سوال‌های تشریحی گفتار اول فصل پنجم زیست شناسی یازدهم

فصل ایمنی

گفتار نخستین خط دفاعی: ورود ممنوع

در حال طرح پرسش

قدردان شکیبایی شما هستیم! 

پرسش‌های دو گزینه‌ای

▪️ در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید. 

الف) «نظریهٔ میکروبی بیماری‌ها» در قرن (هبجدهم – نوزدهم) ارائه شد. 

نوزدهم

ب) بدن ما (یک – چند) خط دفاعی دارد که از ورود میکروب‌ها جلوگیری، یا با میکروب‌های وارد شده مبارزه می‌کند.

چند

پوست یکی از (بافت – اندام‌)های بدن است که (لایه بیرونی – لایه‌های بیرونی و درونی) آن در جلوگیری از ورود میکروب‌ها به بدن نقش دارند. 

اندام – لایه‌های بیرونی و درونی

لایهٔ (درونی – بیرونی) پوست شامل (یک – چندین) لایهٔ یاختهٔ (پیوندی – پوششی) است که (داخلی‌ترین – خارجی‌ترین) یاخته‌های آن مرده‌اند.

بیرونی – چندین – پوششی – خارجی‌ترین

در لایهٔ (بیرونی – درونی) پوست، بافت (پیوندی رشته‌ای – پوششی مرکب) وجود دارد که (یاخته‌ها – رشته‌ها) در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند.

درونی – پیوندی رشته‌ای – رشته‌ها

لایهٔ (درونی – بیرونی) پوست،  محکم و با دوام است.

درونی

چرم که از پوست جانوران درست می‌شود مربوط به لایه (درونی – بیرونی) است.

درونی

پرسش‌های سطر به سطر

▪️ جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید. 

الف) زمانی که میکروسکوپ، دنیای ……… میکروب‌ها را آشکار کرد، تصور نمی‌شد که موجوداتی به این ریزی و سادگی، بتوانند جانداری چون انسان را …….. کنند. 

ناپیدای – بیمار

لایهٔ بیرونی پوست شامل ………. لایهٔ یاختهٔ …………. است که …………… یاخته‌های آن مرده‌اند.

چندین – پوششی- خارجی‌ترین

یاخته‌های مرده لایه بیرونی پوست، ………… می‌ریزند و به این ترتیب، ………… را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند.

به‌تدریج – میکروب‌هایی

در لایهٔ درونی پوست، بافت ………….. وجود دارد که رشته‌ها در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند.

پیوند رشته‌ای

چرم که از ………. جانوران درست می‌شود مربوط به لایه ………… است.

پوست – درونی

پرسش‌های توصیفی – تشریحی

▪️ کدام ابزار، دنیای ناپیدای میکروب‌ها را آشکار کرد؟ 

میکروسکوپ

دنیای ناپیدای میکروب‌ها چگونه آشکار شد؟

به کمک میکروسکوپ

«نظریهٔ میکروبی بیماری‌ها» در چه قرنی ارائه شد؟ 

قرن نوزدهم

«نظریهٔ میکروبی بیماری‌ها» چه بیان می‌کند؟ 

بیان می‌کند میکروب‌ها می‌توانند بیماری‌زا باشند.

کدام نظریه بیان می‌کند میکروب‌ها می‌توانند بیماری‌زا باشند؟

نظریه میکروبی بیماری‌ها

کدام موارد نشان دهندهٔ این واقعیت است که بدن می‌تواند در برابر میکروب‌ها از خود دفاع کند؟ 

توانایی بدن انسان در بیمار نشدن یا بهبودی یافتن پس از ابتلا به بیماری‌های میکروبی نشان دهندهٔ این واقعیت است که بدن می‌تواند در برابر میکروب‌ها از خود دفاع کند.

 اگر بدن ما توانایی دفاع دارد، چرا واکسن می‌زنیم؟

دستگاه ایمنی دارای «حافظه» است؛ یعنی وقتی با پادگنی برخورد کند، خاطره آن برخورد را نگه خواهد داشت. به این ترتیب، پادگنی که برای دفعات بعدی به بدن وارد می‌شود سریعتر شناسایی می‌شود. از خاصیت حافظه‌دار بودن دفاع اختصاصی، در واکسیناسیون استفاده می‌شود. کافی است یک بار میکروب را در شرایط کنترل شده به دستگاه ایمنی معرفی کنیم و به این طریق یاخته‌های خاطره را پدید آوریم. بدین ترتیب، اگر دوباره همان میکروب به بدن وارد شود، قبل از آنکه فرصت عمل پیدا کند، دستگاه ایمنی آن را از پای در می‌آورد.

دستگاه ایمنی در برابر چه چیزهای دیگری به جز میکروب‌ها، دفاع می‌کند؟

وظایف خطوط دفاعی بدن چیست؟

از ورود میکروب‌ها جلوگیری، یا با میکروب‌های وارد شده مبارزه می کند.

عنوان نخستین خط دفاعی بدن چیست؟

ورود ممنوع

بهترین راه در امان ماندن از میکروب‌ها چیست؟

شاید بهترین راه در امان ماندن از میکروب‌ها، جلوگیری از ورود آنها به بدن باشد. واقعیت هم همین است.

مطلب زیر نشانگر کدام خط دفاعی بدن است؟

«همان گونه که با دیوار کشیدن در گرداگرد یک شهر، می‌توان سدی در برابر حمله بیگانگان ایجاد کرد، بدن ما به وسیله سدهایی در اطراف خود، محافظت می‌شود.» 

نخستین خط دفاعی بدن

کدام عوامل سد محکمی در برابر ورود میکروب‌ها ایجاد می‌کنند؟

پوست و مخاط، سد محکمی در برابر ورود میکروب‌ها ایجاد می‌کنند.

پوست در کدام سطح سازمان‌یابی حیات قرار دارد؟

پوست یکی از اندام‌های بدن است.

کدام لایه‌های پوست در جلوگیری از ورود میکروب‌ها به بدن نقش دارند؟

لایه های بیرونی و درونی آن در جلوگیری از ورود میکروب‌ها به بدن نقش دارند.

لایهٔ بیرونی پوست شامل چه یاخته‌هایی است؟

چندین لایهٔ یاختهٔ پوششی است که خارجی‌ترین یاخته‌های آن مرده‌اند.

ویژگی‌های یاخته‌های لایهٔ بیرونی پوست چیست؟ 

لایهٔ بیرونی پوست شامل چندین لایهٔ یاختهٔ پوششی است که خارجی‌ترین یاخته‌های آن مرده‌اند. یاخته‌های مرده به‌تدریج می‌ریزند و به این ترتیب، میکروب‌هایی را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند.

خارجی‌ترین یاخته‌های کدام لایه پوست مرده‌اند؟ 

لایهٔ بیرونی

لایهٔ بیرونی پوست چگونه میکروب‌هایی را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند؟

خارجی‌ترین یاخته‌های آن مرده‌اند که به‌تدریج می‌ریزند و به این ترتیب، میکروب‌هایی را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند.

ویژگی‌های خارجی‌ترین یاخته‌های لایهٔ بیرونی پوست چیست؟ 

خارجی‌ترین یاخته‌های لایهٔ بیرونی پوست مرده‌اند که به‌تدریج می‌ریزند و به این ترتیب، میکروب‌هایی را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند.

خارجی‌ترین یاخته‌های لایهٔ بیرونی پوست مرده‌اند که به‌تدریج می‌ریزند. علت چیست؟ 

تا میکروب‌هایی را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند.

در لایهٔ درونی پوست، چه نوع بافتی وجود دارد؟ 

بافت پیوندی رشته‌ای

ویژگی‌های لایهٔ درونی پوست چیست؟ 

در لایهٔ درونی، بافت پیوندی رشته‌ای وجود دارد که رشته‌ها در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند. این لایهٔ محکم و با دوام است. لایهٔ درونی، عملاً سدّی محکم و غیر قابل نفوذ است.

در کدام لایهٔ پوست، بافت پیوندی رشته‌ای وجود دارد که رشته‌ها در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند؟

لایهٔ درونی پوست

چرم از کدام اندام جانوران درست می‌شود؟ 

پوست

چرم مربوط به کدام لایه پوست است؟ 

لایهٔ درونی

کدام ویژگی‌ها سبب می‌شود لایهٔ درونی پوست، عملاً سدّی محکم و غیر قابل نفوذ باشد؟ 

در لایهٔ درونی، بافت پیوندی رشته‌ای وجود دارد که رشته‌ها در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند. این لایهٔ محکم و با دوام است.

پرسش‌های یادگیری موثر

▪️ درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارت‌های غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید. 

الف) زمانی که میکروسکوپ، دنیای ناپیدای میکروب‌ها را آشکار کرد، تصور نمی‌شد که موجوداتی به این ریزی و سادگی، بتوانند جانداری چون انسان را بیمار کنند. 

درست

ب) به‌تدریج شواهدی به‌دست آمد که به ارائهٔ «نظریهٔ میکروبی بیماری‌ها» در قرن هفدهم انجامید.

نادرست (نوزدهم جایگزین هفدهم) 

پ) «نظریهٔ میکروبی بیماری‌ها» بیان می‌کند میکروب‌ها می‌توانند بیماری‌زا باشند.

درست

ت) توانایی بدن انسان در بیمار نشدن یا بهبودی یافتن پس از ابتلا به بیماری‌های میکروبی نشان دهندهٔ این واقعیت است که بدن می‌تواند در برابر میکروب‌ها از خود دفاع کند.

درست

نخستین خط دفاعی، ورود ممنوع است. 

درست 

شاید بهترین راه در امان ماندن از میکروب‌ها، جلوگیری از ورود آنها به بدن باشد. واقعیت هم همین است.

درست

همان‌گونه که با دیوار کشیدن در گرداگرد یک شهر، می‌توان سدّی در برابر حملهٔ بیگانگان ایجاد کرد، بدن ما به وسیلهٔ سدهایی در اطراف خود، محافظت می‌شود.

درست

پوست و مخاط، سدّ محکمی در برابر ورود میکروب‌ها ایجاد می‌کنند.

درست

پوست یکی از بافت‌های بدن است که لایه‌های بیرونی و درونی آن در جلوگیری از ورود میکروب‌ها به بدن نقش دارند. 

نادرست (اندام‌های جایگزین بافت‌های) 

لایهٔ بیرونی پوست شامل چندین لایهٔ یاختهٔ پوششی است که خارجی‌ترین یاخته‌های آن مرده‌اند.

درست

یاخته‌های مرده لایهٔ بیرونی پوست به‌تدریج می‌ریزند و به این ترتیب، میکروب‌هایی را که به آن چسبیده‌اند، از بدن دور می‌کنند.

درست

در لایهٔ درونی پوست، بافت پیوندی رشته‌ای وجود دارد که رشته‌ها در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند.

درست

لایهٔ بیرونی پوست، محکم و با دوام است.

نادرست (تصحیح: درونی جایگزین بیرونی) 

چرم که از پوست جانوران درست می‌شود مربوط به لایهٔ درونی است.

درست

لایهٔ درونی پوست، عملاً سدّی محکم و غیر قابل نفوذ است.

درست

پرسش‌های مقایسه‌ای

▪️ هر یک از موارد زیر معرف کدام لایهٔ پوست است؟ 

الف) شامل چندین لایهٔ یاختهٔ پوششی است که خارجی‌ترین یاخته‌های آن مرده‌اند.

لایهٔ بیرونی

ب) در این لایه، بافت پیوندی رشته‌ای وجود دارد که رشته‌ها در آن به‌طرز محکمی به هم تابیده‌اند. 

لایهٔ درونی

پ) چرم که از پوست جانوران درست می‌شود مربوط به همین لایه است. 

لایهٔ درونی

فعلاً پرسش‌های ساده زیر را داشته باشید. 

۱۲- نام لایه بیرونی پوست چیست؟ نوع یاخته های این لایه چیست؟
لایه بیرونی شامل چندین لایه یاخته پوششی است که خارجی ترین یاخته های آن مرده اند.

۱۳- نقش دفاعی خارجی ترین یاخته های اپیدرم پوست چیست؟
این یاخته ها مرده اند و به تدریج می ریزند و به این ترتیب، میکروب هایی را که به آن چسبیده اند، از بدن دور می کنند.

۱۴- نام لایه درونی پوست چیست؟ چه نوع بافتی در آن وجود دارد؟
درم.در لایه درونی، بافت پیوندی رشته ای وجود دارد

۱۵- نقش دفاعی درم پوست چیست؟
در لایه درونی، بافت پیوندی رشته ای وجود دارد که رشته ها در آن به طرز محکمی به هم تابیده اند این لایه محکم و با دوام است. این لایه، عملاً سدی محکم و غیر قابل نفوذ است.

۱۶- چرم از کدام لایه پوست درست می شود؟
چرم که از پوست جانوران درست می شود مربوط لایه درم است.

۱۷- چرا پوست فقط یک سد ساده در خط دفاعی بدن نیست؟
پوست فقط یک سد ساده نیست؛ بلکه ترشحات مختلفی هم دارد. سطح پوست را ماده ای چرب می پوشاند. این ماده به علت داشتن اسیدهای چرب، خاصیت اسیدی دارد، محیط اسیدی برای زندگی میکروب های بیماری را مناسب نیست. یکی دیگر از ترشحات سطح پوست، عرق است که نمک دارد. نمک برای باکتری ها مناسب نیست. عرق، آنزیم لیزوزیم هم دارد.

۱۸- نقش دفاعی ماده چربی سطح پوست چیست؟ این ماده جز کدام خط دفاعی بدن محسوب می شود؟
سطح پوست را ماده ای چرب می پوشاند. این ماده به علت داشتن اسیدهای چرب، خاصیت اسیدی دارد، محیط اسیدی برای زندگی میکروب های بیماری را مناسب نیست. نخستین خط دفاعی

۱۹- نقش دفاعی عرق چیست؟ عرق جز کدام خط دفاعی بدن محسوب می شود؟
عرق نمک دارد. نمک برای باکتری ها مناسب نیست. عرق، آنزیم لیزوزیم هم دارد.

۲۰- چگونه در شرایط اسیدی سطح پوست ما میکروب هایی زندگی می کنند؟
به دلیل سازش یافتن این میکروب ها با شرایط اسیدی پوست.

۲۱- نقش دفاعی میکروب هایی که در سطح پوست ما زندگی می کنند، چیست؟
این میکروب ها از تکثیر میکروب های بیماری زا جلوگیری می کنند، چون در رقابت برای کسب غذا بر آنها پیروز می شوند.

۲۲- کجای بدن با وجودی که با محیط بیرون در ارتباط اند اما سطح آنها را پوست نپوشانده است؟
دستگاه های تنفس، گوارش و ادراری – تناسلی

۲۳- سطح مجاری کدام دستگاه ها که با محیط بیرون در ارتباط اند با مخاط پوشانده شده است؟
دستگاه های تنفس، گوارش و ادراری – تناسلی

۲۴- نوع بافت مخاط چیست؟ نام ماده چسبناک ترشحی آن چیست؟
مخاط از یک بافت پوششی با آستری از بافت پیوندی تشکیل شده است و ماده چسبناکی را به نام ماده مخاطی ترشح می کند.

۲۵- نقش دفاعی مخاط چیست؟
یاخته های پوششی مخاط به هم چسبیده اند و سدی را ایجاد می کنند. همچنین ماده مخاطی ترشحی آن، چسبناک است، میکروب ها را به دام می اندازد و از پیش روی آنها جلوگیری می کند. ترشحات مخاط، با داشتن لیزوزیم موجب کشته شدن باکتری ها می شود.

۲۶- نقش دفاعی ماده مخاطی چیست؟
ماده مخاطی ترشحی مخاط، چسبناک است، میکروب ها را به دام می اندازد و از پیش روی آنها جلوگیری می کند. ترشحات مخاط، با داشتن لیزوزیم موجب کشته شدن باکتری ها می شود.

۲۷- علاوه بر مخاط، در دستگاه تنفس کدام سازوکار دیگر برای مبارزه با میکروب ها وجود دارد؟
مخاط مژکدار در دستگاه تنفس مانع نفوذ میکروب ها به بخش های عمیق تر می شود.

۲۸– علاوه بر مخاط، در دستگاه گوارش، کدام سازوکار دیگر برای مبارزه با میکروب ها وجود دارد؟
در دستگاه گوارش، بزاق لیزوزیم دارد. همچنین اسید معده، میکروب های موجود در غذا را نابود می سازد.

۲۹- نقش دفاعی اسید معده چیست؟
اسید معده، میکروب های موجود در غذا را نابود می سازد.

۳۰- در کدام موارد آنزیم لیزوزیم وجود دارد؟
ماده مخاطی، اشک و بزاق

۳۱- سازوکار دفاعی مدفوع و ادرار چیست؟
جزء ساز و کارهایی می باشند که باعث بیرون راندن میکروب های مجاری می شود.

۳۲- کدام ساز و کارها باعث بیرون راندن میکروب های مجاری می شود؟
عطسه، سرفه، استفراغ، مدفوع و ادرار

۳۳- ساز و کار دفاعی عطسه، سرفه، استفراغ به چه صورت است؟
باعث بیرون راندن میکروب های مجاری می شود.

۳۴- اشک چگونه از چشم محافظت می کند؟
اشک با داشتن نمک و لیزوزیم از چشم محافظت می کند.

۳۵- میکروب ها، از هر نوعی که باشند، هنگام ورود به بدن، با کدام خط دفاعی بدن رو به رو می شوند؟
با خط اول دفاع بدن

۳۶- نخستین خط دفاعی بدن چیست؟
ورود ممنوع (پوست و مخاط)

۳۷-چرا نخستین خط دفاعی بدن را دفاع غیر اختصاصی می گویند؟
پوست و مخاط، در برابر نفوذ میکروب ها، بدون توجه به نوع آنها، سدی ایجاد می‌کنند. به این نوع دفاع، دفاع غیر اختصاصی می‌گویند.

۳۸- انواع دفاع در دستگاه ایمنی بدن چیست؟
دفاع اختصاصی و دفاع غیر اختصاصی

۳۹- دفاع غیر اختصاصی، در برابر کدام میکروب ها مؤثر است؟
در دفاع غیر اختصاصی، روش هایی به کار گرفته می شود که در برابر طیف وسیعی از میکروب ها مؤثر است.

۴۰- فرق دفاع اختصاصی و غیراختصاصی چیست؟
در دفاع غیر اختصاصی، در برابر طیف وسیعی از میکروب ها مؤثر است. اما در دفاع اختصاصی پاسخ دستگاه ایمنی فقط بر همان نوع میکروب مؤثر است و بر میکروب هایی از انواع دیگر اثری ندارد.

۴۱- چرا خطی از خطوط دفاعی بدن را دفاع اختصاصی می گویند؟
زیرا در این خط دفاعی، دستگاه ایمنی به طور اختصاصی در برابر میکروب ها دفاع می کند و در این خط، پاسخ دستگاه ایمنی فقط بر همان نوع میکروب مؤثر است و بر میکروب‌هایی از انواع دیگر اثری ندارد. 

پوست فقط یک سد ساده نیست؛ بلکه ترشحات مختلفی هم دارد. سطح پوست را ماده‌ای چرب می‌پوشاند. این ماده به علت داشتن اسیدهای چرب، خاصیت اسیدی دارد. محیط اسیدی برای زندگی میکروب‌های بیماری‌زا مناسب نیست.

یکی دیگر از ترشحات سطح پوست، عرق است که نمک دارد. نمک برای باکتری‌ها مناسب نیست. عرق، آنزیم لیزوزیم هم دارد. آیا به خاطر دارید که لیزوزیم چه نقشی داشت؟

در سطح پوست ما میکروب‌هایی زندگی می‌کنند که با شرایط پوست، از جمله اسیدی بودن، سازش یافته‌اند. این میکروب‌ها از تکثیر میکروب‌های بیماری‌زا جلوگیری می‌کنند، چون در رقابت برای کسب غذا بر آنها پیروز می‌شوند.

با اینکه پوست سد محکمی است، اما همه جای بدن را نپوشانده است. دستگاه‌های تنفس، گوارش و ادراری-تناسلی با محیط بیرون در ارتباط‌اند و امکان نفوذ میکروب‌ها از طریق آنها وجود دارد. سطح مجاری این دستگاه‌ها را مخاط پوشانده است. به یاد دارید که مخاط از یک بافت پوششی با آستری از بافت پیوندی تشکیل شده است و مادهٔ چسبناکی را به نام مادهٔ مخاطی ترشح می‌کند. یاخته‌های پوششی به هم چسبیده‌اند و سدّی را ایجاد می‌کنند. همچنین مادّهٔ مخاطی، که چسبناک است، میکروب‌ها را به دام می‌اندازد و از پیش‌روی آنها جلوگیری می‌کند. ترشحات مخاط، با داشتن لیزوزیم موجب کشته شدن باکتری‌ها می‌شود.

علاوه بر مخاط، در هر کدام از دستگاه‌های یادشده سازوکارهای دیگری هم برای مبارزه با میکروب‌ها وجود دارد. به عنوان مثال، مخاط مژکدار در دستگاه تنفس مانع نفوذ میکروب‌ها به بخش‌های عمیق‌تر می‌شود. در دستگاه گوارش، بزاق لیزوزیم دارد. همچنین اسید معده، میکروب‌های موجود در غذا را نابود می‌سازد. ساز و کارهایی مانند عطسه، سرفه، استفراغ، مدفوع و ادرار باعث بیرون راندن میکروب‌های مجاری می‌شود. اشک با داشتن نمک و لیزوزیم از چشم محافظت می‌کند.

چنان‌که می‌بینیم میکروب‌ها، از هر نوعی که باشند، هنگام ورود به بدن، با خط اوّل دفاع بدن روبه‌رو می‌شوند. پوست و مخاط، در برابر نفوذ میکروب‌ها، بدون توجه به نوع آنها، سدّی ایجاد می‌کنند. به این نوع دفاع، دفاع غیر اختصاصی می‌گویند. در دفاع غیر اختصاصی، روش‌هایی به کار گرفته می‌شود که در برابر طیف وسیعی از میکروب‌ها مؤثر است. در مقابل، دستگاه ایمنی می‌تواند به طور اختصاصی نیز در برابر میکروب‌ها دفاع کند. در دفاع اختصاصی پاسخ دستگاه ایمنی فقط بر همان نوع میکروب مؤثر است و بر میکروب‌هایی از انواع دیگر اثری ندارد.