جواب فعالیت‌های فصل چهارم زیست‌شناسی دهم | گردش مواد در بدن

پاسخ و حل سوال های فعالیت های گفتار 1 و 2 و 3 و 4 فصل چهارم کتاب زیست شناسی 1 پایه دهم تجربی

جواب فعالیت های فصل 1 زیست دهم تجربی؛ در این مطلب به پاسخ و جواب سوالات فعالیت های صفحه ۵۰، ۵۱، ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۶، ۵۷، ۵۸، ۵۹، ۶۲، ۶۳ و ۶۴ گفتار ۱ و ۲ و ۳ و ۴ فصل ۴ چهارم «گردش مواد در بدن» کتاب زیست شناسی 1 پایه دهم رشته تجربی پرداخته ایم.

فصل گردش مواد در بدن

فعالیت ۱ صفحه ۵۰ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۱

تشریح قلب گوسفند

وسایل و مواد لازم: قلب سالم گوسفند، تشتک تشریح، قیچی، گمانه (سوند) شیاردار

الف) مشاهده شکل ظاهری: سطح پشتی، شکمی، چپ و راست قلب را مشخص کنید.

با سه روش می‌توان سطح پشتی و شکمی را مشخص نمود:

تشخیص سطح شکمی و پشتی:
رگ آئورت از روی سطح شکمی قلب کاملا مشخص است.
سطح شکمی دارای قوس و تحدب واضحی است و سطح پشتی تقریباً به صورت صاف دیده می شود.
تعیین سمت راست و چپ:
قلب را به گونه‌ای در سینی تشریح قرار می‌دهیم که سطح شکمی به سمت بیرون و سطح پشتی هم به سمت داخل قرار گیرد. در این صورت  راست و چپ قلب نسبت به خودتان به صورت ضربدری تشخیص داده می‌شود.

ضخامت دیواره قلب در بطن‌ها را با هم مقایسه کنید. چرا بطن چپ، دیواره قطورتری دارد؟

ساختار آن متناسب با کاری است که انجام می‌دهد. بطن چپ در ابتدای مسیر گردش خون عمومی (بزرگ) است. بطن چپ با انقباض خود، خون را به سراسر بدن می‌فرستد و گردش خون در چنین مسافتی، نیازمند لایه ماهیچه‌ای (میوکارد) قطورتری است.

ــ رگ‌های اکلیلی را مشاهده و آن‌ها را در جلو و عقب قلب، مقایسه کنید.

رگ‌های اکلیلی در هر دو سطح قلب قابل مشاهده‌اند؛ اما آرایش آنها، در دو سطح قلب متفاوت است. در سطح شکمی حالت مورب و در سطح پشتی حالت عمودی دارند.

ــ در بالای قلب، سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌ها قابل مشاهده‌اند. دیواره سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌ها را با هم مقایسه کنید.

دیواره سیاهرگ، ضخامت کمتری دارد؛ بنابراین وقتی خون در سیاهرگ نباشد دیواره آن روی هم خوابیده است. در لایه میانی سرخرگ رشته‌های کشسان و الاستیک فراوانی وجود دارد؛ بنابراین اگر سرخرگ را با انگشت فشار دهیم و رها کنیم دوباره به حالت اول برمی‌گردد.

ــ با واردکردن سوند یا مداد به داخل رگ‌ها و اینکه به کجا می‌روند، می‌توان آن‌ها را از یکدیگر تمیز داد.

ب) مشاهده بخش‌های درونی قلب

ــ سوند شیاردار را از دهانه سرخرگ ششی به بطن راست وارد کنید. دیواره سرخرگ و بطن را در امتداد سوند، با قیچی ببرید. با بازکردن آن، دریچه سینی، سه‌لختی، برآمدگی‌های ماهیچه‌ای و طناب‌های ارتجاعی را می‌توان دید.

ــ به همین روش، سرخرگ آئورت و بطن چپ را شکاف دهید و جزئیات بطن چپ را مشاهده کنید.

ــ در ابتدای سرخرگ آئورت، بالای دریچه سینی، می‌توانید دو ورودی سرخرگ‌های اکلیلی را ببینید.

ــ با عبور دادن سوند از میان دریچه‌های دولختی و سه‌لختی به سمت بالا و بریدن دیواره در مسیر سوند، می توانید دیواره داخلی دهلیزها و سیاهرگ‌های متصل به آن‌ها را بهتر ببینید.

به دهلیز چپ، چهار سیاهرگ ششی و به دهلیز راست، سیاهرگ‌های زبرین، زیرین و سیاهرگ اکلیلی وارد می‌شود. اگر رگ‌های قلب از ته بریده نشده باشد، با سوند به‌راحتی می‌توان آن‌ها را تشخیص داد.

فعالیت ۲ صفحه ۵۲ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۲

با توجه به شکل بافت گرهی در قلب، اهمیت دو مورد زیر را در کار قلب توضیح دهید:

۱- فرستادن پیام از گره دهلیزی بطنی به درون بطن، با فاصله زمانی انجام می‌شود.

این فاصله زمانی (Time Delay) بین انقباض دهلیزها (Atrial Contraction) و انقباض بطن‌ها (Ventricular Contraction) باعث می‌شود که بطن‌ها پس از پایان انقباض دهلیزها منقبض شوند.

اگر این فاصله وجود نداشت و بطن‌ها قبل از اتمام انقباض دهلیزها منقبض می‌شدند:

• بخشی از خون دهلیزها به بطن‌ها نمی‌رسید.

• کارایی قلب (Cardiac Efficiency) کاهش می‌یافت و حجم خون پمپ‌شده در هر ضربان کمتر می‌شد.

بنابراین، این تأخیر هماهنگ‌شده یک سازگاری حیاتی سیستم قلبی-عروقی (Cardiovascular Adaptation) است که جریان خون بهینه و عملکرد موثر قلب را تضمین می‌کند.

۲- انقباض بطن‌ها از قسمت پایین آن‌ها شروع می‌شود و به سمت بالا ادامه می‌یابد.

چون بطن‌ها (Ventricles) خون را به سمت بالا و درون سرخرگ‌ها (Arteries) پمپ می‌کنند، برای اینکه تخلیه کامل بطن‌ها (Ventricular Ejection) انجام شود، انقباض باید از پایین بطن آغاز و به سمت بالا ادامه یابد.

این ترتیب:

• اجازه می‌دهد خون به‌طور مؤثر و کامل از بطن‌ها خارج شود.

• بازده قلب (Cardiac Efficiency) افزایش می‌یابد و خون به سرخرگ‌ها با فشار مناسب منتقل می‌شود.

• از بازگشت خون به دهلیزها جلوگیری می‌کند و جریان خون در سیستم گردش خون بهینه می‌ماند.

این یک سازگاری مکانیکی دقیق است که عملکرد قلب را بهینه می‌کند و تضمین می‌کند هر ضربان بیشترین حجم خون ممکن را منتقل کند.

فعالیت ۳ صفحه ۵۳ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۳

با توجه به چرخه ضربان قلب، به موارد زیر پاسخ دهید:

الف) در هر مرحله از چرخه قلبی، وضعیت دریچه‌های قلبی را بررسی، و باز یا بسته‌بودن آن‌ها را مشخص کنید.

وضعیت دریچه‌های قلب در مراحل چرخه قلبی

توضیح:

• در استراحت عمومی، خون از دهلیزها به بطن‌ها جریان می‌یابد و دریچه‌های دهلیزی-بطنی باز هستند.

• در انقباض دهلیزها، دهلیزها خون را به بطن‌ها می‌رسانند و دریچه‌های سینی بسته می‌مانند تا خون به شریان‌ها نرود.

• در انقباض بطن‌ها، خون از بطن‌ها به شریان‌ها پمپ می‌شود و دریچه‌های سینی باز و دریچه‌های دهلیزی-بطنی بسته می‌شوند تا برگشت خون به دهلیزها جلوگیری شود.

ب) با توجه به زمان‌های مشخص شده در چرخه قلبی، تعداد ضربان طبیعی قلب را در دقیقه محاسبه کنید.

محاسبه تعداد ضربان قلب (Heart Rate)

• زمان یک چرخه قلبی (T) = 0.8 ثانیه

• تعداد ضربان قلب در دقیقه (Heart Rate) = 60 ÷ T

Heart Rate = 60 ÷ 0.8 = 75

ضربان در دقیقه (bpm)

نتیجه: تعداد ضربان طبیعی قلب حدود ۷۵ ضربان در دقیقه است که با زمان چرخه قلبی ۰.۸ ثانیه مطابقت دارد.

فعالیت ۴ صفحه ۵۴ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۴

گفتیم که برون‌ده قلبی در بزرگسالان، در حالت استراحت حدود ۵ لیتر در دقیقه است با توجه به تعداد ضربان قلب در دقیقه، حجم ضربه‌ای را بر حسب میلی لیتر محاسبه کنید. 

با تقسیم ۵۰۰۰ میلی‌لیتر (حجم کل خون) بر ۷۵ ضربان در دقیقه (تعداد ضربان قلب)، مقدار حجم ضربه‌ای (Stroke Volume) حدود ۶۶.۶ میلی‌لیتر به دست می‌آید. این یعنی در هر ضربان قلب، تقریباً ۶۶ میلی‌لیتر خون از هر بطن (Ventricle) وارد سرخرگ (Artery) مربوطه می‌شود و به گردش خون در بدن کمک می‌کند.

فعالیت ۵ صفحه ۵۶ فصل چهارم زیست دهم

 فعالیت ۵

اندازه‌گیری فشار خون

دستگاه‌های اندازه‌گیری فشار خون انواع زیادی دارند، از جمله عقربه‌ای و جیوه‌ای که انواع رقمی(دیجیتال) هم به آن‌ها اضافه شده است. یکی از انواع آن را به کلاس بیاورید و با کمک معلم خود فشار خون همکلاسان را اندازه‌گیری کنید.

فعالیت ۶ صفحه ۵۷ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۶

در مورد اینکه آیا نوشیدن قهوه بر فشارخون افراد تأثیر می‌گذارد یا نه، پژوهشی را طراحی کنید و با همکاری گروه درسی خود، آن را انجام دهید و نتیجه را در کلاس ارائه کنید.

پژوهش در مورد تأثیر نوشیدن قهوه بر فشار خون

هدف پژوهش:
بررسی اینکه آیا مصرف قهوه (Coffee) یا نسکافه (Instant Coffee) بر فشار خون (Blood Pressure) افراد تأثیر می‌گذارد یا خیر.

روش کار:

1. گروه آزمایشی و گروه کنترل تعیین می‌کنیم.

2. در گروه آزمایشی، افراد روزانه مقدار مشخصی قهوه یا نسکافه مصرف می‌کنند و فشار خون آن‌ها قبل و بعد از مصرف اندازه‌گیری می‌شود.

3. گروه کنترل بدون مصرف قهوه فشار خونشان ثبت می‌شود.

4. داده‌ها جمع‌آوری و میانگین فشار خون قبل و بعد از مصرف قهوه محاسبه می‌شود.

نتایج مورد انتظار و تفسیر:

• مصرف زیاد قهوه: معمولاً باعث افزایش فشار خون (Blood Pressure increase) می‌شود و به همین دلیل مصرف بیش از حد توصیه نمی‌شود.

• مصرف کم و متعادل: می‌تواند اثرات مفید جزئی داشته باشد و خطر افزایش فشار خون را بالا نبرد.

نتیجه‌گیری:
مصرف قهوه باید متعادل و کنترل‌شده (Moderate consumption) باشد تا از اثرات منفی آن بر فشار خون جلوگیری شود. این پژوهش به ما نشان می‌دهد که مقدار مصرف و دفعات نوشیدن قهوه نقش مهمی در سلامت قلب و عروق دارد.

فعالیت ۷ صفحه ۵۸ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۷

پیوسته بودن مویرگ‌ها در مغز و ناپیوسته بودن آن‌ها در جگر چه مزیتی دارد؟

رابطه ساختار و عملکرد مویرگ‌ها (Capillaries)

بین شکل (Structure) و عملکرد (Function) مویرگ‌ها رابطه‌ای مستقیم وجود دارد:

• در اندام‌هایی که تبادلات گسترده با سلول‌ها لازم است، مانند جگر (Liver)، مویرگ‌ها دارای منافذ بیشتر و قطر گشادتر (Fenestrated and Wide Capillaries) هستند تا انتقال مواد و مواد مغذی به سرعت و به میزان زیاد انجام شود.

• در اندام‌هایی مثل مغز (Brain)، ورود مواد باید به شدت کنترل شود تا هر ماده‌ای آزادانه وارد یا خارج نشود. این اندام تنها به اکسیژن (Oxygen) و گلوکز (Glucose) نیاز دارد، بنابراین مویرگ‌های آن پیوسته و بدون منفذ (Continuous Capillaries) هستند تا محیط داخلی مغز محافظت شود و فرایند خون–مغز (Blood–Brain Barrier) به درستی برقرار باشد.

نتیجه:
ساختار مویرگ‌ها به طور مستقیم بازتاب‌دهنده نیازهای عملکردی اندام‌ها است و نشان‌دهنده سازگاری دقیق سیستم گردش خون با محیط سلولی است.

فعالیت ۸ صفحه ۵۹ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۸

مشاهده گردش خون در باله دمی ماهی

بدن یک ماهی کوچک را در پنبه خیس بپیچید به طوری که فقط باله دمی آن بیرون باشد. ماهی را در ظرف پتری قرار دهید که مقداری آب دارد. روی باله دمی، یک تیغه بگذارید تا باله دمی گسترده شود و ماهی تکان نخورد. مجموعه را روی صفحه میکروسکوپ طوری قرار دهید که نور از باله دمی عبور کند. ابتدا با بزرگ‌نمایی کم و سپس با بزرگنمایی متوسط، آن را مشاهده کنید.

– با توجه به معکوس بودن تصویر در میکروسکوپ، چگونه می‌توانید سرخرگ و سیاهرگ را در باله دمی، تشخیص دهید؟

با توجه به اینکه تصویر در میکروسکوپ نوری معکوس (Inverted) است، برای تشخیص سرخرگ (Artery) و سیاهرگ (Vein) باید جهت جریان خون را برعکس در نظر بگیریم. به این ترتیب:

• رگ‌هایی که خون را به نوک باله می‌برند، سرخرگ هستند.

• رگ‌هایی که خون را از باله به بدن بازمی‌گردانند، سیاهرگ هستند.

اگر از میکروسکوپ مخصوص تشریح استفاده کنیم، تصویر معکوس نیست و جهت رگ‌ها همان واقعیت فیزیولوژیک است.

این روش باعث می‌شود حتی با تصویر معکوس، سرخرگ و سیاهرگ به‌درستی تشخیص داده شوند.

– گزارشی از آنچه مشاهده می‌کنید به معلم خود ارائه کنید.

مشاهده گردش خون در باله دمی ماهی

برای مشاهده جریان خون در باله دمی ماهی، مراحل زیر را انجام دادیم:

• بدن یک ماهی کوچک را در پنبه مرطوب پیچیدیم به‌طوری که فقط باله دمی آن بیرون باشد.

• ماهی را در ظرف پتری با مقدار کمی آب قرار دادیم.

• با گذاشتن یک تیغه روی باله دمی، باله را باز نگه داشتیم تا حرکت نکند.

• مجموعه را روی صفحه میکروسکوپ نوری طوری قرار دادیم که نور از باله عبور کند. ابتدا با بزرگ‌نمایی کم و سپس با بزرگ‌نمایی متوسط مشاهده کردیم.

تشخیص سرخرگ و سیاهرگ:

• سرخرگ‌ها (Arteries): رگ‌هایی که خون را به انتهای باله می‌برند.

• سیاهرگ‌ها (Veins): رگ‌هایی که خون را از باله خارج می‌کنند.

• با توجه به اینکه تصویر در میکروسکوپ نوری معکوس است، جهت رگ‌ها را باید برعکس کنیم تا سرخرگ و سیاهرگ درست مشخص شوند.

• اگر از میکروسکوپ تشریحی استفاده شود، تصویر معکوس نیست و رگ‌ها در جهت واقعی خود مشاهده می‌شوند.

گزارش مشاهدات:

• جریان خون در رگ‌های باله دمی به‌وضوح قابل مشاهده بود.

• سرخرگ‌ها خون را به سمت نوک باله منتقل می‌کردند و سیاهرگ‌ها خون را به سمت بدن بازمی‌گرداندند.

• تفاوت قطر رگ‌ها و سرعت جریان خون نیز قابل تشخیص بود و نشان‌دهنده عملکرد دقیق سیستم گردش خون در ماهی بود.

پایان کار:

• پس از اتمام مشاهده، ماهی را به آب بازگرداندیم تا آسیب نبیند و سلامت آن حفظ شود.

– پس از پایان کار، ماهی را به آب برگردانید.

فعالیت ۹ صفحه ۶۲ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۹

– به نظر شما چرا در انسان و بسیاری از پستانداران، گویچه‌های قرمز، هسته و بیشتر اندامک‌های خود را از دست می‌دهند؟
در انسان و بسیاری از پستانداران، گویچه‌های قرمز (RBC – Red Blood Cells) در مراحل بلوغ، هسته (Nucleus) و بیشتر اندامک‌ها (Organelles) خود را از دست می‌دهند تا:

1. فضای بیشتری برای هموگلوبین (Hemoglobin) ایجاد شود
   از دست دادن هسته و اندامک‌ها باعث می‌شود حجم بیشتری از سلول به پروتئین هموگلوبین اختصاص یابد و ظرفیت حمل اکسیژن (Oxygen-carrying capacity) به شدت افزایش یابد.

2. افزایش انعطاف‌پذیری سلول
   RBCهای بدون هسته و اندامک می‌توانند از مویرگ‌های بسیار باریک عبور کنند بدون اینکه آسیب ببینند، که برای رساندن اکسیژن به بافت‌ها حیاتی است.

3. کاهش مصرف انرژی سلول
   بدون هسته و اندامک‌های متابولیک، RBCها انرژی کمتری مصرف می‌کنند و بیشتر برای حمل اکسیژن به بافت‌ها اختصاص می‌یابد.

4. افزایش عمر مفید و کارایی
   ساختار ساده و سبک‌تر، به سلول اجازه می‌دهد حدود ۱۲۰ روز عمر کند و وظیفه انتقال اکسیژن را با کارایی بالا انجام دهد.

نتیجه‌گیری:
از دست دادن هسته و اندامک‌ها یک سازگاری تکاملی (Evolutionary adaptation) است که باعث می‌شود RBCها در پستانداران حمل اکسیژن بهینه و عبور آسان از مویرگ‌ها را داشته باشند.

– چرا غشای گویچه‌های قرمز در دو طرف، حالت فرو رفته دارد؟

غشای گویچه‌های قرمز (RBC – Red Blood Cells) در دو طرف حالت فرو رفته (Biconcave shape) دارد تا سطح تماس با محیط و انعطاف‌پذیری سلول افزایش یابد. این شکل باعث می‌شود:

1. RBCها بتوانند به راحتی از مویرگ‌های باریک عبور کنند بدون اینکه دچار آسیب شوند.

2. سطح غشا برای تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن (Oxygen and Carbon Dioxide exchange) بیشتر شود.

3. ظرفیت حمل اکسیژن حفظ شود و سلول بتواند حجم هموگلوبین بیشتری را بهینه حمل کند.

اگر این فرو رفتگی نبود، RBCها نمی‌توانستند خم شوند و عبور از مویرگ‌ها دشوار می‌شد و کارایی انتقال اکسیژن کاهش می‌یافت.

– محصور بودن هموگلوبین در غشای گویچه‌های قرمز چه اهمیتی دارد؟
محصور بودن هموگلوبین (Hemoglobin) در غشای گویچه‌های قرمز (RBC – Red Blood Cells) اهمیت حیاتی دارد زیرا:

1. کنترل فشار اسمزی (Osmotic pressure): اگر هموگلوبین مستقیماً در پلاسما حل می‌شد، فشار اسمزی خون افزایش می‌یافت و این امر می‌توانست جریان خون در مویرگ‌ها (Capillaries) و تبادل در کپسول بومن (Bowman’s capsule) را مختل کند.

2. حفظ غلظت و روانی خون: حل شدن هموگلوبین در پلاسما باعث افزایش چسبندگی و غلظت خون می‌شود و حرکت توده‌ای خون (Blood flow) دشوار می‌گردد.

3. ایجاد محیط کنترل‌شده برای واکنش‌های سلولی: محصور بودن هموگلوبین در RBC باعث می‌شود محیط داخلی سلول برای انجام واکنش‌های حیاتی و تبادل گازها بهینه و کنترل‌شده باشد.

نتیجه:
این ویژگی یک سازگاری تکاملی (Evolutionary adaptation) است که هم کارایی حمل اکسیژن را افزایش می‌دهد و هم تعادل فیزیولوژیک خون را حفظ می‌کند.

فعالیت ۱۰ صفحه ۶۳ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۱۰

شاید برگه‌های جواب آزمایش خون را دیده باشید. در این برگه‌ها اطلاعات زیادی در مورد یاخته‌ها و ترکیبات خون وجود دارد. یکی از این برگه‌ها را بررسی کنید و با توجه به آن، به سؤالات زیر پاسخ دهید:

۱- تعداد طبیعی هر یک از یاخته‌های خونی (WBC و RBC) و گَرده‌ها (PLT) را در واحد اندازه‌گیری میکرولیتر (µL) مشخص کنید.

تعداد طبیعی یاخته‌های خونی (WBC, RBC) و پلاکت‌ها (PLT) در هر میکرولیتر (µL)

• گویچه‌های قرمز (RBC – Red Blood Cells): حدود 4.5 تا 5.5 میلیون در µL در مردان و 4 تا 5 میلیون در µL در زنان.

• گویچه‌های سفید (WBC – White Blood Cells): حدود 4,000 تا 11,000 در µL.

• پلاکت‌ها (PLT – Platelets): حدود 150,000 تا 450,000 در µL.

این مقادیر در محدوده طبیعی هستند و نوسان کمی دارند که بستگی به سن، جنس، و وضعیت سلامت فرد دارد.

۲- میزان انواع لیپیدهایی را که در آزمایش خون سنجیده می‌شود؛ مشخص کنید.

انواع لیپیدها در آزمایش خون

آزمایش خون معمولاً برای سنجش چربی‌های خون (Lipids) موارد زیر را اندازه‌گیری می‌کند:

• کلسترول کل (Total Cholesterol)

• کلسترول LDL (Low-Density Lipoprotein – “کلسترول بد”)

• کلسترول HDL (High-Density Lipoprotein – “کلسترول خوب”)

• تری‌گلیسیرید (Triglycerides)

گاهی نسبت LDL/HDL نیز محاسبه می‌شود تا ریسک بیماری‌های قلبی مشخص گردد.

۳- گفتیم که روزانه تقریباً یک درصد گویچه‌های قرمز تخریب می‌شود. با توجه به تعداد RBC اگر حجم کل خون ما پنج لیتر باشد، روزانه چه تعداد از این یاخته‌ها تخریب می‌شوند و باید جایگزین شوند؟

محاسبه تعداد RBCهای تخریب‌شده روزانه

فرضیات:

• حجم کل خون: ۵ لیتر = ۵,۰۰۰ میلی‌لیتر = ۵,۰۰۰,۰۰۰ µL

• تعداد RBC در µL: میانگین حدود ۵ میلیون

• درصد تخریب روزانه RBC: یک درصد

مرحله اول: محاسبه کل RBCهای بدن

5,000,000 RBC/µL × 5,000,000 µL = 25,000,000,000,000 RBC

یعنی تقریباً ۲۵ تریلیون RBC در کل خون بدن.

مرحله دوم: محاسبه تعداد RBCهای تخریب‌شده روزانه

$$25,000,000,000,000\; \times \; 0/01\; =\; 250,000,000,000$$

یعنی روزانه ۲۵۰ میلیارد RBC تخریب می‌شوند و باید توسط مغز استخوان جایگزین شوند.

فعالیت ۱۱ صفحه ۶۴ فصل چهارم زیست دهم

فعالیت ۱۱

مشاهدۀ یاخته‌های خونی قرمز و سفید

– با کمک معلم و رعایت نکات ایمنی، گسترش خونی تهیه کنید.

– در صورتی که امکانات لازم برای رنگ‌آمیزی یاخته‌های خونی در آزمایشگاه شما وجود دارد، گسترش خونی تهیه شده را رنگ‌آمیزی کنید.

– همچنین می‌توانید از نمونه‌های آمادۀ یاخته‌های خونی که رنگ‌آمیزی شده‌اند، نیز استفاده کنید و انواع یاخته‌های خونی را با استفاده از میکروسکوپ در آن تشخیص دهید.

بارم‌بندی زيست‌شناسی دهم