته می‌شود، مثلاً …….. مطلوب دارد.

پایه – مقاومت – سازگاری – پیوندک – میوهٔ

در روش ……….. بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای ……… است، با خاک می‌پوشانند. بعد از مدتی از محل ……..، ریشه و ساقۀ برگ‌دار ایجاد می‌شود که با جدا کردن از گیاه ………، پایۀ جدیدی ایجاد می‌شود.

خوابانیدن – گره – گره – مادر

پرسش‌های توصیفی – تشریحی

▪️ کدام گروه از گیاهان گل تولید می‌کنند؟ 

نهان‌دانگان

چرا تولید گل برای گیاهان هزینه‌بر است؛ به‌ویژه تولید گل‌هایی که رنگ‌های گوناگون، ترکیبات معطر و شهد دارند؟ 

تولید گل فعالیت زیستی است. جانداران انرژی می‌گیرند، از آن برای انجام فعّالیت‌های زیستی خود استفاده می‌کنند. 

کدام گروه گیاهان گل‌دار بیشترین گیاهان روی زمین‌اند؟

گل‌دار

کدام گروه از گیاهان توانسته‌اند پهنۀ وسیعی از زمین را به خود اختصاص دهند؟ 

گل‌دار

بخش‌های رویشی گیاه چیست؟

ساقه، برگ و ریشه

گیاهان می‌توانند به روش غیرجنسی تکثیر یایند. یعنی چه؟ 

یعنی می‌توانند با استفاده از بخش‌های رویشی، یعنی ساقه، برگ و ریشه تکثیر یایند.

تولیدمثل غیرجنسی یا رویشی درخت آلبالو چگونه است؟ 

روی ریشۀ درخت آلبالو، جوانه‌هایی تشکیل می‌شود که از رشد آن‌ها درخت‌های آلبالو ایجاد می‌شوند.

روش‌های تکثیر رویشی در گیاهان را نام ببرید.

قلمه زدن، پیوند زدن، خوابانیدن.

معمولاً برای تکثیر گیاهان از کدام بخش‌(های) گیاه استفاده می‌کنیم؟ 

رویشی

در کدام روش برای تکثیر گیاه، قطعه‌هایی از ساقه گیاه را در خاک یا آب می‌گذاریم؟ 

قلمه زدن

روش قلمه زدن چگونه انجام می‌شود؟ 

یک روش تکثیر رویشی در گیاهان است. در این حالت برای تکثیر گیاه، قطعه‌هایی از ساقه گیاه را در خاک یا آب می‌گذاریم. 

به نظر شما در روش قلمه زدن، قطعه‌ای از ساقه که گیاه جدید ایجاد می‌کند، چه چیزی باید داشته باشد؟

جوانه

در کدام روش تکثیر رویشی قطعه‌ای از یک گیاه به نام پیوندک، روی تنۀ گیاه دیگری به نام پایه، پیوند زده می‌شود؟ 

پیوند زدن

پیوند زدن را تعریف کنید. 

پیوند زدن یکی دیگر از روش‌های تکثیر رویشی است. در این روش قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام پیوندک، روی تنۀ گیاه دیگری که به آن پایه می‌گویند، پیوند زده می‌شود.

در روش پیوند زدن، نام قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه که پیوند زده می‌شود، چیست؟ 

پیوندک

در روش پیوند زدن، قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه، روی تنۀ گیاه دیگری، پیوند زده می‌شود. نام تنۀ گیاه چیست؟ 

پایه

در روش پیوند زدن، پیوندک چیست؟ 

قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه، روی تنۀ گیاه دیگری، پیوند زده می‌شود. 

در روش پیوند زدن، پایه چیست؟

تنۀ گیاهی که قطعه‌ای از یک گیاه به نام پیوندک، به آن، پیوند زده می‌شود.

ویژگی‌های گیاه پایه در پیوند زدن چیست؟ 

گیاه پایه ویژگی‌هایی مانند مقاومت به بیماری‌ها، سازگار با خشکی یا شوری دارد. 

در پیوند زدن، ویژگی‌ گیاهی که پیوندک از آن گرفته می‌شود، چیست؟ 

گیاهی که پیوندک از آن گرفته می‌شود، میوۀ مطلوب دارد.

روش خوابانیدن در تکثیر رویشی گیاهان چگونه انجام می‌شود؟ 

در روش خوابانیدن بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای گره است، با خاک می‌پوشانند. بعد از مدتی از محل گره، ریشه و ساقۀ برگ‌دار ایجاد می‌شود که با جدا کردن از گیاه مادر، پایۀ جدیدی ایجاد می‌شود.

در کدام روش تکثیر رویشی گیاهان، بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای گره است، با خاک می‌پوشانند؟

خوابانیدن

در روش خوابانیدن در تکثیر رویشی گیاهان، بخشی از ساقه یا شاخه که با خاک پوشانده می‌شود باید دارای چه ویژگی باشد؟  چرا؟ 

دارای گره باشد. زیرا بعد از مدتی از محل گره، ریشه و ساقۀ برگ‌دار ایجاد می‌شود که با جدا کردن از گیاه مادر، پایۀ جدیدی ایجاد می‌شود. 

در روش خوابانیدن در تکثیر رویشی گیاهان، بعد از این که بخشی از ساقه یا شاخه با خاک پوشانده شد از کدام محل ریشه و ساقۀ برگ‌دار ایجاد می‌شود؟ 

گره

در روش خوابانیدن در تکثیر رویشی گیاهان، بعد از این که بخشی از ساقه یا شاخه با خاک پوشانده شد از محل گره کدام بخش‌های گیاه ایجاد می‌شود؟ 

ریشه و ساقۀ برگ‌دار

داشتن گل چه مزایایی دارد؟

چرا گوناگونی جانوران مانند حشره‌ها در زیستگاهی با گیاهان گل‌دار است؟

گل چه ساختاری دارد و چه فرآیندهایی در آن انجام می‌شود؟

فرض کنید گیاهی مانند یک بوتۀ گل سرخ یا یک درخت انگور دارید و می‌خواهید آن را تکثیر کنید. آیا صبر می‌کنید تا دانه تولید کنند و دانه‌های آن‌ها را می‌کارید، یا روش دیگری به کار می‌برید؟

تولیدمثل غیرجنسی را چگونه توصیف می‌کنید؟

پرسش‌های یادگیری موثر

▪️ درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارت‌های غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید. 

الف) تولید گل برای گیاهان هزینه‌بر است؛ به‌ویژه تولید گل‌هایی که رنگ‌های گوناگون، ترکیبات معطر و شهد دارند. 

درست 

ب) گیاهان می‌توانند به روش غیرجنسی و با استفاده از بخش‌های رویشی، یعنی ساقه، برگ و ریشه تکثیر یایند.

درست

پ) روی ریشۀ درخت آلبالو، جوانه‌هایی تشکیل می‌شود که از رشد آن‌ها درخت‌های آلبالو ایجاد می‌شوند. چنین تولیدمثلی از نوع غیرجنسی، یا غیررویشی است.

نادرست (برای تصحیح: رویشی جایگزین غیررویشی) 

معمولاً برای تکثیر گیاهان از بخش‌های رویشی گیاه استفاده می‌کنیم.

درست

پیوند زدن یکی از روش‌های تکثیر رویشی است.

درست

در روش پیوند زدن قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه به نام پایه، روی تنۀ گیاه دیگری که به آن پیوندک می‌گویند، پیوند زده می‌شود.

نادرست (برای تصحیح: پیوندک جایگزین پایه و پایه جایگزین پیوندک شود.) 

در روش پیوند زدن، گیاه پیوندک ویژگی‌هایی مانند مقاومت به بیماری‌ها، سازگار با خشکی یا شوری دارد، در حالی که گیاهی که پایه از آن گرفته می‌شود، مثلاً میوۀ مطلوب دارد.

نادرست (برای تصحیح: پیوندک جایگزین پایه و پایه جایگزین پیوندک شود.)

پرسش‌های مقایسه‌ای

▪️ هر یک از موارد زیر معرف کدام روش تکثیر رویشی در گیاهان است؟ 

الف) گذاشتن قطعه‌هایی از ساقه در خاک یا آب

قلمه زدن

ب) قطعه‌ای از یک گیاه مانند جوانه یا شاخه، روی تنۀ گیاه دیگری پیوند زده می‌شود. 

پیوند زدن

پ) بخشی از ساقه یا شاخه را که دارای گره است، با خاک می‌پوشانند.

خوابانیدن

تخصص‌یافته‌ها

انواعی از ساقه‌ها در گیاهان وجود دارند که برای تولید مثل غیرجنسی ویژه شده‌اند. زمین‌ساقه (ریزوم)، غده، پیاز و ساقۀ رونده، نمونه‌هایی از ساقه‌های ویژه شده برای تولید مثل غیرجنسی‌اند.

زمین‌ساقه، به‌طور افقی زیر خاک رشد می‌کند و همانند ساقۀ هوایی جوانه انتهایی و جانبی دارد. این ساقه به موازات رشد افقی خود در زیر خاک، پایه‌های جدیدی در محل جوانه‌ها تولید می‌کند. زنبق از گیاهانی است که زمین ساقه دارد (شکل ۳-الف).

غده، ساقه‌ای زیرزمینی است که به علت ذخیرۀ مادۀ غذایی در آن متورم شده است. سیب‌زمینی چنین ساقه‌ای است. هر یک از جوانه‌های تشکیل شده در سطح غدۀ سیب‌زمینی، به یک گیاه تبدیل می‌شود (شکل 3-ب). برای تکثیر سیب‌زمینی، آن را به قطعه‌های جوانه‌دار تقسیم می‌کنند و در خاک می‌کارند.

پیاز، ساقه زیرزمینی کوتاه و تکمه مانندی دارد که برگ‌های خوراکی به آن متصل‌اند (شکل ۳-پ). پیاز خوراکی ساختاری است. نرگس و لاله نیز پیاز دارند. از هر پیاز تعدادی پیاز کوچک تشکیل می‌شود که هر کدام، یک گیاه ایجاد می‌کند.‌

ساقۀ رونده، به‌طور افقی روی خاک رشد می¬کند (شکل 3-ت). گیاه توت‌فرنگی ساقۀ رونده دارد. گیاهان توت¬فرنگی جدیدی در محل گره‌ها، ایجاد می‌شوند.

شکل ۳- ساقه‌های تخصص‌یافته برای تولید مثل غیرجنسی.

فعالیت ۲

الف) نمونه‌هایی از ساقه‌های زیرزمینی را به کلاس بیاورید و در گروه خود مقایسه کنید.

ب) شلغم و سیب‌زمینی را با هم مقایسه کنید. آیا شلغم همانند سیب‌زمینی ساقه است؟ چه استدلالی برای پاسخ خود دارید؟

فنّاوری و تکثیر گیاهان

از فن کشت بافت برای تولید گیاهان با ویژگی‌های مطلوب و تولید انبوه آن¬ها در آزمایشگاه استفاده می‌شود. در این فن، یاخته یا قطعه¬ای از بافت گیاهی در محیط کشت گذاشته می‌شود. این محیط دارای مواد مورد نیاز برای رشد و نمو گیاه است. یاخته و بافت در شرایط مناسب، با تقسیم میتوز، توده‌ای از یاخته‌های هم شکل را به وجود می‌آورند که کال نامیده می‌شود. کال می‌تواند به گیاهانی تمایز یابد که از نظر ژنی یکسان‌اند. همۀ مراحل کشت بافت در محیطی کاملاً سترون انجام می‌شود (شکل ۴).

شکل ۴- ایجاد گیاه از کال در کشت بافت.

فعالیت ۳

فرض کنید از شما خواسته‌اند که با استفاده از یاخته‌های مجزای پارانشیمی، گیاهی را به روش کشت بافت تکثیر دهید. این یاخته‌ها را از چه سامانۀ بافتی جدا می‌کنید و چگونه این کار را انجام می‌دهید؟