جسم پینه ای مغز؛ عملکرد و اختلالات

جسم پینه‌ای بزرگترین مجموعه ماده سفید (white matter) در مغز است و دارای میلین (myelin) زیادی است. میلین، پوشش چربی و محافظ اطراف اعصاب است که انتقال سریعتر اطلاعات را تسهیل می‌کند.

ماده سفید را نباید با ماده خاکستری اشتباه گرفت. مغز از ماده خاکستری (gray matter) برای محاسبات، تفکر، ذخیره حافظه و غیره استفاده می‌کند. ماده سفید مانند جسم پینه‌ای به قسمت‌های مختلف مغز اجازه می‌دهد تا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

برخی از اخنلالات مادرزادی (birth irregularities) ممکن است منجر به کمبود این بافت عصبی در برخی افراد شود. در جراحی مغز و اعصاب مدرن (modern neurosurgery)، برخی از جراحان برای درمان تشنج‌های صرع (epileptic seizures)، جسم پینه‌ای را با جراحی بریده اند. با ایجاد اختلال در تماس بین دو نیمکره مغز، می‌توان تشنج را ایزوله کرد و از گسترش آن جلوگیری کرد.

اختلالات جسم پینه‌ای

آژنزیس جسم پینه‌ای

آژنزی جسم پینه‌ای (Agenesis of the corpus callosum) یک اختلال نادر است که با عدم وجود جزئی یا کامل جسم پینه مشخص می‌شود.

این یک بیماری مادرزادی است، به این معنی که در بدو تولد وجود دارد و می‌تواند ژنتیکی باشد یا در اثر قرار گرفتن در معرض الکل، آسیب یا عفونت در دوران بارداری ایجاد شود.

حدود 60% افراد مبتلا به آژنزیس جسم پینه‌ای دارای ناتوانی ذهنی هستند. سایر علائم رایج عبارتند از:

• اختلال بینایی
• تاخیر در رشد گفتار
• تشنج
• مشکلات تغذیه

آژنزی جسم پینه‌ای ممکن است با چندین بیماری دیگر نیز همراه باشد، از جمله:

• هیدروسفالی یا تجمع مایع در جمجمه
• سندرم FG
• سندرم اندرمن
• سندرم آکروکالوزال
• ناهنجاری آرنولد-کیاری
• بیماری منکس
• سندرم موات ویلسون
• سندرم آیکاردی
• سندرم شاپیرو
• اختلالات مهاجرت عصبی

هیپوپلازی جسم پینه‌ای

هیپوپلازی جسم پینه‌ای (Hypoplasia of the corpus callosum) زمانی رخ می‌دهد که جسم پینه‌ای نازک و توسعه نیافته باشد.

این می‌تواند به دلیل بسیاری از شرایط، از جمله اختلالات متابولیک خاص، رشد غیر طبیعی جنین و آسیب مغزی ایجاد شود.

می‌تواند باعث تاخیر در رشد، مشکلات یادگیری و تغییر در ظاهر شود. بررسی 2017 نشان می‌دهد که کاهش ضخامت جسم پینه ممکن است با اوتیسم مرتبط باشد، اما مطالعات بیشتری مورد نیاز است.

دیسژنزی جسم پینه‌ای

این اختلال (Dysgenesis) که به نام ناهنجاری جسم پینه‌ای (malformation of the corpus callosum) نیز شناخته می‌شود، با تغییراتی در شناخت، رفتار و ظاهر فیزیکی همراه است.

مانند سایر اختلالات جسم پینه‌ای، در مراحل اولیه رشد مغز رخ می‌دهد و ممکن است در اثر آسیب یا ضربه مغزی ایجاد شود.

هیپوژنز جسم پینه‌ای

هیپوژنز (Hypogenesis) جسم پینه‌ای اختلالی است که در اثر تشکیل جزئی جسم پینه‌ای ایجاد می‌شود.

این اختلال در بدو تولد وجود دارد و ممکن است ناشی از عوامل ژنتیکی یا آسیب یا عفونت در دوران بارداری باشد.

هیپوژنز جسم پینه‌ای با همان علائم آژنزی جسم پینه‌ای، از جمله تشنج، ناتوانی‌های ذهنی، و مشکلات بینایی، گفتار و هماهنگی ظاهر می‌شود.

تشخیص اختلالات جسم پینه‌ای

ناهنجاری‌های جسم پینه معمولاً با آزمایش‌های تصویربرداری معمول در دوران بارداری، مانند اسکن اولتراسوند قبل از تولد، تشخیص داده می‌شوند . همچنین ممکن است برای تایید تشخیص از اسکن MRI استفاده شود.

اگرچه ناهنجاری‌های جسم پینه‌ای معمولاً در دوران بارداری تشخیص داده می‌شوند، اما ممکن است پس از تولد با استفاده از اسکن MRI تشخیص داده شوند.

اگر پزشک شما مشکوک باشد که ژنتیک ممکن است نقشی داشته باشد، ممکن است آزمایش ژنتیک را با استفاده از نمونه بافت توصیه کند.

چشم انداز

اگرچه اختلالات جسم پینه‌ای می‌تواند چندین علامت جدی ایجاد کند، بسیاری از افرادی که با ناهنجاری‌های جسم پینه‌ای تشخیص داده می‌شوند زندگی کاملی دارند.

در واقع، پیش‌آگهی اختلال جسم پینه‌ای معمولاً بستگی به این دارد که آیا با سایر شرایط یا ناهنجاری‌های مغزی همراه باشد یا خیر.

هیچ راهی برای درمان یا معکوس کردن اختلالات جسم پینه‌ای وجود ندارد. در عوض، درمان معمولاً بر مدیریت علائم ناشی از ناهنجاری‌های جسم پینه‌ای – مانند تشنج یا مشکلات بینایی – با استفاده از داروها یا درمان متمرکز است.

پزشک می‌تواند به شما در تعیین بهترین روش درمانی برای مدیریت و کاهش علائم کمک کند.