سوال های تشریحی گفتار سوم فصل ششم زیست شناسی یازدهم
دعای مطالعه [ نمایش ]
بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحیمِ
اَللّهُمَّ اَخْرِجْنى مِنْ ظُلُماتِ الْوَهْمِ
خدايا مرا بيرون آور از تاريكىهاى وهم،
وَ اَكْرِمْنى بِنُورِ الْفَهْمِ
و به نور فهم گرامى ام بدار،
اَللّهُمَّ افْتَحْ عَلَيْنا اَبْوابَ رَحْمَتِكَ
خدايا درهاى رحمتت را به روى ما بگشا،
وَانْشُرْ عَلَيْنا خَزائِنَ عُلُومِكَ بِرَحْمَتِكَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ
و خزانههاى علومت را بر ما باز كن به امید رحمتت اى مهربانترين مهربانان.
کتاب «سؤالات تشریحی زیستشناسی یازدهم» اثر برند علمی آیندهنگاران مغز به مدیریت داریوش طاهری، گامی ارزشمند و الهامبخش در مسیر آموزش عمیق و مفهومی زیستشناسی پایه است.
این کتاب با رویکردی تحلیلی و ساختارمند، به دانشآموزان کمک میکند تا فراتر از حفظیات، به درک مفهومی و استدلال علمی در زیستشناسی دست یابند.
انتشار این کتاب توسط آیندهنگاران مغز گامی در جهت ارتقای کیفیت آموزش زیستشناسی، پرورش تفکر تحلیلی در دانشآموزان و آمادگی علمی آنان برای حضور موفق در آزمونهای داخلی مدرسه، نهایی و کنکورهای سراسری و بینالمللی است. این اثر، بازتابی از رسالت علمی و آموزشی برند آیندهنگاران مغز در توسعه یادگیری عمیق، پژوهشمحوری و شناخت بنیادین زیستجهان انسان به شمار میرود.
» سوالات تشریحی کتاب زیستشناسی یازدهم
» سوالات تشریحی فصل ششم: فصل تقسیم یاخته
» » سوالات تشریحی گفتار سوم فصل ششم: گفتار کاستمان (میوز) و تولیدمثل جنسی
فصل تقسیم یاخته
شامل گفتارهای:
گفتار ۱. فامتن (کروموزوم)
گفتار ۲. رِشتِمان (میتوز)
گفتار ۳. کاستمان (میوز) و تولیدمثل جنسی
بارمبندی مربوط به این فصل:
نیمسال اول: ۰ نمره
نیمسال دوم نهایی، شهریور و دیماه: ۲ نمره
در حال طرح پرسش
قدردان شکیبایی شما هستیم!
گفتار کاستمان (میوز) و تولیدمثل جنسی
پرسشهای دو گزینهای
▪️ در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید.
الف) كاستمان از (دو – سه) مرحله کلی کاستمان (۱ و ۲ – ۱، ۲ و ۳) تشکیل شده است.
دو – ۱ و ۲
ب) پیش از تقسیم کاستمان، (مانند – برخلاف) رشتمان، اینترفاز رخ میدهد.
مانند
پ) در مرحله کاستمان ۱ از تقسیم کاستمان، عدد فامتنی (دو برابر – نصف) میشود.
نصف
بخش کاستمان ۱ از کاستمان چهار مرحله دارد که عبارتاند از: (پروفاز ۱ – متافاز ۱)، (پروفاز ۱ – متافاز ۱)، (آنافاز ۱ – تلوفاز ۱) و (آنافاز ۱ – تلوفاز ۱).
پروفاز ۱ – متافاز ۱ – آنافاز ۱ – تلوفاز ۱.
در پروفاز ۱، فامتنهای (غیرهمتا – همتا) از طول در کنار هم قرار میگیرند و فشرده میشوند. به این ساختار چهار (کروماتینی – فامینکی)، چهارتایه (تتراد) گفته میشود.
همتا – فامینکی
چهارتایه از ناحیه (کروماتید – سانترومر) به رشتههای دوک متصل میشوند.
سانترومر
وقایعی از مرحله پروفاز ۱، شبیه پروفاز و (پرومتافاز – آنافاز) رشتمان است.
پرومتافاز
پرسشهای سطر به سطر
▪️ جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید.
الف) در گذشته با تولید مثل ………….. و …………. آشنا شدید.
جنسی – غیرجنسی
ب) در تولید مثل جنسی، دو ………….. با هم ترکیب و …………. آنها با هم ادغام میشوند.
یاخته جنسی (گامت) – هستههای
پ) یاختههای مؤثر در تولید مثل جنسی با نوعی تقسیم ………. به نام ………… ایجاد میشوند.
کاهشی – کاستمان
ت) كاستمان از …….. مرحله کلی کاستمان …… و…….. تشکیل شده است؛ پس از تقسیم …….. نیز تقسیم ………. انجام میشود.
دو – ۱ – ۲ – هسته – سیتوپلاسم
ث) پیش از تقسیم …………… نیز، مانند رشتمان، …………. رخ میدهد.
کاستمان – اینترفاز
ج) در مرحله کاستمان ۱ از تقسیم کاستمان، عدد فامتنی …….. میشود.
نصف
چ) بخش کاستمان ۱ از تقسیم کاستمان ……… مرحله دارد که عبارتاند از: ………، متافاز ۱، ……… و تلوفاز ۱.
چهار – پروفاز ۱ – آنافاز ۱
ح) در پروفاز ۱، فامتنهای ……… از طول در کنار هم قرار میگیرند و ……… میشوند. به این ساختار ……….. فامینکی، ………………. گفته میشود.
همتا – فشرده – چهار – تتراد (چهارتایه)
خ) در پروفاز ۱، چهارتایه از ناحیه ……….. به رشتههای دوک متصل میشوند. سایر وقایع این مرحله، شبیه ……….. و …………. رشتمان است.
سانترومر – پروفاز – پرومتافاز
پرسشهای توصیفی – تشریحی
▪️ چه تفاوتهای اصلی در دو نوع تولید مثل (جنسی و غیرجنسی) وجود دارد؟
در تولید مثل جنسی، دو یاخته جنسی (گامت) با هم ترکیب و هستههای آنها با هم ادغام میشوند. یاختههای مؤثر در تولید مثل جنسی با نوعی تقسیم کاهشی به نام کاستمان (میوز) ایجاد میشوند.
هریک از روشهای تولید مثل (جنسی و غیرجنسی) چه مزایایی دارد؟
تولیدمثل جنسی از طریق گوناگونی دگرهای در گامتها موکب تداوم گوناگونی در جمعیتها میشود. گوناگونی در میان افراد یک جمعیت، توانایی بقای جمعیت را در شرایط محیطی جدید بالا میبرد.
چه روشهای تولید مثل غیرجنسی را میشناسید؟
کدام نوع تقسیم با تولید مثل جنسی ارتباط بیشتری دارد؟
میوز (کاستمان)
در کدام نوع تقسیم، تعداد فامتنها کاهش مییابد؟
کاستمان (میوز)
در کدام تولید مثل، دو یاخته جنسی (گامت) با هم ترکیب و هستههای آنها با هم ادغام میشوند؟
جنسی
یاختههای مؤثر در تولید مثل جنسی با کدام نوع تقسیم ایجاد میشوند؟
با نوعی تقسیم کاهشی به نام کاستمان
به نظر شما اهمیت تقسیم کاستمان (میوز) در جانداران چیست؟
از طریق گوناگونی دگرهای در گامتها موجب تداوم گوناگونی در جمعیتها میشود و گوناگونی در میان افراد یک جمعیت، توانایی بقای جمعیت را در شرایط محیطی جدید بالا میبرد.
كاستمان از چند مرحله کلی تشکیل شده است؟
دو مرحله – کاستمان ۱ و ۲
پیش از تقسیم کاستمان کدام مرحله چرخه یاختهای رخ میدهد؟
اینترفاز
پیش از تقسیم رشتمان کدام مرحله چرخه یاختهای رخ میدهد؟
اینترفاز
در کدام مرحله از تقسیم کاستمان، عدد فامتنی نصف میشود؟
کاستمان ۱
کاستمان ۱ چند مرحله دارد؟ نام ببرید.
چهار مرحله. عبارتاند از: پروفاز ۱، متافاز ۱، آنافاز ۱ و تلوفاز ۱.
در پروفاز ۱، فامتنهای همتا از طول در کنار هم قرار میگیرند و فشرده میشوند. به این ساختار چهار فامینکی، چه گفته میشود؟
چهارتایه (تتراد)
چهارتایه (تتراد) را تعریف کنید.
در پروفاز ۱ تقسیم میوز، فامتنهای همتا از طول در کنار هم قرار میگیرند و فشرده میشوند. به این ساختار چهار فامینکی، چهارتایه (تتراد) گفته میشود.
ساختار چهارتایه (تتراد) چند فامینیکی است؟
چهار
چهارتایه از کدام ناحیه به رشتههای دوک متصل میشوند؟
سانترومر
وقایعی از مرحله پروفاز ۱ تقسیم میوز، شبیه کدام مرحله (مراحل) رشتمان است؟
پروفاز و پرومتافاز
پرسشهای یادگیری موثر
▪️ درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارتهای غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید.
الف) در تولید مثل جنسی، دو یاخته جنسی (گامت) با هم ترکیب و هستههای آنها با هم ادغام میشوند.
درست
ب) یاختههای مؤثر در تولید مثل جنسی با نوعی تقسیم کاهشی به نام کاستمان ایجاد میشوند.
درست
ت) كاستمان از دو مرحله کلی کاستمان ۱ و ۲ تشکیل شده است.
درست
ث) پیش از تقسیم کاستمان نیز، مانند رشتمان، اینترفاز رخ میدهد.
درست
وقایعی از مرحله پروفاز ۱، شبیه پروفاز و پرومتافاز رشتمان است.
درست
پرسشهای مقایسهای
▪️ هر یک از موارد زیر معرف کدام مرحله از کاستمان ۱ است؟
الف) فامتنهای همتا از طول در کنار هم قرار میگیرند و فشرده میشوند.
پروفاز ۱
ب) چهارتایه (تتراد) از ناحیه سانترومر به رشتههای دوک متصل میشوند.
پروفاز ۱
پ) فامتنهای همتا که مضاعف شدهاند، از هم جدا میشوند و به سمت قطبین یاخته حرکت میکنند.
آنافاز ۱
ت) با رسیدن فامتنها به دو سوی یاخته، پوشش هسته دوباره تشکیل میشود.
تلوفاز ۱
ث) چهارتایهها در استوای یاخته، روی رشتههای دوک قرار میگیرند.
متافاز ۱
کاستمان ۱
متافاز۱: چهارتایهها در استوای یاخته، روی رشتههای دوک قرار میگیرند.
آنافاز۱: فامتنهای همتا که مضاعف شدهاند، از هم جدا میشوند و به سمت قطبین یاخته حرکت میکنند. نحوه کوتاه شدن رشتههای دوک، شبیه فرایند رشتمان است.
تلوفاز۱: با رسیدن فامتنها به دو سوی یاخته، پوشش هسته دوباره تشکیل میشود.
معمولاً در پایان کاستمان ۱ تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود. نتیجه کاستمان ۱ ایجاد دو یاخته است (شکل ۱۶).
باتوجه به شکل ۱۶ میتوانید بگویید عدد فامتنی یاختههای حاصل، چه تفاوتی با یاخته مادری دارد؟
شکل ۱۵- طرح سادهای از یک چهارتایه
کاستمان ۲
در این مرحله یاختههای حاصل از کاستمان ۱، مراحل پروفاز۲، متافاز۲، آنافاز ۲ و تلوفاز ۲ را میگذرانند. وقایع کاستمان ۲ بسیار شبیه رشتمان است و در پایان آن، از هر یاخته دو یاخته شبیه هم ایجاد میشود که نصف فامتنهای یاختههای مادر را دارند. این فامتنها مضاعف نیستند. در پایان کاستمان ۲، تقسیم سیتوپلاسم انجام میشود. در مجموع و با پایان تقسیم کاستمان از یک یاخته ۲n، چهار یاخته n فامتنی حاصل میشود.
شکل ۱۶- طرح سادهای از مراحل تقسیم کاستمان
فعالیت ۵
۱- تقسیم کاستمان ۱ از نظر نحوه آرایش فامتنها و جدا شدن آنها تفاوت اساسی با تقسیم رشتمان دارد. آیا میتوانید با توجه به شکلهای رشتمان و کاستمان، این تفاوتها را بیان کنید؟
۲- تقسیم کاستمان ۲ را با تقسیم رشتمان مقایسه کنید. چه شباهتها و تفاوتهایی بین این دو فرایند وجود دارد؟
۳- با استفاده از خمیر بازی و با رعایت موارد بهداشتی، طرح سادهای از مراحل تقسیم کاستمان را بسازید. برای این کار، عدد فامتنی یاخته فرضی را ۴، ۶ و یا ۸ در نظر بگیرید. بهتر است که هر مجموعه از فامتنها با یک رنگ انتخاب شوند.
تغییر در تعداد فامتنها
گرچه تقسیم یاختهای با دقت زیاد انجام میشود، ولی به ندرت ممکن است اشتباهاتی در روند تقسیم رخ دهد. چندلادی (پلی پلوئیدی) شدن و با هم ماندن فامتنها، نمونههایی از این خطاهای کاستمانی هستند. اشتباه در تقسیم میتواند، هم در تقسیم رشتمان و هم در تقسیم کاستمان رخ دهد، ولی چون یاختههای حاصل از کاستمان در ایجاد نسل بعد دخالت مستقیم دارند، از اهمیت بیشتری برخوردارند.
چندلادی شدن: اگر در مرحله آنافاز همه فامتنها بدون اینکه از هم جدا شوند به یک یاخته بروند، آن یاخته دو برابر فامتن خواهد داشت و یاخته دیگر فاقد فامتن خواهد بود. در آزمایشگاه میتوان با تخریب رشتههای دوک تقسیم این وضعیت را ایجاد کرد (شکل ۱۷).
شکل ۱۷ – طرح سادهای از تعداد فامتنها
به یاخته یا جانداری که یاختههای آن بیش از دو مجموعه فامتن داشته باشد، چندلاد گفته میشود؛ مثلاً گندم زراعی ۶n و موز ۳n است (شكل ۱۷).
با هم ماندن فامتنها: در این حالت، یک یا چند فامتن در مرحله آنافاز (رشتمان و کاستمان) از هم جدا نمیشوند. بنابراین، در یاختههای حاصل، کاهش یا افزایش یک یا چند فامتن مشاهده میشود (شکل ۱۸). نمونه این حالت، نشانگان داون است. به آمیزهای از نشانههای یک بیماری، یا یک حالت نشانگان می گویند. افراد مبتلا به داون، در یاختههای پیکری خود ۴۷ فامتن دارند (شکل ۱۸). فامتن اضافی مربوط به شماره ۲۱ است؛ یعنی یاختههای پیکری این افراد ۳ فامتن شماره ۲۱ دارند. علت بروز این حالت آن است که یکی از یاختههای جنسی ایجاد کننده فرد، به جای یک فامتن شماره ۲۱، دارای دو فامتن ۲۱ بوده است. بالابودن سنّ مادران در هنگام بارداری از عوامل مهم بروز این بیماری است؛ زیرا با افزایش سنّ مادر، احتمال خطای کاستمانی در تشکیل یاختههای جنسی وی بیشتر میشود. علت این موضوع را در فصلهای آینده خواهید آموخت.
عوامل محیطی نیز میتوانند موجب اختلال در تقسیم کاستمان شوند. دخانیات، الكل، مجاورت با پرتوهای مضر و آلودگیها نیز میتوانند در روند جدا شدن فامتنها در هر دو جنس، اختلال ایجاد کنند.
شکل ۱۸- کاریوتیپ یک فرد مبتلا به داون. آیا میتوانید جنسیت این فرد را تشخیص دهید؟
فعالیت ۶
با استفاده از منابع علمی، با انواع دیگری از بیماریهای ناشی از باهم ماندن فامتنها آشنا شوید و گزارش این بررسی را در کلاس ارائه کنید.
فعالیت ۷
منحنی زیر، رابطه بین سنّ مادر در هنگام بارداری و احتمال به دنیا آمدن فرزند مبتلا به نشانگان داون را نشان میدهد. منحنی را تفسیر کنید.
انتشار یا بازنشر هر بخش از این محتوای «آیندهنگاران مغز» تنها با کسب مجوز کتبی از صاحب اثر مجاز است.
📘 زیستشناسی را بازی کنید و موفقیت را تجربه کنید
با جایخالیهای تعاملی، متنها را خودتان کامل کنید، فکر کنید و یاد بگیرید. فوراً کلیک کنید و تجربه یادگیری تعاملی را آغاز کنید!
ورود/ ثبت نام با جیمیل
