سوال های تشریحی گفتار اول فصل سوم زیست شناسی یازدهم

گفتار استخوان‌ها و اسکلت

در حال آماده سازی برای طرح پرسش

قدردان شکیبایی شما هستیم! 

پرسش‌های دو گزینه‌ای

▪️در هر جمله با انتخاب یکی از عبارات داخل پرانتز جمله درست را به دست آورید. 

الف)

پرسش‌های سطر به سطر

▪️جاهای خالی عبارات زیر را با کلمات مناسب کامل کنید. 

الف)

پرسش‌های توصیفی – تشریحی

▪️

پرسش‌های یادگیری موثر

▪️درست یا نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید. در جملات نادرست، عبارت‌های غلط را پیدا کرده و زیر آنها خط بکشید. 

الف)

پرسش‌های مقایسه‌ای

◾هر یک از موارد زیر معرف کدام ویژگی….. است؟ 

الف)

فعلاً پرسش‌های ساده زیر را داشته باشید. 

۱- خوشبختانه امروزه افراد دارای نقص عضو چگونه می‌توانند تا حدودی بر محدودیت های حرکتی چیره شوند؟

با استفاده از اعضای مصنوعی

۲- کدام موارد، مهندسان را قادر ساخته تا در افراد دارای نقص عضو، اندام های پیچیده را جایگزین بخش های آسیب دیده یا ناقص کنند؟

مطالعات دقیق ساختار ماهیچه ها، مفاصل و استخوان ها، به همراه پیشرفت در علوم مربوط به مواد

۳- کارآمدی اندام های مصنوعی که افراد دارای نقص عضو استفاده می کنند چقدر است؟

کارآمدی بعضی از اندام های مصنوعی آن قدر بالاست که در پارالمپیک برای جلوگیری از رقابت نابرابر، قوانین سختگیرانه ای برای استفاده از این اندام ها وضع شده است.

۴- اسکلت انسان شامل چه بخش هایی است؟

اسکلت انسان شامل دو بخش محوری و جانبی است.

۵-  کدام بخش اسکلت انسان از ساختارهایی مانند مغز و قلب حفاظت می کند؟

بخش محوری

۶- علت نام بخش محوری اسکلت انسان چیست؟

بخش محوری همان طور که از نامش مشخص است، محور بدن را تشکیل می دهد و از ساختار هایی مانند مغز و قلب حفاظت می کند.

۷- بخش محوری اسکلت چه نقش هایی دارد؟

محور بدن را تشکیل می دهد و از ساختار هایی مانند مغز و قلب حفاظت می کند. گرچه بخش هایی از آن هم در جویدن، شنیدن، صحبت کردن و حرکات بدن نیز نقش دارند.

۸- به ترتیب کدام بخش(های) اسکلت انسان در جویدن، شنیدن، صحبت کردن و حرکات بدن نقش دارند؟

بخش محوری _ بخش محوری _ بخش محوری _ بخش های جانبی و محوری

۹- استخوان های دست و پا از اجزای کدام بخش اسکلت اند؟

جانبی اند.

۱۰- کدام استخوان ها از اجزای اسکلت جانبی اند؟

استخوان های دست و پا از اجزای اسکلت جانبی اند.

۱۱- کدام استخوان ها، نقش بیشتری در حرکت بدن دارند؟

استخوان های دست و پا از اجزای اسکلت جانبی اند. این استخوان ها نسبت به اسکلت محوری، نقش بیشتری در حرکت بدن دارند.

۱۲- ران و کشکک جز کدام بخش اسکلت اند؟

جانبی اند.

۱۳- اعمال استخوان ها چیست؟

حفاظت و پشتیبانی اندام ها، به کمک ماهیچه ها موجب حرکت بدن می شوند. تولید یاخته های خونی، ذخیره مواد معدنی و کمک به شنیدن، تکلم و جویدن

۱۴- جاهای خالی را در جدول زیر تکمیل کنید.

۱: پشتیبانی، ۲: حفاظت اندام های درونی، ۳: مغز قرمز، ۴: فسفات، ۵: کلسیم، ۶: آرواره و ۷: جویدن

۱۵- انواع استخوان چیست؟

استخوان های دراز، استخوان های کوتاه، استخوان های پهن و استخوان های نامنظم

۱۶- اشکال مختلف استخوان ها کدام اند؟

استخوان های دراز، استخوان های کوتاه، استخوان های پهن و استخوان های نامنظم

۱۷- استخوان ران و بازو جز کدام نوع استخوان ها هستند؟

استخوان های دراز

۱۸- استخوان های مچ جز کدام انواع استخوان‌ها می‌باشند؟

کوتاه اند.

۱۹- استخوان جمجمه به کدام استخوان ها تعلق دارند؟

پهن

۲۰- استخوان های ستون مهره از نوع کدام استخوان ها می باشند؟

استخوان های نامنظم

۲۱- هر یک از استخوان های زیر جز کدام انواع استخوان ها می باشند؟

الف) استخوان ران و بازو: دراز

ب) استخوان های مچ: کوتاه

ج) استخوان جمجمه: پهن

د) استخوان های ستون مهره: نامنظم

۲۲- استخوان‌های بدن از نظر اندازه به چه صورت می‌باشند؟

استخوان های بدن اندازه های متفاوتی دارند، از استخوان های کوچک گوش میانی تا استخوان بزرگ لگن.

۲۳- هر استخوان از چند بافت استخوانی تشکیل شده است؟ آنها کدام اند؟

هر استخوان از دو نوع بافت استخوانی فشرده و اسفنجی تشکیل شده است.

۲۴- استخوان های مختلف از نظر نوع بافت چه تفاوت هایی دارند؟

میزان و محل قرارگیری هر نوع بافت استخوانی در استخوان های مختلف متفاوت است.

۲۵- کدام بافت استخوانی در طول استخوان ران، به صورت واحدهایی به نام سامانۀ هاورس قرار گرفته است؟

فشرده

۲۶- بافت استخوانی فشرده در طول استخوان ران، به صورت واحدهایی قرار گرفته است. نام این واحدها چیست؟

سامانۀ هاورس

۲۷- سامانه های هاورس به چه صورت قرار گرفته اند؟

این سامانه ها به صورت استوانه هایی هم مرکز از یاخته های استخوانی اند که مادۀ زمینه ای از پروتئین هایی مانند کلاژن و مواد معدنی تشکیل شده است.

۲۸- ماده زمینه ای سامانه هاورس از چه موادی تشکیل شده است؟

مادۀ زمینه ای از پروتئین هایی مانند کلاژن و مواد معدنی تشکیل شده است.

۲۹- کدام عوامل ارتباط بافت زنده استخوان را با بیرون برقرار می کنند؟ این عوامل در کجا قرار گرفته اند؟

اعصاب و رگ های درون مجرای مرکزی هر سامانه، ارتباط بافت زنده را با بیرون برقرار می کنند.

۳۰- سطح درونی تنه استخوان ران چه نوع بافتی دارد؟

سطح درونی تنۀ این استخوان نیز بافت اسفنجی دارد.

۳۱- سطح خارجی استخوان ران، توسط چه نوع بافتی احاطه شده است؟

سطح خارجی این استخوان، توسط بافت پیوندی احاطه شده است.

۳۲- رگ ها و اعصاب استخوان چگونه به بیرون ارتباط دارند؟

از راه مجراهایی

۳۳- انتهای برآمدۀ استخوان ران توسط چه نوع بافت استخوانی پر شده است؟

انتهای برآمدۀ استخوان ران توسط بافت اسفنجی پر شده است.

۳۴- ساختار بافت استخوانی اسفنجی به چه صورت است؟

در بافت استخوانی اسفنجی، تیغه های استخوانی به صورت نامنظم قرار گرفته اند. بین تیغه ها، حفره هایی وجود دارد که توسط رگ ها و مغز استخوان پر شده اند.

۳۵- تفاوت ساختار بافت استخوانی اسفنجی و بافت استخوانی متراکم چیست؟

بافت استخوانی فشرده در طول استخوان ران، به صورت واحدهایی به نام سامانه هاورس قرار گرفته است. این سامانه ها به صورت استوانه هایی هم مرکز از یاخته های استخوانی اند که مادۀ زمینه ای از پروتئین هایی مانند کلاژن و مواد معدنی تشکیل شده است. اعصاب و رگ های درون مجرای مرکزی هر سامانه، ارتباط بافت زنده را با بیرون برقرار می کنند. در بافت استخوانی اسفنجی، تیغه های استخوانی به صورت نامنظم قرار گرفته اند. بین تیغه ها، حفره هایی وجود دارد که توسط رگ ها و مغز استخوان پر شده اند.

۳۶- بخش نرمی است که درون استخوان را پر می کند، چیست؟

مغز استخوان

۳۷- کدام مغز استخوان محل تشکیل یاخته های خونی است؟ و درون کدام بافت استخوانی را پر کرده است؟

مغز قرمز، فضای درون استخوان اسفنجی را پر می کند و محل تشکیل یاخته های خونی است.

۳۸- محل تشکیل یاخته های خونی کجاست؟

مغز قرمز، درون استخوان اسفنجی

۳۹- کدام نوع مغز استخوان، مجرای مرکزی استخوان های دراز را پر می کند؟

بیشتر مغز زرد نیز از چربی تشکیل شده است و مجرای مرکزی استخوان های دراز را پر می کند.

۴۰- مغز زرد کدام بخش استخوان را پر می کند؟

مجرای مرکزی استخوان های دراز

۴۱- در چه شرایطی مغز زرد می تواند به مغز قرمز تبدیل شود؟

در کم خونی های شدید، مغز زرد می تواند به مغز قرمز تبدیل شود.

۴۲- استخوان چگونه تشکیل می شود؟

در دوران جنینی، استخوان ها از بافت­های نرمی تشکیل و به تدریج با افزوده شدن نمک­های کلسیم سخت  می­شوند.

۴۳-پس از تشکیل استخوان از بافت نرم، این بافت چگونه سخت می شود؟

و به تدریج با افزوده شدن نمک های کلسیم سخت می شود

۴۴- توده و تراکم استخوانی تا اواخر سن رشد چه تغییری می کند؟

یاخته های استخوانی تا اواخر سن رشد، مادۀ زمینه ای ترشح می کنند و بنابراین، تودۀ استخوانی و تراکم آن افزایش پیدا می کند.

۴۵- علت کاهش توده استخوانی با افزایش سن پس از سن رشد چیست؟

با افزایش سن، یاخته های استخوانی کم کار می شوند و تودۀ استخوانی به تدریج کاهش پیدا می کند.

۴۶- تغییرات استخوانی در دوران های مختلف زندگی چیست؟

در دوران جنینی، استخوان ها از بافت های نرمی تشکیل و به تدریج با افزوده شدن نمک­های کلسیم سخت  می­شوند. یاخته های استخوانی تا اواخر سن رشد، مادۀ  زمینه ای ترشح می کنند و بنابراین، تودۀ استخوانی و تراکم آن افزایش پیدا می­کند. با افزایش سن، یاخته­های استخوانی کم کار می­شوند و تودۀ استخوانی به تدریج کاهش پیدا می­کند. در همۀ این مراحل، تغییرات استخوانی در حال انجام است.

۴۷- فعالیت بدنی مانند ورزش، چه تأثیری بر توده و تراکم استخوانی دارد؟

استخوان ها در اثر فعالیت بدنی مانند ورزش، ضخیم، متراکم تر و محکم تر می شوند.

۴۸- افزایش وزن، چه تأثیری بر توده و تراکم استخوانی دارد؟

استخوان ها در اثر افزایش وزن، ضخیم، متراکم تر و محکم تر می شوند.

۴۹- استخوان هایی که کمتر مورد استفاده قرار می گیرند از نظر تراکم استخوانی چه تغییری می یابند؟

استخوان هایی که کمتر مورد استفاده قرار می گیرند ظریف تر می شوند.

۵۰- تراکم استخوانی در فضانوردان چه تغییری می کند؟ چرا؟

در فضانوردان که در محیط بی وزنی تراکم استخوانشان کاهش می یابد.

۵۱- علل شکستگی های استخوان چیست؟

استخوان های بدن به طور پیوسته دچار شکستگی های میکروسکوپی می شوند که نتیجه حرکات معمول بدن اند. شکستگی های دیگر می توانند ناشی از ضربه یا برخورد باشند.

۵۲- آسیب در اثر شکستگی استخوان چگونه بهبود می یابد؟

یاخته های نزدیک محل شکستگی، یاخته­های جدید استخوانی می سازند و پس از چند هفته آسیب بهبود پیدا می کنند.

۵۳- از عوامل مهم استحکام استخوان ها چیست؟

تراکم تودۀ استخوانی

۵۴- علت پوکی استخوان چیست؟

کاهش تراکم تودۀ استخوانی

۵۵- کاهش تراکم تودۀ استخوانی باعث کدام بیماری می شود؟

پوکی استخوان

۵۶- در کدام بیماری، تخریب استخوانی افزایش می یابد؟

در پوکی استخوان، تخریب استخوانی افزایش می یابد.

۵۷- چرا در پوکی استخوان، استخوان ها ضعیف و شکننده می شوند؟

زیرا تخریب استخوانی افزایش می یابد.

۵۸- کدام عوامل باعث بروز پوکی استخوان در مردان و زنان می شوند؟

کمبود ویتامین D و کلسیم غذا، مصرف نوشیدنی های الکلی و دخانیات با جلوگیری از رسوب کلسیم در استخوان ها، باعث بروز پوکی استخوان در مردان و زنان می شوند. اختلال در ترشح بعضی هورمون ها و مصرف نوشابه های گازدار نیز در کاهش تراکم استخوان نقش دارند.

۵۹- مصرف نوشیدنی های الکلی و دخانیات چگونه باعث بروز پوکی استخوان در مردان و زنان می شوند؟

با جلوگیری از رسوب کلسیم در استخوان ها

۶۰- محل اتصال استخوان ها با هم چیست؟

مفصل

۶۱- قابلیت حرکتی استخوان ها در مفصل ها به چه صورت است؟

در بعضی مفصل ها، استخوان ها حرکت نمی کنند. نمونه این مفصل ها، استخوان جمجمه است. اما در بیشتر مفصل ها، استخوان ها قابلیت حرکت دارند.

۶۲- در کدام مفصل، استخوان ها حرکت نمی کنند؟

در بعضی مفصل ها مانند استخوان جمجمه

۶۳- استخوان جمجمه چگونه شکل گرفته است؟

استخوان جمجمه از چندین استخوان تشکیل شده است که لبه های دندانه دار آنها در هم فرو رفته و محکم شده اند.

۶۴- نوع مفصل در استخوان های جمجمه چیست؟

مفصل ثابت

۶۵- سر استخوان ها در محل مفصل های متحرک به چه صورت است؟

سر استخوان ها در محل این مفصل ها توسط بافت غضروفی پوشیده شده است.

۶۶- نمونه هایی از مفاصل متحرک چیست؟

مفصل های زانو، انگشتان و لگن

۶۷- مایع مفصلی مربوط به کدام نوع مفصل هاست؟

مفصل هایی که در آنها استخوان ها قابلیت حرکت دارند (مفصل های متحرک)

۶۸- نوع بافت کپسول مفصلی چیست؟

بافت پیوندی رشته ای

۶۹- در مفصل های متحرک، کدام عوامل به استخوان ها امکان می دهد که سالیان زیادی در مجاور هم لیز بخورند و اصطکاک چندانی نداشته  باشند؟

مایع مفصلی و سطح صیقلی غضروف

۷۰- نقش مایع مفصلی چیست؟

مایع مفصلی لغزنده است و به استخوان ها امکان می دهد که سالیان زیادی در مجاور هم لیز بخورند و اصطکاک چندانی نداشته باشند.

۷۱- چرا سر استخوان ها در محل مفصل های متحرک توسط بافت غضروفی پوشیده شده است؟

به استخوان ها امکان می دهد که سالیان زیادی در مجاور هم لیز بخورند و اصطکاک چندانی نداشته باشند.

۷۲- کدام عوامل به کنار یکدیگر ماندن استخوان ها در محل مفصل کمک می کنند؟

کپسول مفصلی، رباط ها و زردپی ها به کنار یکدیگر ماندن استخوان ها کمک می کنند.

۷۳- نوع بافت رباط چیست؟

بافت پیوندی رشته ای

۷۴- نقش رباط چیست؟

رباط، بافت پیوندی رشته ای محکمی است که استخوان ها را به هم متصل می کند به عبارت دیگر به کنار یکدیگر ماندن استخوان ها کمک می کند.

۷۵- علل تخریب بخش صیقلی غضروف ها در مفاصل چیست؟

بخش صیقلی غضروف ها در اثر کارکرد زیاد، ضربات، آسیب‌ها و بعضی بیماری

۷۶- کدام عوامل می تواند باعث بیماری های مفصلی شود؟

بخش صیقلی غضروف ها در اثر کارکرد زیاد، ضربات، آسیب‌ها و بعضی بیماری ها تخریب می شود، ولی بدن دوباره آن را ترمیم می کند. اگر سرعت تخریب بیش از ترمیم باشد، می تواند باعث بیماری های مفصلی شود.

۷۷- انواع مفصل متحرک چیست؟

گوی ـ کاسه ای، لولایی و لغزنده

۷۸- نوع مفصل لگن چیست؟

متحرک از نوع گوی و کاسه

۷۹- نوع مفصل آرنج چیست؟

متحرک از نوع لولایی

۸۰- نوع مفصل مهره های ستون فقرات چیست؟

متحرک از نوع لغزنده

دستگاه حرکتی

استفادهٔ ما از دست و پا به قدری است که تصور زندگی بدون آنها برایمان بسیار سخت است. خوشبختانه امروزه افراد دارای نقص عضو نیز می‌توانند با استفاده از اعضای مصنوعی تا حدودی بر محدودیت‌های حرکتی چیره شوند. مطالعات دقیق ساختار ماهیچه‌ها، مفاصل و استخوان‌ها، به همراه پیشرفت در علوم مربوط به مواد و الکترونیک، مهندسان را قادر ساخته تا اندام‌های پیچیده را جایگزین بخش‌های آسیب دیده یا ناقص کنند. کارآمدی بعضی اندام‌های مصنوعی آن‌قدر بالاست که در پارالمپیک برای جلوگیری از رقابت نابرابر، قوانین سختگیرانه ای برای استفاده از این اندام‌ها وضع شده است.

اندام‌های حرکتی از چه بخش‌هایی تشکیل شده‌اند؟ نحوهٔ عملکرد این بخش‌ها چگونه است؟ چه آسیب‌های احتمالی اندام‌های حرکتی را تهدید می‌کند؟ به چه روش‌هایی می‌توان این اجزا را از آسیب حفظ کرد؟

استخوان‌ها و اسکلت

استخوان‌ها بخشی از اسکلت انسان را تشکیل می‌دهند. اسکلت انسان شامل دو بخش محوری و جانبی است. بخش محوری همان‌طور که از نامش مشخص است، محور بدن را تشکیل می‌دهد و از ساختارهایی مانند مغز و قلب حفاظت می‌کند؛ گرچه بخش‌هایی از آن هم در جویدن، شنیدن، صحبت کردن و حرکات بدن نیز نقش دارند. استخوان‌های دست و پا از اجزای اسکلت جانبی‌اند. این استخوان‌ها نسبت به اسکلت محوری، نقش بیشتری در حرکت بدن دارند. بخش‌های مختلف اسکلت در شکل ۱ دیده می‌شوند.

شکل ۱- اسکلت انسان

اعمال استخوان‌ها

استخوان‌ها علاوه بر حفاظت و پشتیبانی اندام‌ها، اعمال دیگری هم انجام می‌دهند؛ مثلاً استخوان‌های کوچک گوش در شنیدن دقیق مؤثرند. همچنین استخوان‌ها به کمک ماهیچه‌ها موجب حرکت بدن می‌شوند. سایر اعمال استخوان‌ها در جدول یک خلاصه شده است.

جدول ۱- وظایف اسکلت استخوانی در انسان

انواع استخوان

استخوان‌ها اشکال مختلفی دارند. استخوان ران و بازو از انواع استخوان‌های درازند، در حالی که استخوان‌های مچ از انواع استخوان‌های کوتاه‌اند. استخوان جمجمه از استخوان‌های پهن هستند. استخوان‌های ستون مهره از نوع استخوان‌های نامنظم‌اند (شکل ۲). استخوان‌های بدن اندازه‌های متفاوتی دارند، از استخوان‌های کوچک گوش میانی تا استخوان بزرگ لگن.

ساختار استخوان: هر استخوان از دو نوع بافت استخوانی فشرده و اسفنجی تشکیل شده است. میزان و محل قرارگیری هر نوع بافت استخوانی در استخوان‌های مختلف متفاوت است. مثلاً بافت استخوانی فشرده در طول استخوان ران، به صورت واحدهایی به نام سامانهٔ هاورس قرار گرفته است (شکل 3). این سامانه‌ها به صورت استوانه‌هایی هم مرکز از تیغه‌های استخوانی‌اند که از یاخته‌های استخوانی، ماده زمینه‌ای و کلاژن در اطراف آنها تشکیل شده است. مادّهٔ زمینه‌ای از پروتئین‌ها و مواد معدنی تشکیل شده است. اعصاب و رگ‌های درون مجرای مرکزی هر سامانه، ارتباط بافت زنده را با بیرون برقرار می‌کنند. سطح درونی تنهٔ این استخوان نیز بافت اسفنجی دارد. سطح خارجی این استخوان، توسط بافت پیوندی احاطه شده است و رگ‌ها و اعصاب از راه مجراهایی به بیرون ارتباط دارند.

شکل ۲- انواع استخوان (از بالا به پایین): پهن، نامنظم، کوتاه، دراز (در تصاویر مقياس رعایت نشده است).

انتهای برآمدهٔ استخوان ران از بافت اسفنجی پر شده است. بافت استخوانی اسفنجی، از میله‌ها و صفحه‌های استخوانی تشکیل شده است که بین آنها حفره‌هایی وجود دارد که توسط رگ‌ها و مغز استخوان پر شده‌اند. مغز استخوان در دو نوع زرد و قرمز وجود دارد. مغز زرد بیشتر از چربی تشکیل شده است و مجرای مرکزی استخوان‌های دراز را پر می‌کند. مغز قرمز استخوان در بافت استخوانی اسفنجی دیده می‌شود. در کم‌خونی‌های شدید، مغز زرد می‌تواند به مغز قرمز تبدیل شود.

شکل۳- ساختار بخشی از تنهٔ یک استخوان دراز و اجزای آن

تشکیل و تخریب استخوان

در دوران جنینی، استخوان‌ها از بافت‌های نرمی تشکیل و به تدریج با افزوده شدن نمک‌های کلسیم سخت می‌شوند. یاخته‌های استخوانی تا اواخر سنّ رشد، مادّهٔ زمینه‌ای ترشح می‌کنند و بنابراین، تودهٔ استخوانی و تراکم آن افزایش پیدا می‌کند. با افزایش سن، یاخته‌های استخوانی کم کار می‌شوند و تودهٔ استخوانی به تدریج کاهش پیدا می‌کند. در همهٔ این مراحل، تغییرات استخوانی در حال انجام است. استخوان‌ها در اثر فعالیت بدنی مانند ورزش، یا با افزایش وزن ضخیم، متراکم‌تر و محکم‌تر می‌شوند و استخوان‌هایی که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، ظریف‌تر می‌شوند. مشابه این حالت، در فضانوردان دیده می‌شود که در محیط بی‌وزنی تراکم استخوانشان کاهش می‌یابد.

استخوان‌های بدن به طور پیوسته دچار شکستگی‌های میکروسکوپی می‌شوند که نتیجه حرکات معمول بدن‌اند. شکستگی‌های دیگر می‌توانند ناشی از ضربه یا برخورد باشند (شکل 4).

در این حالت، یاخته‌های نزدیک به محل شکستگی، یاخته‌های جدید استخوانی می‌سازند و پس از چند هفته آسیب بهبود پیدا می‌کنند.

شکل ۴- الف) شکستگی ناشی از صدمه در سر استخوان ران و ب) تصویر رادیوگرافی از استخوان شکستهٔ ران

تراکم تودهٔ استخوانی از عوامل مهم استحکام استخوان‌هاست و کاهش آن باعث پوکی استخوان می‌شود. در پوکی استخوان، تخریب استخوانی افزایش می‌یابد. در نتیجه استخوان‌ها ضعیف و شکننده می‌شوند (شکل ۵). کمبود ویتامین D و کلسیم غذا، نوشیدنی‌های الکلی و دخانیات با جلوگیری از رسوب کلسیم در استخوان‌ها، باعث بروز پوکی استخوان در مردان و زنان می‌شوند. اختلال در ترشح بعضی هورمون‌ها و مصرف نوشابه‌های گازدار نیز در کاهش تراکم استخوان نقش دارند.

شکل ۵- مقایسهٔ استخوان طبیعی با استخوان دچار پوکی

مفصل

مفصل محل اتصال استخوان‌ها با هم است. در بعضی مفصل‌ها، استخوان‌ها حرکت نمی‌کنند. نمونه آن مفصل ثابت در استخوان‌های جمجمه است. جمجمه از چندین استخوان تشکیل شده است که در محل مفصل‌های ثابت لبه‌های دندانه‌دار آنها در هم فرو رفته و محکم شده‌اند (شکل 6).

شکل ۶- مفصل ثابت در استخوان‌های جمجمه

در بیشتر مفصل‌ها، استخوان‌ها قابلیت حرکت دارند. سر استخوان‌ها در محل این مفصل‌ها توسط بافت غضروفی پوشیده شده است. نمونهٔ آن مفصل‌های زانو، انگشتان و لگن است. استخوان‌ها در محل این نمونه‌ها توسط یک کپسول از جنس بافت پیوندی رشته‌ای احاطه شده‌اند که پر از مایع مفصلی لغزنده است. مایع مفصلی و سطح صیقلی غضروف به استخوان‌ها امکان می‌دهد که سالیان زیادی در مجاور هم لیز بخورند و اصطکاک چندانی نداشته باشند (شکل 7).

شکل ۷- بخش‌های تشکیل دهنده مفصل

علاوه بر کپسول مفصلی، رباط‌ها و زردپی‌ها هم به کنار یکدیگر ماندن استخوان‌ها کمک می‌کنند. رباط، بافت پیوندی رشته‌ای محکمی است که استخوان‌ها را به هم متصل می‌کند. بعضی انواع مفصل‌های متحرک را در شکل ۸ مشاهده می‌کنید. با توجه به شکل نحوهٔ حرکت هر نوع مفصل را مقایسه کنید.

بخش صیقلی غضروف‌ها در اثر کارکرد زیاد، ضربات، آسیب‌ها و بعضی بیماری‌ها تخریب می‌شود، ولی بدن دوباره آن را ترمیم می‌کند. اگر سرعت تخریب بیش از ترمیم باشد، می‌تواند باعث بیماری‌های مفصلی شود.

شکل ۸- انواعی از مفصل‌های متحرک. الف) گوی-کاسه‌ای ب) لولایی پ) لغزنده.